Czym są nukleotydy? Cegiełki potrzebne do budowy i regeneracji komórek

Dbanie o odporność wymaga wprowadzenia zmian w diecie, aktywności fizycznej, suplementacji czy śnie. Każdy z nich jest ważny, aby organizm mógł dobrze funkcjonować na co dzień. W okresie większego zapotrzebowania na energię pomocne mogą być nukleotydy, które są odpowiednie nie tylko dla dzieci, ale również dorosłych.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• każda komórka organizmu zawiera nawet miliard nukleotydów.
• nukleotydy są wytwarzane przez organizm, a także przyjmowane z pożywieniem.
• mleka modyfikowane wzbogacane nukleotydami wspierają odporność niemowląt.

Po przeczytaniu artykułu będziesz wiedzieć, w jaki sposób suplementacja nukleotydów może wpłynąć na Twoje zdrowie i samopoczucie.

Co to są nukleotydy?

Nukleotydy i nukleozydy odgrywają ważną rolę w odporności organizmu. Są to najmniejsze cząsteczki budujące DNA i RNA, które są nośnikami unikatowej dla każdego człowieka informacji genetycznej. Można je określić jako cegiełki potrzebne do budowy i regeneracji komórek. Biorą one udział w powstawaniu nowych komórek, gojeniu ran czy dostarczaniu energii. Co więcej, ludzki organizm jest w stanie sam syntetyzować nukleotydy, odzyskiwać je z komórek, a także na nowo przetwarzać. Zazwyczaj jest to wystarczające, ale nukleotydy możemy dostarczać wraz z pożywieniem, a także w ramach suplementacji.

Właściwości nukleotydów

Nukleotydy dietetyczne pełnią różne funkcje fizjologiczne, takie jak kontrola metabolizmu lipoprotein i kwasów tłuszczowych, a także pośrednio biorą udział w syntezie węglowodanów. Nukleotydy są niezwykle ważne u noworodków, niemowląt i dzieci. Dbają o prawidłowe funkcjonowanie jelit, wspierają rozwój jelita cienkiego i wątroby, a w przypadku ich uszkodzenia są istotne w ich regeneracji. Dobry stan jelit jest niezwykle ważny nie tylko dla odporności organizmu, ale również wchłaniania ważnych witamin i mikroskładników, w szczególności żelaza. 

Nukleotydy są ważnymi dla organizmu związkami, które pomagają przywrócić prawidłowe funkcje obronne komórek, a także ograniczają nadmierne reakcje immunologiczne. Zapotrzebowanie na nukleotydy wzrasta w konkretnych stanach, takich jak stan pooperacyjny, infekcje czy urazy. Są one niezbędne dla skutecznej naprawy komórek, regeneracji tkanek, a także wsparcia układu odpornościowego.

Sprawdź popularne kategorie

Nukleotydy w diecie – gdzie można je znaleźć?

Ludzki organizm, choć potrafi samodzielnie syntetyzować nukleotydy, to można je również dostarczać wraz z dietą. Można je znaleźć zarówno w produktach pochodzenia roślinnego, jak i również zwierzęcego. Najlepsze dietetyczne źródła to:

• Mięso i podroby,
• Ryby i owoce morza,
• Nasiona roślin strączkowych,
• Produkty mleczne,
• Drożdże. 

Nie istnieją oficjalne zalecenia dotyczące dziennego dawkowania nukleotydów, ale zdrowa dieta powinna dostarczać ok. 1-2 g nukleotydów na dobę. Natomiast warto wiedzieć, że niekoniecznie tyle uda się przyswoić. Na ten proces ma wpływ przede wszystkim trawienie, metabolizowanie i wchłanianie w przewodzie pokarmowym. Zła kondycja jelit, przewlekły stan zapalny organizmu czy również wzmożony okres wysiłku fizycznego i psychicznego może mieć znaczenie dla dziennego dawkowania.

Nukleotydy w mleku matki

Naturalnym źródłem nukleotydów jest mleko matki. Szacuje się, że mleko ludzkie zaspokaja około jednej trzeciej zapotrzebowania noworodka na nukleotydy. Ma to ogromne znaczenie dla wcześniaków, ze względu na ograniczoną funkcjonalność różnych mechanizmów metabolicznych. W związku z tym Unia Europejska uznała nukleotydy za istotne składniki początkowego mleka modyfikowanego i opracowała regulacje dotyczące ich stosowania. Zalecany jest maksymalny dopuszczalny limit dla dodatku nukleotydów do mleka modyfikowanego, który wynosi 5 mg/100 kcal. Przepisy zwracają również uwagę na maksymalne dawki dla 5 konkretnych nukleotydów (AMP, CMP, GMP, IMP, UMP), które znajdują się naturalnie w mleku kobiecym, a mogą stanowić dodatek do mieszanek dla niemowląt. Unia Europejska wprowadziła obowiązek stosowania w każdym mleku początkowym kwasu dokozaheksaerowy (DHA), który jest niezbędny dla prawidłowego rozwoju dzieci, w szczególności pracy mózgu i odporności.

Wpływ nukleotydów na jelita

Nukleotydy w suplementach diety mogą korzystnie wpływać na stan jelit, co zostało potwierdzone w badaniach. W okresie wzrostu i rozwoju dzieci zwiększa się zapotrzebowanie na nie, a większość komórek jelitowych żyje bardzo krótko, ok. 4-5 dni. Nukleotydy dostarczane z pożywienia czy syntezowane przez organizm mogą być niewystarczające dla regeneracji nabłonka jelit i wspomagania odporności organizmu. Suplementacja, najlepiej w połączeniu z innymi składnikami odżywczymi może być zasadna w przypadku pacjentów po operacjach, urazach, chorych, z obniżoną odpornością, a także zaburzeniami ze strony układu pokarmowego. Nukleotydy mogą wpływać na komfort trawienny i funkcjonowanie jelit, a także uczestniczą w prawidłowym funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Nukleotydy a odporność organizmu

W warunkach stresu oksydacyjnego, infekcji czy spadku odporności zwiększa się zapotrzebowanie na nukleotydy, a organizm ludzki nie jest w stanie wytworzyć ich odpowiedniej ilości, która jest w szczególności ważna dla dzieci i niemowląt. Badania wykazały, że dodanie nukleotydów do mleka modyfikowanego przyczynia się do wzrostu produkcji immunoglobulin, lepszej odpowiedzi na szczepienie, zmniejszenie zachorowalności, a także zwiększenie tolerancji na antygeny znajdujące się w diecie.

Suplementy diety zawierające nukleotydy często posiadają w składzie także inne składniki wspierające odporność organizmu, np. cynk, witamina C czy laktoferyna.

Kiedy warto suplementować nukleotydy?

W artykule wspomnieliśmy, że ludzki organizm potrafi samodzielnie wytwarzać nukleotydy, a także część jest dostarczana wraz z pożywieniem. Jednak pomimo tego suplementacja może być zasadna w konkretnych przypadkach, w których organizm musi intensywnie syntetyzować nowe komórki lub zwiększa się zapotrzebowanie na procesy regeneracyjne. Znaczenie nukleotydów dla funkcjonowania komórek organizmu jest dobrze udokumentowane, jednak należy pamiętać, że ilość badań potwierdzających wyraźne korzyści z dodatkowej suplementacji u zdrowych dorosłych jest zdecydowanie mniej. Nie oznacza to jednak, że suplementacja nie może mieć zastosowania, jednak nie należy traktować nukleotydów jako uniwersalnego sposobu na poprawę energii, odporności czy regeneracji.

Nukleotydy można więc określić jako cegiełki potrzebne komórkom do prawidłowego funkcjonowania i odnowy, w sytuacjach takich jak:

• Infekcja,
• Stan po operacji,
• Regeneracja po treningu,
• Obniżona odporność organizmu,
• Częste biegunki,
• Dieta uboga w nukleotydy.

W takich przypadkach można włączyć suplementację, najlepiej w połączeniu z dietą, jakościowym snem i nawodnieniem. 

Jakie są przeciwwskazania do suplementacji nukleotydów?

Nukleotydy są uważane za bezpieczne, w szczególności, że naturalnie są wytwarzane przez ludzki organizm. Jednak nie powinno się ich stosować w przypadku osób z dną moczanową przebiegającą z hiperurykemią, czyli podwyższonym poziomem kwasu moczowego. Warto również zwrócić uwagę na skład suplementów diety z nukleotydami, ponieważ mogą one występować z innymi składnikami, które mogą wchodzić w interakcje z lekami czy innymi stosowanymi suplementami. 

Nukleotydy – podsumowanie

Nukleotydy, choć naturalnie występują w organizmie ludzkim, to w niektórych sytuacjach ich ilość może być niewystarczająca, co wymaga przyjmowania ich z zewnątrz. Najlepiej włączyć je do diety, jednak coraz częściej wybierane są suplementy diety z nukleotydami, które wspierają odporność organizmu, a także mogą przyczyniać się do lepszej regeneracji organizmu. 

FAQ

Źródła:

1. Suchner U, Kuhn KS, Fürst P. The scientific basis of immunonutrition. Proc Nutr Soc. 2000 Nov;59(4):553-63. 
2. Maldonado J, Navarro J, Narbona E, Gil A. The influence of dietary nucleotides on humoral and cell immunity in the neonate and lactating infant. Early Hum Dev. 2001 Nov;65 Suppl:S69-74. 
3. Gill BD, Indyk HE. Determination of nucleotides and nucleosides in milks and pediatric formulas: a review. J AOAC Int. 2007 Sep-Oct;90(5):1354-64.
4. Hodgkinson A, Wall C, Wang W, Szeto IM, Ye W, Day L. Nucleotides: an updated review of their concentration in breast milk. Nutr Res. 2022 Mar;99:13-24. 
5. Yu VY. Scientific rationale and benefits of nucleotide supplementation of infant formula. J Paediatr Child Health. 2002 Dec;38(6):543-9.