Kalendarz szczepień 2026: harmonogram, szczepienia obowiązkowe i zalecane

Prawidłowo realizowany kalendarz szczepień chroni dzieci oraz dorosłych przed groźnymi powikłaniami chorób zakaźnych. Co roku wytyczne dotyczące harmonogramu podawania preparatów są aktualizowane, aby odpowiadać na bieżącą sytuację epidemiologiczną. Jaka jest struktura Programu Szczepień Ochronnych na 2026 rok? Czym różnią się szczepienia obowiązkowe od zalecanych? 

Z tego artykułu dowiesz się:

• kto w Polsce ustala i publikuje oficjalny kalendarz szczepień,
• jakie preparaty, w całości finansowane przez Państwo, są obowiązkowe w 2026 roku,
• przed czym chronią dodatkowe szczepienia zalecane i dla kogo są szczególnie ważne,
• w jakich sytuacjach ustala się indywidualny kalendarz szczepień.

Czym jest kalendarz szczepień i kto go ustala?

Oficjalny kalendarz szczepień to dokument powszechnie znany jako Program Szczepień Ochronnych (PSO). Określa dokładny wykaz chorób zakaźnych, przeciw którym stosuje się profilaktykę, grupy osób objęte obowiązkiem oraz zaleceniami, a także szczegółowy schemat wiekowy i dawkowanie poszczególnych preparatów.

Za coroczne opracowanie, aktualizację oraz ogłoszenie PSO odpowiada Główny Inspektor Sanitarny (GIS), który publikuje dokument w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Ministra Zdrowia. Prace nad kształtem kalendarza odbywają się w ścisłej współpracy z Pediatrycznym Zespołem Ekspertów ds. Programu Szczepień Ochronnych przy Ministrze Zdrowia.

Szczepienia obowiązkowe w kalendarzu na 2026 rok

Bezpieczeństwo zdrowotne populacji opiera się na szczepieniach obowiązkowych, które są w pełni finansowane z budżetu państwa (przy użyciu tradycyjnych preparatów bezpłatnych). Ich realizacja jest prawnym obowiązkiem rodziców i opiekunów prawnych dzieci do ukończenia 19. roku życia.

W kalendarzu na 2026 rok do szczepień obowiązkowych zaliczamy ochronę przeciw chorobom takim jak:

• wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B),
• gruźlica (BCG),
• rotawirusy (szczepienie doustne u niemowląt),
• błonica, tężec i krztusiec (DTP),
• Haemophilus influenzae typu b (Hib),
• inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae (pneumokoki),
• poliomyelitis (zapalenie rogów przednich rdzenia kręgowego – Polio IPV),
• odra, świnka i różyczka (szczepionka skojarzona MMR).

Szczepienia zalecane: dla kogo i przed czym chronią?

Szczepienia zalecane stanowią uzupełnienie podstawowego schematu. Rozszerzają zakres ochrony immunologicznej o patogeny, które również stwarzają znaczne ryzyko zdrowotne. Część z nich jest odpłatna, natomiast wybrane pozycje są objęte programami bezpłatnych szczepień lub refundacją NFZ.

• Meningokoki (Neisseria meningitidis): chronią przed Inwazyjną chorobą meningokokową (sepsą i zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych). Szczególnie zalecane niemowlętom od 2. miesiąca życia oraz maluchom przed pójściem do żłobka lub przedszkola.
• Ospa wietrzna: zapobiega zachorowaniu oraz powikłaniom bakteryjnym i neurologicznym. Bezpłatna dla dzieci uczęszczających do żłobków, dla pozostałych – odpłatna.
• Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV): chroni przed nowotworami onkogennymi (m.in. rakiem szyjki macicy, odbytu, gardła). Bezpłatna w ramach powszechnego programu dla dziewcząt i chłopców w wieku nastoletnim (9–14 lat).
• Grypa: zalecana corocznie od ukończenia 6. miesiąca życia ze względu na ryzyko powikłań kardiologicznych i oddechowych (dostępna z refundacją dla dzieci i seniorów).
• Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM): chroni przed wirusowym zapaleniem mózgu. Zalecana dzieciom i dorosłym spędzającym czas w rejonach zalesionych.
• COVID-19: zapobiega ciężkiemu przebiegowi zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2, hospitalizacji oraz długofalowym powikłaniom (np. zespołowi PIMS u dzieci). Szczepienie jest zalecane wszystkim osobom od 6. miesiąca życia, ze szczególnym uwzględnieniem grup ryzyka (osób starszych, pacjentów z chorobami przewlekłymi i obniżoną odpornością).
• Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A): chroni przed tzw. żółtaczką pokarmową (chorobą brudnych rąk), która wywołuje ostre uszkodzenie wątroby. Zalecana dzieciom przed pójściem do przedszkola lub szkoły, osobom planującym podróże (zwłaszcza do krajów o niższym standardzie sanitarnym) oraz pracownikom gastronomii.

Sprawdź popularne kategorie

Harmonogram szczepień – wiek i preparaty

Poniższa tabela przedstawia orientacyjny przebieg realizacji Programu Szczepień Ochronnych od narodzin do osiągnięcia dorosłości:

Powyższa tabela wskazuje moment, od którego można bezpiecznie podać pierwszą dawkę danego szczepienia zalecanego (tzw. dolną granicę wiekową rejestracji preparatu), a nie konieczność podawania wszystkich wymienionych szczepionek na każdej z wizyt. 

Liczba dawek, odstępy czasowe między nimi oraz ewentualne dawki przypominające wynikają ze szczegółowej charakterystyki produktu leczniczego danej szczepionki i są ustalane indywidualnie przez lekarza kwalifikującego. 

Indywidualny kalendarz szczepień: kiedy się go ustala?

Nie u wszystkich pacjentów profilaktyka przebiega zgodnie ze sztywnym harmonogramem. W sytuacjach, gdy doszło do opóźnień lub przerw, lekarz kwalifikujący do szczepień w przychodni POZ ma możliwość ułożenia indywidualnego kalendarza szczepień.

Wskazaniami do przygotowania spersonalizowanego planu są:

• przeciwwskazania zdrowotne: ciężkie choroby, hospitalizacje, zaostrzenia schorzeń przewlekłych czy leczenie immunosupresyjne,
• przerwy w realizacji dawek wynikające z sytuacji losowych, np. zagubienia dokumentacji medycznej,
• powrót lub przyjazd z zagranicy (wcześniejsza realizacja odmiennego harmonogramu, konieczność dostosowania planu do wymogów polskiego PSO),
• wcześniactwo (konieczność modyfikacji terminów podania preparatów ze względu na stan kliniczny noworodka).

Ustalając indywidualny kalendarz szczepień, lekarz uwzględnia wiek pacjenta oraz minimalne odstępy czasowe między dawkami podane w ChPL. Należy pamiętać, że podanych wcześniej dawek nie powtarza się: cykl jest kontynuowany od momentu, w którym został przerwany.

Gdzie zaszczepić dziecko lub dorosłego?

Miejscem realizacji szczepień są wyznaczone placówki medyczne zapewniające odpowiednie warunki sanitarne oraz przechowywanie preparatów w łańcuchu chłodniczym:

• Szczepienia u dzieci i młodzieży wykonuje się w rejonowych przychodniach Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) w gabinetach zabiegowych lub w punktach szczepień dla dzieci zdrowych. W przypadkach skomplikowanych kwalifikacji dokonać mogą specjalistyczne poradnie ds. szczepień ochronnych przy szpitalach dziecięcych.
• Dorośli zazwyczaj szczepią się w swojej przychodni POZ, w punktach szczepień medycyny podróży (szczepienia egzotyczne) lub wybranych aptekach, które mają uprawnienia i podpisane umowy na wykonywanie szczepień u osób pełnoletnich (np. przeciw grypie, COVID-19 czy pneumokokom).

FAQ: często zadawane pytania

Co jeszcze warto wiedzieć o kalendarzu szczepień ochronnych?

Podsumowanie

Kalendarz szczepień to spójny i przemyślany system profilaktyczny. Bez względu na to, czy szczepienia realizowane są według standardowego schematu, czy też na podstawie indywidualnego kalendarza ułożonego przez lekarza, podstawę skutecznej ochrony stanowią terminowość i ścisła współpraca z personelem medycznym.

Źródła:

1. Program szczepień ochronnych (PSO), https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-szczepien-ochronnych-pso-, [dostęp: 20.08.2026 r.]
2. Program Szczepień Ochronnych w 2026 roku, https://szczepienia.pzh.gov.pl/kalendarz-szczepien-2026/, [dostęp: 20.08.2026 r.]
3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41313491/, [dostęp: 20.08.2026 r.]