Jak przebiega japońskie zapalenie mózgu i jego leczenie?

Osoby wybierające się w zagraniczną podróż powinny być przygotowane na występujące na danych terenach choroby zakaźne. Przebywanie na terytorium wschodniej i południowej Azji oraz na niektórych wyspach Australii i Oceanii może wiązać się z ryzykiem kontaktu z wirusem japońskiego zapalenia mózgu. Dowiedz się, jak wygląda japońskie zapalenie mózgu.

Czym jest japońskie zapalenie mózgu?

Japońskie zapalenie mózgu (JZM) jest chorobą wywołaną przez wirus japońskiego zapalenia mózgu. Wirusem można zarazić się od ukłuć komarów w niektórych częściach świata.

JZM jest najczęstszą możliwą do zapobiegnięcia przyczyną zapalenia mózgu w Azji – istnieje szczepionka na tę chorobę. W krajach, w których występuje wirus, chorują głównie dzieci, a dorośli uzyskują odporność po przebyciu zakażenia w przeszłości. U podróżnych japońskie zapalenie mózgu może wystąpić w każdej grupie wiekowej.

Japońskie zapalenie mózgu – jak może dojść do zakażenia?

Wirus japońskiego zapalenia mózgu jest przenoszony na ludzi poprzez ukłucia zakażonych komarów z rodzaju Culex, które są aktywne głównie wieczorem i w nocy. Komary występują zwykle na terenach podmokłych, na zalanych wodą polach ryżowych oraz przy zbiornikach wody słodkiej. W związku z tym największa liczba zakażeń ma miejsce w krajach występowania wirusa na obszarach wiejskich i podczas przebywania na zewnątrz budynku. Czynnikiem ryzyka zakażenia jest uprawianie turystyki na świeżym powietrzu oraz nocleg w pomieszczeniach bez siatek ochronnych na drzwi i okna.

Japońskie zapalenie mózgu – występowanie

Gdzie występuje japońskie zapalenie mózgu? Wbrew nazwie – nie tylko w Japonii. Narażenie na kontakt z wirusem występuje w krajach południowo-wschodniej Azji, ale także na obszarach północno-wschodniej Australii i na zachodnim Pacyfiku.

W krajach strefy klimatu umiarkowanego zachorowania występują głównie latem i jesienią. Na obszarach tropikalnych zakażenia mogą wystąpić przez cały rok.

Japońskie zapalenie mózgu – objawy

Przebieg JZM jest różnorodny. Choroba może przebiegać bezobjawowo. U części osób mogą pojawić się niespecyficzne symptomy takie jak: 

• gorączka,
• bóle głowy,
• bóle mięśniowe,
• zaburzenia żołądkowo-jelitowe. 

Te objawy u osób zarażonych wirusem ustępują samoistnie w przeciągu kilku dni. 

U mniej niż 1% zarażonych wirusem po okresie niecharakterystycznych objawów grypopodobnych rozwija się zapalenie mózgu o ciężkim przebiegu. Może pojawić się:

• silny ból głowy,
• sztywność karku,
• zmiany stanu psychicznego,
• zaburzenia świadomości,
• afazja (zaburzenia mowy i jej rozumienia),
• zaburzenia czucia i poruszania się,
• napady padaczkowe.

Rokowanie u osób, u których rozwinęło się zapalenie mózgu, jest złe. Śmiertelność wynosi ok. 30%.

Japońskie zapalenie mózgu – leczenie

Leczenie przyczynowe JZM nie istnieje. Możliwe jest jedynie leczenie objawowe polegające na stosowaniu leków przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, zabezpieczaniu oddychania i krążenia oraz kontroli napadów padaczki.

Po ustabilizowaniu stanu chorego duże znaczenie ma szybkie rozpoczęcie i kontynuowanie rehabilitacji, której celem jest polepszenie sprawności.

Japońskie zapalenie mózgu – jak zapobiegać?

Japońskie zapalenie mózgu rzadko przebiega z pełnoobjawową neuroinfekcją, ale jej pojawienie się stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Istnieje szczepionka na japońskie zapalenie mózgu, która jest rekomendowana przed wyjazdem w regiony, na których istnieje ryzyko zachorowania. Szczepienia przed wyjazdem za granicę dobrze jest omówić z doświadczonym lekarzem medycyny tropikalnej.

Podsumowanie

Świadomość Polaków na temat chorób, które stanowią zagrożenie podczas zagranicznych podróży, stale wzrasta. Konieczna jest znajomość zarówno profilaktyki, jak i objawów chorobowych oraz wstępnego postępowania w przypadku chorób tropikalnych. O takie wskazówki zapytaj swojego lekarza.

FAQ

Źródła:

1. Wroczyńska A., Japońskie zapalenie mózgu, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.15., [dostęp: 14.08.2025r.]
2. Mrukowicz J., Rymer W., Wroczyńska A., Wysocki J., Japońskie zapalenie mózgu, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.10.3.3., [dostęp: 14.08.2025r.]
3. Hills S.L., Lindsey N.P., CDC Yellow Book: Health Information for International Travel; Japanese Encephalitis, https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/japanese-encephalitis.html, [dostęp: 14.08.2025r.]
4. Goyal A., Kruse B., Sandhu D.S., Simon L.V., Japanese Encephalitis, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470423/, [dostęp: 14.08.2025r.]