Jak zapobiegać czerniakowi skóry? Zasady profilaktyki czerniaka

Czerniak jest nowotworem złośliwym występującym głównie na skórze. Jego leczenie jest trudne, dlatego kluczowe znaczenie ma właściwa profilaktyka. Powinien o nią dbać każdy z nas. Jak to zrobić? Poznaj najważniejsze zasady, które możesz wprowadzić od zaraz.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Czerniak to agresywny nowotwór skóry, który można rozpoznać po charakterystycznych cechach (ABCDE), takich jak asymetria, nieregularne brzegi, niejednolity kolor i szybkie zmiany w wyglądzie znamienia.
• Największym czynnikiem ryzyka jest promieniowanie UV (słońce i solarium), szczególnie u osób z jasną karnacją, licznymi znamionami i historią oparzeń słonecznych.
• Kluczowe znaczenie ma profilaktyka: regularna samokontrola skóry, wizyty u dermatologa oraz konsekwentna ochrona przeciwsłoneczna, które umożliwiają wczesne wykrycie i zwiększają szanse na wyleczenie.

Jak wygląda czerniak skóry?

Czerniak to nowotwór złośliwy wywodzący się z melanocytów, czyli komórek barwnikowych skóry. Choć szacuje się, że stanowi około 5–7% wszystkich nowotworów skóry, to właśnie ten typ budzi największy niepokój ze względu na rosnące statystyki zachorowalności oraz tendencję do agresywnego wzrostu. W przeciwieństwie do zwykłych, symetrycznych znamion, czerniak często przypomina „brudną plamę” o nierównomiernym rozłożeniu barwnika – w obrębie jednej zmiany możemy dostrzec odcienie jasnego brązu, czerni, a czasem nawet niebieskie lub czerwone punkty.

Wizualnie czerniaki wyróżniają się nieregularnym, często poszarpanym zarysem granic, co sprawia, że trudno wyznaczyć ich wyraźny brzeg. Większość z nich w momencie diagnozy przekracza 6 mm średnicy. Początkowo zmiana może być zupełnie płaska i nie wyróżniać się strukturą, jednak z czasem zaczyna się uwypuklać, tworząc wyczuwalne pod palcami zgrubienia. Sygnałem alarmowym, którego nie wolno bagatelizować, są również wszelkie dolegliwości towarzyszące, takie jak uporczywe swędzenie, pieczenie czy niespodziewane krwawienie i sączenie się wydzieliny ze znamienia.

Objawy czerniaka ABCDE

Aby ułatwić pacjentom ocenę zmian, medycyna posługuje się akronimem ABCDE, który podsumowuje najważniejsze sygnały ostrzegawcze:

• A (Asymmetry) – asymetria: znamię „rozlewa” się jednostronnie.
• B (Border) – brzegi: poszarpane, nierówne, trudne do oddzielenia od zdrowej skóry.
• C (Color) – kolor: niejednolity, od jasnobrązowego po czarny, a nawet czerwony lub błękitny.
• D (Diameter) – średnica: zmiana o wielkości powyżej 6 mm.
• E (Evolution) – ewolucja: każda nagła zmiana w wyglądzie starego pieprzyka.

Sprawdź popularne kategorie

Fototyp skóry a czerniak

Na ryzyko czerniaka najbardziej narażone są osoby z 1. i 2. fototypem skóry. Charakteryzuje je:

• bardzo jasny, blady kolor skóry,
• niebieskie, zielone lub piwne oczy,
• włosy blond, rude lub brązowe.

U osób z wymienionymi fenotypami praktycznie każda ekspozycja na promienie słoneczne w krótkim czasie prowadzi do oparzeń słonecznych. Nie występuje u nich opalenizna charakterystyczna dla skóry o wyższym fototypie. 

Jak rozpoznać czerniaka skóry?

Samodzielna ocena zmian barwnikowych jest pierwszym i najważniejszym krokiem w profilaktyce czerniaka skóry, jednak nie powinna zastępować profesjonalnej diagnostyki. Rozpoznanie czerniaka wymaga specjalistycznej konsultacji dermatologicznej lub onkologicznej, podczas której lekarz korzysta z dermatoskopu. To proste, bezbolesne badanie pozwala obejrzeć zmianę w dużym powiększeniu i uwidocznić struktury głębokie, których nie dostrzeżemy gołym okiem. Regularne badania są niezmiernie ważne, ponieważ czerniak potrafi bardzo szybko dawać przerzuty, a jego wczesne wykrycie radykalnie zmienia rokowania pacjenta.

Na ryzyko rozwoju czerniaka wpływa splot czynników genetycznych i środowiskowych. Jak wspomniano, szczególną czujność powinny zachować osoby z bardzo jasną karnacją, ale też z licznymi pieprzykami oraz te, w których rodzinach pojawiały się już nowotwory skóry. Największym zagrożeniem pozostaje jednak nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV, zwłaszcza jeśli dochodziło do bolesnych oparzeń słonecznych. 

Profilaktyka czerniaka – na czym polega?

O profilaktykę czerniaka powinien dbać każdy – bez względu na wiek, płeć, predyspozycje genetyczne oraz fototyp skóry. Osoby z bardzo jasną karnacją czy obciążeniem rodzinnym powinny zwracać na to szczególną uwagę, jednak nawet jeśli nie zaliczasz się do tych grup, nie zwalnia Cię to z obowiązku ochrony i dbałości o skórę.

• Czerniaki mogą powstawać na wcześniej niezmienionej skórze oraz na bazie już istniejących pieprzyków. Dokładnie oglądaj wszystkie znamiona (również te, które masz od dziecka), jak i całą skórę, aby zlokalizować ewentualne nowe zmiany,
• Jeśli w obrębie znamienia doszło do zgrubienia, zmiany zabarwienia, pojawiło się swędzenie lub krwawienie, jak najszybciej udaj się do lekarza. Regularne samokontrola pozwala na szybkie zauważenie nieprawidłowości i rozpoznanie choroby na wczesnym etapie, co znacząco zwiększa szanse na wyleczenie, zmniejsza ryzyko powikłań i przerzutów.

Oprócz regularnej kontroli bardzo ważna jest ochrona przeciwsłoneczna.

• Należy o nią dbać nie tylko podczas wakacyjnych wyjazdów czy letnich miesięcy, kiedy więcej czasu spędzamy na zewnątrz, ale także każdego innego dnia,
• Całkowite uniknięcie słońca i promieniowania UV nie jest możliwe, ani rutynowo zalecane – zażywanie kąpieli słonecznych umożliwia m.in. naturalną, przezskórną syntezę witaminy D, która jest niezwykle ważna dla funkcjonowania całego organizmu. Przebywając na słońcu, należy postawić po prostu na zdrowy rozsądek. Wdróż środki bezpieczeństwa, które zabezpieczą skórę przed długofalowymi skutkami wywołanymi przez promieniowanie słoneczne,
• Najlepszym i najprostszym sposobem są kosmetyki do opalania oraz kremy z filtrem. Wybieraj te, które zapewniają jak największą ochronę (SPF 50).

Ochrona przeciwsłoneczna jest niezwykle ważna już od pierwszych dni życia. Oparzenia słoneczne i nadmierne opalanie w młodym wieku mogą być przyczyną wielu problemów skórnych i zdrowotnych w późniejszych latach. Nie zapominaj o ochronie najmłodszych i wybieraj kremy z filtrem przeznaczone dla dzieci. Podczas wyjazdów wakacyjnych, kiedy kąpiele w morzu czy basenie są na porządku dziennym, wybieraj produkty wodoodporne.

Pamiętaj jednak, że nawet najlepsze kremy do opalania nie zastąpią zdrowego rozsądku i nie sprawią, że możesz całkowicie zapomnieć o wpływie słońca na Twoją skórę, zwłaszcza jeśli znajdujesz się w grupie ryzyka czerniaka. 

Jak chronić skórę przed rakiem?

Stosowanie kremów z filtrem to tylko jeden z filarów skutecznej profilaktyki nowotworów skóry. O czym jeszcze warto pamiętać? 

• Unikaj słońca w godzinach szczytu: między 11:00 a 16:00 promieniowanie jest najsilniejsze.
• Noś odzież ochronną: przewiewne ubrania z gęsto tkanych materiałów, kapelusze z szerokim rondem i okulary z filtrem UV..
• Zrezygnuj z solarium: sztuczne źródła UV emitują bardzo silne wiązki promieniowania, które drastycznie podnoszą ryzyko nowotworów skóry.
• Nie zapominaj o kontroli stanu skóry. Raz w miesiącu wykonuj samobadanie przed lustrem, a raz w roku odwiedź dermatologa.

FAQ

Podsumowanie

Czerniak jest nowotworem złośliwym, którego leczenie bywa bardzo trudne, dlatego najważniejsza jest profilaktyka. Dbaj o nią każdego dnia, już od najmłodszych lat. Regularne oglądanie skóry i znamion, kontrola dermatologiczna, stosowanie kremów z filtrem, unikanie długiego przebywania na słońcu i nadmiernego opalania to proste czynności, które mogą uratować Twoje zdrowie i życie.

Źródła:

1. Gośliński J., Czerniak – objawy i diagnostyka nowotworu skóry, https://www.zwrotnikraka.pl/czerniak-objawy-raka-skory/ [dostęp: 01.06.2023 r.]
2. Wiercińska M., Czerniak – jak wygląda, jakie są objawy czerniaka i jak się go leczy, https://www.mp.pl/pacjent/dermatologia/choroby/nowotwory_skory/74371,czerniak [dostęp: 01.06.2023 r.]
3. Profilaktyka chorób skóry – czerniak. Narodowy Fundusz Zdrowia, https://www.nfz-krakow.pl/gfx/nfz-krakow/userfiles/i-krzywda/ulotka-profilaktyka-chorob-skory-czerniak-nfz.pdf [dostęp: 01.06.2023 r.]