Szczepienie na ospę – kto i kiedy może się zaszczepić?

Ospa wietrzna to choroba zakaźna, która u dzieci zwykle przebiega łagodnie, jednak u dorosłych może prowadzić do groźnych powikłań. Skuteczną ochronę zapewnia szczepienie, które pozwala uniknąć zachorowania lub złagodzić jego przebieg. W artykule znajdziesz najważniejsze informacje o szczepionce przeciwko ospie wietrznej.

Kto powinien zaszczepić się przeciwko ospie?

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej standardowo rozpoczyna się po ukończeniu 12. miesiąca życia. W wyjątkowych sytuacjach – np. podczas epidemii lub przy konieczności dostosowania kalendarza szczepień – szczepionkę można podać już od 9. miesiąca.

Czy dorośli powinni szczepić się na ospę wietrzną?

Tak – szczepienie zaleca się także młodzieży i dorosłym, którzy nie przeszli ospy i nie zostali wcześniej zaszczepieni ze względu na ryzyko cięższego przebiegu zakażenia.

Szczególnie ważne jest to u pracowników ochrony zdrowia oraz innych osób narażonych na kontakt z wirusem. Szczepienie można zastosować także po ekspozycji, czyli do 3 dni od kontaktu z osobą chorą na ospę – wówczas zmniejsza ono ryzyko zachorowania lub łagodzi przebieg choroby.

Dowiedz się więcej: ospa wietrzna u dzieci i dorosłych.

Gdzie można zaszczepić się przeciw ospie wietrznej?

Miejsce szczepienia zależy od wieku pacjenta:

• dzieci – szczepienie odbywa się w przychodni lekarskiej; dla niektórych grup jest ono bezpłatne (np. dzieci uczęszczających do żłobka lub z obniżoną odpornością);
• dorośli – możliwe jest szczepienie zarówno w przychodni, jak i w aptece.

W ramach szczepień w aptece można zaszczepić się przeciwko ospie wietrznej oraz innym chorobom zakaźnym.

W jakim wieku podaje się szczepionkę na ospę?

Ospa wietrzna należy do chorób zakaźnych wieku dziecięcego, dlatego szczepienia najczęściej dotyczą najmłodszych.

• Standardowo szczepionkę podaje się po ukończeniu 12. miesiąca życia.
• Wyjątkowo można ją zastosować już od 9. miesiąca – np. podczas epidemii lub przy konieczności dostosowania kalendarza szczepień.

Przed czym chroni szczepienie na ospę u dorosłych?

U dorosłych ospa wietrzna przebiega zwykle ciężej niż u dzieci. Blizny po ospie są najmniej groźną konsekwencją – prawdziwe zagrożenie stanowią powikłania ogólnoustrojowe.

Do najpoważniejszych powikłań ospy u dorosłych należą:

• wtórne zakażenia bakteryjne skóry i tkanek miękkich, które mogą prowadzić do ropnych powikłań, a nawet sepsy,
• zapalenie płuc (wirusowe lub bakteryjne),
• powikłania neurologiczne, np. zapalenie mózgu czy udar,
• kłębuszkowe zapalenie nerek,
• zapalenie mięśnia sercowego.

Jak wygląda schemat podawania szczepionki przeciw ospie – jedna dawka czy kilka?

Aby uzyskać pełną i długotrwałą ochronę, zaleca się podanie dwóch dawek szczepionki przeciw ospie wietrznej. Przerwa między dawkami powinna wynosić co najmniej 6 tygodni. Schemat ten obowiązuje również w przypadku szczepienia po kontakcie z wirusem.

Zobacz również, co oznacza ospa w ciąży i dlaczego warto się zaszczepić przed planowaną ciążą!

Jakie są rodzaje szczepionek przeciwko ospie wietrznej dostępne w Polsce?

W Polsce dostępne są dwa typy szczepionek przeciwko ospie wietrznej:

• szczepionki monowalentne – chronią wyłącznie przed wirusem ospy wietrznej (Varilrix, Varivax),
• szczepionki skojarzone – zapewniają ochronę nie tylko przed ospą wietrzną, ale też przed innymi chorobami zakaźnymi, np. Priorix-Tetra (odra, świnka, różyczka).

Jakie są przeciwwskazania do szczepienia na ospę?

Szczepionka przeciwko ospie wietrznej nie może być podana w przypadku:

• nadwrażliwości na którykolwiek składnik szczepionki,
• reakcji alergicznej po pierwszej dawce,
• ciąży (oraz planowania ciąży w ciągu 1 miesiąca od szczepienia),
• leczenia immunosupresyjnego,
• aktywnej choroby nowotworowej,
• ostrej, ciężkiej infekcji z gorączką powyżej 38,5°C,
• równoczesnego leczenia salicylanami,
• niedawnego przetoczenia krwi lub podania immunoglobulin.

Jak długo utrzymuje się odporność po szczepieniu przeciw ospie?

Po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej odporność utrzymuje się przez wiele lat, zwłaszcza po zastosowaniu pełnego, dwudawkowego schematu. Skuteczność szczepienia wynosi 90–100% w ochronie przed ciężkim przebiegiem choroby i jej groźnymi powikłaniami.

U pacjentów z grup wysokiego ryzyka może być konieczne podanie dodatkowych dawek szczepionki, mimo wcześniejszego zastosowania standardowego schematu.

Warto też pamiętać, że w przypadku zachorowania stosuje się leki i maści na ospę, które pomagają złagodzić objawy.

Jakie jest związek między szczepionką na ospę i półpaścem?

Ospę wietrzną i półpasiec wywołuje ten sam wirus – VZV (varicella zoster virus).

Półpasiec występuje znacznie rzadziej u osób zaszczepionych przeciw ospie wietrznej niż u tych, które przeszły naturalne zakażenie wirusem typu dzikiego. Dzieje się tak dlatego, że szczepionka zawiera osłabiony szczep wirusa, który rzadziej ulega reaktywacji w organizmie.

Mimo to w starszym wieku zaleca się szczepienie przeciw półpaścowi, ponieważ wraz z wiekiem i osłabieniem odporności ryzyko zachorowania ponownie wzrasta. Rekomendacja ta obejmuje zarówno osoby, które przechorowały ospę wietrzną, jak i te, które były na nią szczepione.

Szczepionka na ospę – podsumowanie

Szczepienie przeciwko ospie wietrznej skutecznie chroni przed zachorowaniem i powikłaniami. Zalecane jest zarówno dzieciom, jak i dorosłym, którzy nie przeszli ospy i nie byli wcześniej szczepieni. To bezpieczna i długotrwała forma ochrony.

FAQ

Źródła:

1. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/ospa-wietrzna/ [dostęp 21.09.2025]
2. CHPL szczepionek przeciw ospie wietrznej zarejestrowanych w Polsce, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public [dostęp 21.09.2025]
3. Bernatowska W, Grzesiowski P, Szczepienia ochronne. Obowiązkowe i zalecane od A do Z, PZWL, Warszawa, wyd.4, 2021
4. https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-wirusowe/165511,ospa-wietrzna-u-doroslych [dostęp 21.09.2025]
5. https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/szczepienia-i-szczepionki/71841,szczepienie-przeciwko-ospie-wietrznej [dostęp 21.09.2025]