Czym jest prolaktyna i jakie są jej normy?

Prolaktyna (PRL) jest hormonem wydzielanym przez przysadkę mózgową. Wzrost lub spadek jej poziomu może mieć poważne skutki zdrowotne – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Kiedy zrobić badanie prolaktyny? Z artykułu dowiesz się, jakie są funkcje prolaktyny i o czym może świadczyć jej wysoki lub niski poziom.

Czym jest prolaktyna?

Prolaktyna jest hormonem peptydowym zbudowanym z aminokwasów. Występuje u ludzi, ale także u innych gatunków zwierząt, zarówno u samic, jak i u samców. Inne nazwy tego hormonu, z którymi można się spotkać, to m.in.: PRL, laktotropina, mammotrofina, hormon laktotropowy. 

Za co odpowiada prolaktyna?

Głównymi funkcjami fizjologicznymi prolaktyny jest stymulowanie produkcji mleka i rozwoju gruczołów sutkowych w piersiach u kobiet. Pod wpływem hormonu dochodzi do syntezy głównego białka mleka kobiecego – kazeiny. Poziom prolaktyny stopniowo wzrasta w czasie ciąży i osiąga najwyższy poziom po porodzie, co dla organizmu kobiety jest sygnałem do rozpoczęcia laktacji.

Prolaktyna wpływa na regulację cyklu menstruacyjnego. Jej ważną funkcją jest także stymulowanie produkcji progesteronu przez ciałko żółte na początku ciąży. Z kolei u mężczyzn poziom prolaktyny wpływa na funkcje seksualne i libido.

Gdzie jest produkowana prolaktyna?

Prolaktyna jest produkowana przez przedni płat przysadki mózgowej. Wydzielanie hormonu wykazuje cykl dobowy, z maksimum w nocy i nad ranem.

Przysadka mózgowa jest gruczołem znajdującym się na podstawie czaszki w kostnym zagłębieniu, nazywanym siodłem tureckim. W pobliżu przysadki znajdują się ważne struktury, m.in. nerwy wzrokowe. Jest to ważne z klinicznego punktu widzenia – choroby przysadki mogą dawać objawy w zakresie zaburzeń widzenia.

Innymi źródłami prolaktyny w organizmie człowieka może być m.in. błona śluzowa macicy oraz komórki niektórych nowotworów.

Jakie są normy prolaktyny?

Poziom stężenia prolaktyny w surowicy krwi jest różny dla kobiet i dla mężczyzn. Każde laboratorium może mieć nieco inny zakres referencyjny w zależności od stosowanej metody oznaczenia hormonu. Oceniając wynik, należy porównać go z normą proponowaną przez laboratorium.

Norma prolaktyny u kobiet

Prawidłowy zakres poziomu prolaktyny u kobiet zwykle wynosi do 25 ng/mL.

U kobiet stężenie prolaktyny zwiększa się w drugiej fazie cyklu miesiączkowego, w ciąży oraz podczas laktacji. Lekarz zlecający i oceniający badanie oraz laborant pobierający próbkę krwi do badań mogą zapytać o fazę cyklu i rozrodczość.

Norma prolaktyny u mężczyzn

Prawidłowe wartości prolaktyny dla mężczyzn są nieco niższe niż dla kobiet. Za wartości prawidłowe często uznaje się poziom do 15-20 ng/mL. Odstępstwa od tych wyników mogą wskazywać na hipo- lub hiperprolaktynemię.

Co oznacza wysoka prolaktyna?

Podwyższona prolaktyna (hiperprolaktynemia) nie zawsze wiąże się z potencjalnie chorobowym stanem. Istnieje wiele czynników fizjologicznych, które mogą podnosić jej poziom. Oto niektóre z nich:

• spożycie obfitego posiłku,
• stres,
• wysiłek fizyczny,
• współżycie płciowe,
• sen,
• drażnienie brodawek sutkowych,
• ciąża,
• karmienie piersią.

Zwiększone stężenie prolaktyny we krwi może być spowodowane przyjmowaniem niektórych leków, np. trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, werapamil, labetalol, metoklopramid.

Inne przyczyny hiperprolaktynemii to:

• gruczolaki przysadki mózgowej wydzielające prolaktynę (prolactinoma),
• choroby centralnego układu nerwowego (np. gruźlica, przerzuty nowotworowe, oponiaki),
• PCOS (zespół policystycznych jajników),
• pierwotna niedoczynność tarczycy,
• niewydolność nerek i wątroby,
• uszkodzenie ściany klatki piersiowej (np. przez urazy, półpasiec).

Co oznacza niska prolaktyna?

Niski poziom prolaktyny (hipoprolaktynemia) wskazuje na niedoczynność przysadki mózgowej. Hipoprolaktynemia jest spotykana rzadko. U kobiet karmiących może to prowadzić do trudności w rozpoczęciu i utrzymaniu laktacji.

Niska prolaktyna może być wynikiem:

• urazu głowy,
• udaru,
• zapalenia przysadki,
• zespołu Sheehana (powikłanie okołoporodowe),
• stosowania niektórych leków.

Hipoprolaktynemia występuje często z objawami niedoczynności innych gruczołów dokrewnych kontrolowanych przez hormony przysadki i podwzgórza.

Kiedy warto zbadać prolaktynę?

Wskazania do oznaczenia poziomu prolaktyny są dość dobrze określone i obejmują diagnostykę stanów, w których może istnieć podejrzenie hipo- lub hiperprolaktynemii:

• niepłodność,
• zaburzenia dojrzewania płciowego,
• zaburzenia funkcji seksualnych (np. zaburzenia erekcji),
• spadek libido,
• problemy z laktacją (brak laktacji, mlekotok),
• gruczolak przysadki,
• urazy czaszki,
• PCOS,
• niedoczynność tarczycy,
• zaburzenia miesiączkowania,
• bóle głowy i ograniczenie pola widzenia,
• problemy w owłosieniem ciała.

Jak wygląda badanie prolaktyny?

Materiałem do badania prolaktyny jest krew żylna. Najczęściej jest pobierana z żyły zgięcia łokciowego. Ze względu na dobową zmienność stężenia prolaktyny we krwi, zaleca się pobranie materiału do badań w godzinach wczesnoporannych (najlepiej między 7:00 a 9:00). Ponadto u kobiet w wieku rozrodczym zaleca się wykonanie badania w pierwszej fazie cyklu miesiączkowego.

Przed badaniem prolaktyny warto unikać czynników mogących podnosić jej stężenie (np. wysiłek fizyczny, palenie papierosów, spożywanie alkoholu, stosunki seksualne, stres). Jeśli przyjmujesz leki mogące wpływać na poziom prolaktyny, omów wcześniej z lekarzem wskazania do ich krótkotrwałego i bezpiecznego odstawienia.

Jak zbadać poziom prolaktyny za darmo? Koszt badania może ulec refundacji, jeśli zlecenie zostało wydane przez lekarza endokrynologa lub ginekologa przyjmującego pacjentów w ramach NFZ. W pozostałych przypadkach badanie jest odpłatne. 

Podsumowanie

Osłabione libido, zaburzenia owłosienia ciała, problemy ze skórą, ograniczenie pola widzenia – to tylko niektóre z objawów mogące towarzyszyć zaburzeniom poziomu prolaktyny. Uciekanie się do łatwych i dostępnych od ręki metod pomocy, takich jak tabletki na potencję czy adaptogeny, to tylko chwilowe zamaskowanie problemu. Niepokojące objawy konsultuj z lekarzem, bo mogą za nimi stać zaburzenia hormonalne wymagające dogłębnej diagnostyki i leczenia.

FAQ

Źródła:

1. Al-Chalabi M., Alsalman I., Bass A.N., Physiology, Prolactin, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507829/, [dostęp: 14.07.2025 r.]
2. Kunicki M., Hiperprolaktynemia, Ginekologia po Dyplomie, 2016, https://podyplomie.pl/ginekologia/20669,hiperprolaktynemia?srsltid=AfmBOorR_1Le1uGwEKELyBXkuPx7gq6Md7q-y-YMdnz8UiK07pcf1d2k, [dostęp: 14.07.2025 r.]
3. Chołubek-Robak D., Jakiel G., Sobstyl M., Tkaczuk-Włach J., Hiperprolaktynemia, Przegląd Menopauzalny, 2009, https://www.termedia.pl/Hiperprolaktynemia,4,12413,1,1.html, [dostęp: 14.07.2025 r.]
4. Bręborowicz G.H., (red.), Ginekologia, wyd. III, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2020
5. Szczeklik A., Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2023, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków, 2023