Tymianek – zastosowanie, działanie, właściwości

Tymianek jest rośliną cenioną od wielu lat za swoje właściwości lecznicze związane m.in. z działaniem na układ oddechowy i pokarmowy.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• tymianek zawiera sporo cennych witamin i składników mineralnych.
• tymianek można spożywać w postaci zioła, herbaty, a także suplementów diety w kapsułkach.
• tymianek można dodawać do dań mięsnych i wegetariańskich.

Po przeczytaniu artykułu będziesz wiedzieć, dlaczego tymianek powinien na stałe zagościć w kuchni, a także jak wpływa on na zdrowie.

Podstawowe informacje o tymianku

Tymianek pospolity (Thymus vulgaris) należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) i rodzaju Thymus, obejmującego również inne gatunki określane jako macierzanki. Jest niewielkim, zimozielonym półkrzewem, który osiąga zwykle wysokość około 20–40 cm. Charakteryzuje się drobnymi, szarozielonymi liśćmi oraz niewielkimi kwiatami, których barwa może wahać się od białej do różowofioletowej.

W kuchni i tradycyjnym ziołolecznictwie wykorzystuje się przede wszystkim nadziemne części rośliny, w tym liście i kwitnące pędy. Tymianek jest ceniony zarówno jako aromatyczna przyprawa, jak i surowiec zielarski.

Właściwości lecznicze tymianku wykorzystywano już 3 500 lat temu. Przez tysiąclecia ziele stosowano w celu łagodzenia przebiegu różnych chorób i dolegliwości. Obecnie macierzanka kojarzy się jednak głównie z kuchnią krajów basenu Morza Śródziemnego - w tym Francji, Hiszpanii, Włoch (gdzie rośnie w warunkach naturalnych), a jej działanie w kontekście zdrowotnym nie jest powszechnie znane. Polska odgrywa ważną rolę na europejskim rynku tymianku. Według raportu Centre for the Promotion of Imports from developing countries (CBI), czyli agencji rządowej wspierającej rozwój gospodarczy krajów UE, opartego na danych handlowych za 2024 rok, Polska była największym europejskim dostawcą suszonego tymianku na rynek europejski. Dostarczyła go około 2400 ton.

Sprawdź popularne kategorie

Właściwości lecznicze tymianku

Zastosowanie tymianku związane z jego właściwościami zdrowotnymi jest bardzo szerokie. Roślina wpływa na wiele układów organizmu, wliczając w to m.in. układ oddechowy, pokarmowy i sercowo-naczyniowy.

Tymianek a infekcje

Tymianek wykorzystuje się we wspomaganiu terapii schorzeń układu oddechowego - przede wszystkim ze względu na działanie łagodzące kaszel. Wyciąg z tymianku to częsty składnik syropów na kaszel mokry oraz syropów na kaszel suchy, a także tabletek do ssania (np. suplementu diety Tymianek i Podbiał Dr. Max). Ponadto zioło wykazuje właściwości przeciwdrobnoustrojowe, które wspomagają zwalczanie infekcji wirusowych, bakteryjnych oraz grzybiczych - nie tylko dróg oddechowych, ale także układu pokarmowego i skóry. Ze względu na te cechy ekstrakt z rośliny może zapewniać ochronę m.in. przed grzybicą stóp. Zobacz np. aerozol do stóp przeciwgrzybiczy Aflofarm Steper. Dodatkowo tymianek w składzie maści na rany wspomaga proces gojenia skóry po urazach.

Sprawdź również dostępne w aptece leki na odporność.

Tymianek a dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego

Tymianek tradycyjnie stosowany jest jako zioło wspomagające pracę układu trawiennego. Może wykazywać działanie żółciopędne i wspierające prawidłową perystaltykę jelit. Właśnie dlatego tymianek często jest stosowany jako przyprawa do tłustych i ciężkostrawnych potraw kuchni staropolskiej. Ponadto wykorzystuje się go jako składnik tabletek na trawienie opartych na naturalnych wyciągach roślinnych. Tymianek wykazuje podobne właściwości do rumianku, dlatego często stosowany jest w postaci naparów. 

Tymianek jest również stosowany jako wsparcie w stłuszczeniu wątroby. Ułatwia on trawienie tłuszczów i pobudza do wydzielania soków żołądkowych. Dobrze włączyć go do diety osób, które chcą zadbać o funkcjonowanie wątroby.

Działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne tymianku

Tymianek zawiera związki biologiczne aktywne, takie jak tymol, kwas rozmarynowy i flawonoidy, które posiadają właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne. Właśnie z tego względu wielu badaczy zainteresowało się tymiankiem w kontekście chorób sercowo-naczyniowych czy zdrowia metabolicznego. Wstępne badania wskazują na wpływ tymianku na metabolizm lipidów, stres oksydacyjny i stan zapalny, jednak tezy te potrzebują jeszcze potwierdzenia. 

Jak stosować tymianek w celach leczniczych?

Tymianek można stosować w postaci świeżych lub ususzonych ziół, dodawanych do potraw lub napojów. W aptekach znajdziemy także suplementy diety oraz leki zawierające ekstrakty z tej rośliny. Dostępne są również olejki eteryczne (np. olejek eteryczny tymiankowy Etja), wykorzystywane m.in. do aromaterapii, produkcji kosmetyków oraz do inhalacji. Trzeba zachować ostrożność przy ich stosowaniu, ponieważ zawierają bardzo wysokie stężenie związków aktywnych, które w dużych dawkach mogą być niebezpieczne.

Zastosowanie tymianku w kuchni

Tymianek ma bardzo szerokie zastosowanie jako przyprawa ziołowa nadająca smak i aromat potrawom. Spośród często wykorzystywanych w kuchni roślin przypomina przede wszystkim rozmaryn i oregano. 

• Najczęściej dodaje się go do dań na bazie mięsa i nasion roślin strączkowych. Stanowi również popularny składnik zup i gulaszów, pieczonych ziemniaków i innych warzyw, a także sałatek. 
• Na bazie macierzanki warto przygotować również smaczne napary z dodatkiem owoców cytrusowych (np. pomarańczy w plastrach) oraz miodu. Taki napój można serwować zarówno na gorąco, jak i na zimno, z dodatkiem kostek lodu. Macierzanka stanowi także składnik niektórych napojów alkoholowych, przede wszystkim aromatyzowanych wódek i likierów. 
• Ponadto tymianek jest nieoczywistym dodatkiem do deserów, np. kremów do ciast. Nadaje im ciekawy charakter kojarzący się z aromatem sosnowym.

Tymianek a alergia

Spożywanie tymianku wywołuje reakcję alergiczną u osób nadwrażliwych na zawarte w tej roślinie związki. Zwiększone ryzyko alergii obserwuje się u uczulonych również na inne gatunki z rodziny jasnotowatych (np. oregano, miętę). Niepożądane objawy nadwrażliwości mogą wystąpić w przypadku spożycia zioła, a także jego kontaktu ze skórą. Najczęściej o alergii świadczą symptomy, takie jak:

• Świąd, 
• Obrzęk, 
• Biegunka,
• Nudności i wymioty.

Tymianek w ciąży

Większość popularnych ziół stosowanych jako przyprawy w ciąży i w okresie karmienia piersią jest uznawanych za bezpieczne. Dotyczy to również tymianku stosowanego jako dodatek do dań. W przypadku suplementów diety, naparów ziołowych czy olejków eterycznych nie ma wystarczających danych związanych z bezpieczeństwem w ciąży i podczas karmienia piersią. Na ten moment brakuje również danych dotyczących maksymalnej ilości tymianku, której przyjmowanie nie wiąże się z ryzykiem wystąpienia negatywnych efektów dla rozwijającego się dziecka. Z tego powodu zaleca się unikać przyjmowania suplementów diety zawierających tymianek.

Sprawdź również, czego najlepiej unikać w ciąży.

Przeciwwskazania do przyjmowania tymianku

• Istnieją przesłanki, że tymianek nie powinien być stosowany w dużych ilościach przez osoby zmagające się z chorobami, na przebieg których wpływa estrogen. W tej grupie można wymienić pacjentów m.in. z nowotworami piersi, szyjki macicy i jajnika, a także endometriozą. 
• Co więcej, przyjmowanie tymianku w wysokich dawkach może w pewnym stopniu hamować krzepnięcie krwi. Z tego powodu ostrożność przy jego stosowaniu należy zachować w przypadku zażywania leków przeciwzakrzepowych (które mają podobny efekt), a także w okresie przed i po planowanym zabiegu operacyjnym. 
• Przyjmowanie tymianku w dużych ilościach może również istotnie zwiększać stężenie jednego z neuroprzekaźników - acetylocholiny i tym samym redukować siłę działania leków przeciwcholinergicznych (cholinolityków), stosowanych m.in. w leczeniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz w astmie.
• Tymianek należy przyjmować z ostrożnością również w przypadku zażywania leków na nadciśnienie tętnicze krwi, ponieważ zawarte w roślinie substancje w wysokich dawkach w połączeniu z tymi środkami mogą skutkować nadmiernym obniżeniem ciśnienia.

Skutki uboczne stosowania tymianku

Stosowanie tymianku przez większość osób uznaje się za bezpieczne, a pojawienie się skutków ubocznych w wyniku jego przyjmowania zdarza się niezwykle rzadko. Narażone są na to przede wszystkim osoby nadwrażliwe na zawarte w roślinie składniki. Niepożądane efekty mogą wystąpić również w przypadku przedawkowania substancji czynnych z macierzanki. Do potencjalnych skutków ubocznych stosowania tymianku zalicza się:

• Bóle brzucha,
• Nudności i wymioty,
• Bóle i zawroty głowy,
• Skurcze,
• Reakcje alergiczne oraz objawy kontaktowego zapalenia skóry.

Gdzie można wykorzystać tymianek?

Tymianek jest rośliną o licznych właściwościach zdrowotnych i kulinarnych, którą z powodzeniem możesz wykorzystać w wielu sytuacjach. Dodawanie go do przyrządzanych potraw poprawia smak, a także pomaga dostarczyć antyoksydantów do diety. Ponadto zioło to wspomaga procesy trawienne, w szczególności poprawia perystaltykę jelit.

FAQ

Źródła:

1. Halat D. H., Krayem M., Khaled S. i wsp. (2022) A Focused Insight into Thyme: Biological, Chemical, and Therapeutic Properties of an Indigenous Mediterranean Herb, Nutrients, 14(10): 2104, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9147557/ [dostęp 21.02.2023]
2. Ambroziak M., Stanowska M., Sikorska-Zimny K. (2020) Tymianek roślina o wielu zastosowaniach, Innowacje w Pielęgniarstwie i Naukach o Zdrowiu, 1:5, https://dx.doi.org/10.21784/IwP.2020.006 [dostęp 21.02.2023]
3. Kemmerich B. Evaluation of efficacy and tolerability of a fixed combination of dry extracts of thyme herb and primrose root in adults suffering from acute bronchitis with productive cough. A prospective, double-blind, placebo-controlled multicentre clinical trial. Arzneimittelforschung. 2007;57(9):607-15.
4. Patil SM, Ramu R, Shirahatti PS, Shivamallu C, Amachawadi RG. A systematic review on ethnopharmacology, phytochemistry and pharmacological aspects of Thymus vulgaris Linn. Heliyon. 2021 May 18;7(5):e07054. 
5. Salehi B, Mishra AP, Shukla I, Sharifi-Rad M, Contreras MDM, Segura-Carretero A, Fathi H, Nasrabadi NN, Kobarfard F, Sharifi-Rad J. Thymol, thyme, and other plant sources: Health and potential uses. Phytother Res. 2018 Sep;32(9):1688-1706.