Dur brzuszny (tyfus) to infekcja bakteryjna występująca powszechnie w rejonach świata o niskim poziomie higieny. Bez odpowiednio szybko wdrożonego leczenia może prowadzić do poważnych skutków – także do śmierci. Dur brzuszny – gdzie występuje i jak dochodzi do zakażenia? Informacje na ten temat znajdziesz w artykule.

Czym jest dur brzuszny?

Dur brzuszny (tyfus) to ciężka, ogólnoustrojowa choroba wywoływana przez bakterie – pałeczki jelitowe rodzaju Salmonella enterica (serotyp Typhi). Te bakterie są ścisłymi patogenami człowieka – powodują chorobę tylko u ludzi.

Pałeczki Salmonella Typhi są wydalane z wydalinami osób chorych lub bezobjawowych nosicieli. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową. Bakteria jest odporna na kwaśne pH soku żołądkowego, dzięki czemu przedostaje się do jelit, a stamtąd do krwi (bakteriemia) oraz do wielu narządów wewnętrznych.

Dur brzuszny – przyczyny

Dur brzuszny szerzy się przede wszystkim przez wodę i żywność, które zostały skażone wydalinami zakażonych ludzi (chorych lub nosicieli bakterii). Dużym czynnikiem ryzyka zachorowania jest picie nieprzegotowanej wody ze skażonych ściekami zbiorników wodnych oraz spożywanie warzyw i owoców uprawianych na polach nawożonych ludzkimi odchodami.

Możliwe jest także zakażenie po bezpośrednim kontakcie z osobą chorą – drogą fekalno-oralna. Sprzyja temu niedostateczna higiena rąk.

Sporadycznie do zachorowania na dur brzuszny mogą przyczyniać się muchy, które są mechanicznymi przenosicielami bakterii z kału na żywność.

Gdzie występuje dur brzuszny?

Zachorowania na dur brzuszny występują na całym świecie. Zdecydowanie częściej choroba występuje w krajach rozwijających się, o niskim poziomie sanitarno-higienicznym. Dur brzuszny występuje głównie w:

• Azji Południowej i Południowo-Wschodniej,
• Afryce,
• Ameryce Środkowej i Południowej.

Przypadki duru brzusznego w krajach rozwiniętych często są importowane z innych regionów świata i występują u podróżnych powracających z podróży zagranicznych.

Dur brzuszny – objawy

Pierwsze objawy choroby pojawiają się ok. 2 tygodnie od kontaktu z patogennymi bateriami. Dur brzuszny przebiega w czterech fazach.

W 1. tyg. choroby występuje złe samopoczucie, osłabienie i senność, dreszcze, gorączka, ból brzucha.

W 2. tyg. choroby gorączka osiąga wysokie wartości (ok. 40 ℃). Pojawia się także nasilenie bólu brzucha, silny ból głowy, suchy kaszel, apatia, obniżenie akcji serca i obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Możliwe jest także krwawienie z nosa, niebolesne powiększenie wątroby i śledziony, a także żółtaczka.

W 3. tyg. choroby objawy osiągają maksymalne nasilenie. Na początku tego okresu lub pod koniec 2. tygodnia choroby pojawia się biegunka (może być krwista). Obecne są zaburzenia świadomości, które mogą przebiegać z apatią lub z pobudzeniem. Występują cechy odwodnienia. W tym okresie istnieje duże ryzyko wystąpienia niebezpiecznych powikłań choroby, np. zapalenia płuc czy perforacji jelita.

W 4. tyg. choroby rozpoczyna się powolne ustępowanie objawów i okres zdrowienia.

Sprawdź popularne kategorie

Tyfus – leczenie

Odpowiednie leczenie duru brzusznego należy rozpocząć szybko i prowadzić je intensywnie. Może być wskazana hospitalizacja. Konieczne jest leczenie przyczynowe – stosowanie antybiotykoterapii skierowanej na pałeczki Salmonella Typhi.

Leczenie objawowe obejmuje wyrównanie zaburzeń wodno-elektrolitowych, stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych oraz monitorowanie stanu krążenia i funkcji nerek.

Czy tyfus jest uleczalny?

Szybka diagnoza i rozpoczęcie leczenia pozwala na wyleczenie i powrót do sprawności. Dur brzuszny wiąże się z możliwością wystąpienia poważnych powikłań, zwłaszcza jeśli nie jest leczony. W takich przypadkach choroba może skutkować niepełnosprawnością lub nawet prowadzić do śmierci.

Dur brzuszny – profilaktyka

Podjęcie odpowiednich działań i środków ostrożności może pozwolić na zminimalizowanie ryzyka zakażenia.

• Szczepionki. Szczepionka na dur brzuszny jest zalecana podróżnym udającym się w obszary o znanym ryzyku narażenia na chorobę.
• Unikanie picia nieprzegotowanej wody.
• Ochrona ujęć wody przed skażeniem ściekami.
• Higiena osobista – m.in. mycie rąk po skorzystaniu z toalety i przed posiłkami.
• Zwalczanie much.
• Unikanie kontaktu z osobami zakażonymi.

Podsumowanie

Dur brzuszny nie występuje często w krajach rozwiniętych, ale jest dość poważnym problemem zdrowotnym w krajach o niskim poziomie sanitarno-higienicznym. Ze względu na możliwość zawleczenia choroby do Polski z innych regionów świata, przed wyjazdem w miejdca występowania Salmonelli Typhi, warto zapoznać się z listą szczepień przed wyjazdem za granicę.

FAQ

Źródła:

1. Rymer W., Zaborowski P., Dur brzuszny (gorączka jelitowa, zespół durowy), https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.3.6., [dostęp: 16.08.2025r.]
2. Appiah G.D., Hughes M., CDC Yellow Book: Health Information for International Travel; Typhoid and Paratyphoid Fever, https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/typhoid-and-paratyphoid-fever.html, [dostęp: 16.08.2025r.]
3. Bhandari J., DeVos E., Hashmi M.F., Thada P.K., Typhoid Fever, StatPearls Publishing LLC, 2025, [dostęp: 16.08.2025r.]
4. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Czelej Sp. z. o.o., Lublin, 2007