Jak objawia się syndrom sztokholmski i jak go leczyć?

Syndrom sztokholmski to silny stan psychiczny, który pojawia się w relacji pomiędzy ofiarą a oprawcą. Jest to jedna ze strategii przetrwania, stosowanych w sytuacjach zagrożenia i braku ucieczki. Dowiedz się, jak objawia się syndrom sztokholmski i u kogo może się on pojawić. 

Czym jest syndrom sztokholmski?

Syndrom sztokholmski jest stanem psychicznym, w którym ofiara przywiązuje się do swojego oprawcy lub darzy go sympatią. Stanowi on niebezpieczeństwo, ponieważ uniemożliwia ofierze poszukiwania pomocy. Termin ten powstał w 1973 roku podczas napadu na jeden ze sztokholmskich banków i przetrzymywania zakładników. Po kilku dniach uwięzienia, zakładnicy zaczęli przywiązywać się do oprawców, co zainteresowało opinię publiczną i wielu badaczy.

Syndrom sztokholmski jest związany z reakcją „walcz lub uciekaj”. Pojawia się w momencie zagrożenia, kiedy ofiara nie ma możliwości ucieczki. Stworzenie relacji emocjonalnej z oprawcą staje się jedną ze strategii przetrwania. Jest to nieświadomy mechanizm obronny, który może być stosowany przez osoby doświadczające przemocy w przeszłości. 

Jak objawia się syndrom sztokholmski?

W syndromie sztokholmskim objawy są różne. Często zależą od osoby i sytuacji, w jakiej się ona znajduje. Syndrom sztokholmski w małżeństwie będzie zatem różnił się od syndromu sztokholmskiego w pracy. Często jednak w ich przebiegu pojawiają się te same mechanizmy działania, do których można zaliczyć:

• silna potrzeba identyfikowania się z oprawcą, z jego postawą, wartościami i przekonaniami,
• empatia i zrozumienie dla działań oprawcy,
• problemy z odróżnieniem rzeczywistości od fikcji,
• troska o samopoczucie oprawcy,
• strach w przypadku ucieczki lub kontaktów z policją,
• utrata poczucia czasu,
• izolacja i zależność od swojego oprawcy,
• trudności ze zrozumieniem sytuacji,
• umniejszanie zagrożeniu,
• poczucie winy przed oprawcą.

Nie wszystkie te objawy pojawiają się jednocześnie u jednej osoby.

Syndrom sztokholmski – przykłady

Czym jest syndrom sztokholmski? Najlepiej będzie przedstawić go na przykładach, ponieważ może on pojawić się także pomiędzy osobami, które są ze sobą w bliskich relacjach lub razem pracują.

Syndrom sztokholmski w związku

O syndromie sztokholmskim można mówić również w kontekście związków międzyludzkich. W psychologii jest on określany jako „przywiązanie do pojmania”. Toksyczny związek, w którym może znajdować się ofiara i oprawca, można porównać do świata kryminalnego, ponieważ ich relacja opiera się na strachu, bólu i przemocy, zarówno psychicznej, jak i fizycznej. Syndrom sztokholmski w związku może być powiązany z przemocą, również ekonomiczną. Początkowo trudno ją dostrzec, głównie z powodu usprawiedliwiania wielu zachowań partnera. 

Ofiara często jest osobą, która w siebie nie wierzy, ma za sobą sytuacje, kiedy była odtrącona i czuła się niepotrzebna. Wchodząc w relacje z oprawcą, na płaszczyźnie związku, intensywność uczuć względem oprawcy jest silniejsza. Zarówno w przypadku relacji partner-partnerka, jak i ofiara-porywacz, jedna z osób żywi do drugiej silniejsze uczucia, które druga strona wykorzystuje, w celu zaspokojenia swoich potrzeb. 

Syndrom sztokholmski w małżeństwie to złożony mechanizm działania. Może pojawić się u osób, które doświadczyły traumy w przeszłości i potrzebują wsparcia. Oprawca często to wykorzystuje dla zaspokajania własnych potrzeb. Mocne przywiązanie do partnera może pojawić się również po rozstaniu. Ofiara może odczuwać potrzebę kontaktu ze swoim oprawcą, co często skutkuje powrotem do relacji. 

Syndrom sztokholmski w rodzinie

Syndrom sztokholmski w rodzinie może obejmować różnych jej członków. Pojawia się dominacja, kontrola i krzywda, jednak niekoniecznie dotyczy ona każdego z rodziny. Oprawcą może być jeden z rodziców, rzadziej dziecko. Silną więź emocjonalną opartą na toksycznych zachowaniach można również zaobserwować pomiędzy rodzeństwem. 

Przykładem syndromu sztokholmskiego w rodzinie jest np. znęcanie się psychiczne męża nad żoną, tłumaczenie zachowań sprawcy przed innymi, uzależnienie osoby starszej od członka rodziny, który ją wykorzystuje finansowo lub emocjonalnie. Często takie osoby izolują się od innych, minimalizują stosowaną przemoc i nie wykazują chęci zmiany swojego położenia. Jest to o tyle trudniejsze, że pomiędzy ofiarą, a oprawcą istnieją silne więzi rodzinne.

Sprawdź popularne kategorie

Syndrom sztokholmski w pracy

Zespół sztokholmski może pojawić się w miejscu pracy, zwłaszcza u osób, które są mocno związane z danym miejscem. Czasem może być reakcją obronną na silny stres, który często negatywnie wpływa na różne aspekty życia. Na czym polega syndrom sztokholmski w pracy? Wobec pracownika może być stosowany mobbing, często jest on wykorzystywany seksualne, a także dyskryminowany. Osoba taka jest poniżana, wyśmiewana i źle traktowana. Pracownik, który odczuwa silny stres w pracy ma za sobą traumatyczne przeżycia, często poddaje się takim zachowaniom, jednocześnie broniąc swojego oprawcę. 

Jak leczyć syndrom sztokholmski?

Syndrom sztokholmski nie został sklasyfikowany jako choroba, a stan psychiczny, który wymaga interwencji. Jak leczyć syndrom sztokholmski? Jest to skomplikowane i łączy w sobie różne metody farmakologiczne, psychoterapię czy odizolowanie od oprawcy. Jest to jednak proces długotrwały, wymagający współpracy wielu osób. Dużą rolę grają w nim bliskie osoby. Leczenie syndromu sztokholmskiego może wymagać stosowania leków uspokajających, nasennych, przeciwlękowych, a także przeciwdepresyjnych. W niektórych przypadkach konieczne jest umieszczenie ofiary w specjalnym ośrodku lub szpitalu psychiatrycznym. 

Samodzielne leczenie nie jest zalecane, ponieważ może nie być skuteczne. Środki, takie jak ashwagandha, napary ziołowe czy tabletki uspokajające dostępne bez recepty, nie będą w tym przypadku skuteczne, jeśli nie zostaną połączone z realną pomocą ze strony specjalisty i bliskich.

Odwrócony syndrom sztokholmski

O odwróconym syndromie sztokholmskim można powiedzieć w momencie, kiedy to oprawca zaczyna odczuwać więź emocjonalną ze swoją ofiarą. Pojawia się on w momencie lepszego poznania, kiedy ofiara przestaje być anonimowa. Może to utrudniać wyrządzenie krzywdy, a także prowadzić do uwolnienia. Przykładem odwróconego syndromu sztokholmskiego może być związek pomiędzy porywaczem a ofiarą. Pomiędzy nimi może stworzyć się silna więź emocjonalna, która eskaluje w zamknięciu. Przez długi czas przebywają oni w zamknięciu, bez kontaktu z innymi osobami. W niektórych przypadkach porwanie i więzienie ofiary może przekształcić się w związek emocjonalny pomiędzy oprawcą a ofiarą. 

Syndrom sztokholmski – podsumowanie

Nawet wiedząc, na czym polega syndrom sztokholmski, ofiara może mieć problem, aby go rozpoznać. Silna więź emocjonalna w stosunku do drugiej osoby nie zawsze może być niebezpieczna. Syndrom sztokholmski pojawia się w momencie, kiedy ofiara w wyniku zagrożenia odczuwa silne emocje w stosunku do oprawcy. Pojawia się empatia, troska, a czasem również uczucie do swojego dręczyciela. 

FAQ

Źródła:

1. Grygorczuk, A., Dzierżanowski, K., Kiluk, T., Mechanizmy psychologiczne występujące w relacji ofiara-sprawa przemocy, “Psychiatria”, 2009, tom 6, nr 2, s. 61-65.
2. Feinberg Y, Zalsman G. [STOCKHOLM SYNDROME IN KIDNAPPED AND HOSTAGES AS A SURVIVAL BEHAVIOR]. Harefuah. 2024 Nov;163(10):645-649, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39535014/, data dostępu 12.07.2025 r.
3. Namnyak M, Tufton N, Szekely R, Toal M, Worboys S, Sampson EL. 'Stockholm syndrome': psychiatric diagnosis or urban myth? Acta Psychiatr Scand. 2008 Jan;117(1):4-11, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18028254/, data dostępu 12.07.2025.
4. Loggan M.H., Stockholm Syndrome: Held Hostage by the One You Love, Violence and Gender 2018 5:2, s. 67-69.