Mikrobiom skóry – jakie pełni funkcje oraz jak go odbudować?

Mikrobiom skóry odgrywa ważną rolę w utrzymaniu zdrowej bariery naskórkowej oraz w jej ochronie przed patogenami. Nieprawidłowa pielęgnacja, stosowane leki czy stres mogą negatywnie wpływać na jego skład. Dowiedz się, jak zadbać o prawidłowy mikrobiom skóry. 

Czym jest mikrobiom skóry?

Mikrobiom skóry to złożony ekosystem mikroorganizmów, które naturalnie bytują na powierzchni skóry i odgrywają ważną rolę w jej prawidłowym funkcjonowaniu. Mogą to być różne gatunki bakterii, grzybów, wirusów i roztoczy, które razem tworzą osobniczą wspólnotę. Wśród mikroorganizmów można wyróżnić: 

• Bakterie – Staphylococcus epidermidis, Cutibacterium acnes, Corynebacterium, oraz Staphylococcus aureus,
• Grzyby – Malassezia, które naturalnie występują na skórze, jednak ich przerost może prowadzić do łupieżu,
• Wirusy – bakteriofagi,
• Roztocza – małe pajęczaki.

U każdego człowieka ich ilość jest różna, a także może zmieniać się wraz z upływem czasu, pielęgnacją czy stosowaniem leków.

Funkcje mikrobiomu skóry

Zapewne już wiesz, co to jest mikrobiom skóry, jednak warto również mieć świadomość, jak bardzo jest on ważny dla organizmu. Mikrobiom skóry pełni wiele funkcji ochronnych i regulacyjnych, a także pozwala na zachowanie równowagi i ochronę przed patogenami. Naturalna flora bakteryjna stanowi pierwszą linię obrony przed patogenami. 

Mikrobiom skóry to część układu odpornościowego. Wspomaga on rozwój odpowiedzi immunologicznej, dzięki czemu skóra może prawidłowo reagować na patogeny, a także zapobiegać nadmiernym reakcjom, które mogłyby prowadzić do stanów zapalnych, np. rozwoju atopowego zapalenia skóry czy pojawienia się trądziku u dorosłych. Mikrobiom skóry wspiera także integralność bariery naskórkowej, wspiera jej regenerację i produkcję lipidów. Prawidłowo funkcjonujący zapewnia skórze optymalne nawilżenie i odpowiednie nawodnienie. 

Od czego zależy mikrobiom skóry?

Zarówno mikrobiom skóry twarzy, jak i mikrobiom skóry głowy jest cechą osobniczą i może być kształtowany przez różne czynniki. Można do nich zaliczyć:

• czynniki zewnętrzne – smog, dym papierosowy, stosowane kosmetyki, leki (w szczególności antybiotyki), zanieczyszczenia środowiska,
• czynniki wewnętrzne – wiek, płeć, stan zdrowia, stosowana dieta, genetyka,
• środowisko – w suchych lub tłustych miejscach na ciele skład mikrobiomu jest inny, dlatego w strefie T, czyli na czole, nosie i brodzie częściej bytują bakterie Cutibacterium acnes odpowiedzialne za pojawienie się trądziku.

Wszelkie zaburzenia mikrobiomu skóry mogą prowadzić do rozwoju różnych chorób dermatologicznych, najczęściej AZS, łupieżu oraz trądziku. 

Sprawdź popularne kategorie

Co zaburza równowagę mikrobiomu skóry?

Niektóre kosmetyki, zwłaszcza te o silnych właściwościach oczyszczających, jak mocne żele do twarzy i antybakteryjnych, czyli złuszczające toniki do twarzy, mogą powodować dysbiozę, czyli zakłócenie naturalnej równowagi mikrobiomu skóry twarzy. Skóra staje się wtedy szorstka, odwodniona, a także pojawia się uczucie ściągnięcia, pieczenia i zaczerwienienia. 

Jednak na mikrobiom skóry wpływają również leki stosowane miejscowo. Najczęściej są to maści przepisane przez dermatologa. Klindamycyna i erytromycyna to popularne substancje, które stosowane są w leczeniu trądziku. Mogą one zaburzać równowagę mikrobiomu skóry. Podobny wpływ mają również kortykosteroidy, które wykorzystuje się w leczeniu atopowego zapalenia skóry. Jak widzisz, pielęgnacja skóry atopowej nie jest łatwa i wymaga odpowiedniego podejścia. 

Jak odbudować mikrobiom skóry?

Obserwując pogorszenie kondycji swojej skóry, warto wiedzieć, jak odbudować mikrobiom skóry. Bardzo ważne jest stosowanie odpowiedniej pielęgnacji, która pozwoli odbudować płaszcz lipidowy skóry i wesprze jej mikrobiom. Ogromnym wsparciem dla kondycji i wyglądu skóry jest stosowanie odpowiedniej diety, indywidualnie dobranej suplementacji, unikanie stresu i ochrona przed zanieczyszczeniami środowiska. 

Dużą rolę w odbudowie mikrobiomu skóry pełnią probiotyki, prebiotyki i postbiotyki. Coraz częściej te dwa ostatnie można znaleźć w kosmetykach, a wszystkie najlepiej przyjmować w postaci odpowiednich suplementów diety. Są one kluczowe dla zachowania prawidłowego funkcjonowania mikrobiomu jelitowego, co przekłada się na funkcjonowanie całego organizmu, w tym kondycji skóry. Takie kompleksowe działanie przynosi najlepsze rezultaty. Jak zatem działają probiotyki, prebiotyki i postbiotyki?

• Probiotyki – żywe bakterie, które wspomagają mikrobiom skóry, pomagają zachować równowagę i chronią przed szkodliwymi patogenami. Są to najczęściej bakterie Lactobacillus czy Bifidobacterium.
• Prebiotyki – wspierają wzrost korzystnych bakterii. Wśród prebiotyków warto wyróżnić oligosacharydy. 
• Postbiotyki – produkty metaboliczne, które mają działanie przeciwzapalne.

Odbudowa mikrobiomu skóry może trwać nawet kilka miesięcy. Wszystko zależy od nasilenia problemu, trybu życia i pielęgnacji. Można wesprzeć ten proces dietą, włączając do niej kwasy omega-3, antyoksydanty, w szczególności witaminy A, C i E oraz cynk.

Mikrobiom skóry – pielęgnacja

Pielęgnacja skóry jest bardzo ważna dla jej kondycji. Istotny jest dobór kosmetyków, które będą dopasowane do potrzeb skóry, a jednocześnie nie naruszą jej bariery hydrolipidowej. Stosowane produkty pielęgnacyjne powinny być dostosowane do typu skóry i potrzeb, np. dla skóry suchej, atopowej, tłustej czy trądzikowej. Każda z nich wymaga innej pielęgnacji, dlatego dobór odpowiednich kosmetyków jest kluczowy. Preparaty na atopowe zapalenie skóry, pomimo tego, że są delikatne i skuteczne mogą nasilać zmiany trądzikowe u osób ze skórą tłustą i skłonną do niedoskonałości. 

Utrzymywanie równowagi mikrobioty pozwala cieszyć się nawilżoną, gładką i zaopiekowaną skórą. Każdorazowe jej naruszenie przez stosowanie agresywnych środki czyszczących czy antybiotyków wymaga odbudowy za pomocą kosmetyków. W ich składzie należy szukać ceramidów, kwasu hialuronowego, probiotyków, zwłaszcza szczepów Bifidobacterium longum i Lactobacillus paracasei, a także ograniczyć mocno złuszczające peelingi do twarzy, kosmetyki na bazie alkoholu i inne środki drażniące. 

Duże znaczenie ma także ochrona przeciwsłoneczna. Promienie UV negatywnie wpływają na skórę, a także mogą zmienić skład mikrobiomu skóry, w szczególności zmniejszyć ilość pożytecznych bakterii. Ponadto naruszają barierę hydrolipidową, przyspieszają procesy starzenia, a także zwiększają ryzyko zachorowania na nowotwory skóry. Codzienne stosowanie kremu z filtrem jest obowiązkowe, dla każdego, kto chce zadbać o swój wygląd i zdrowie.

Mikrobiom skóry – podsumowanie

Już wiesz, co to mikrobiom skóry i jak go odbudować. Wprowadzając zmiany w swojej pielęgnacji i stawiając na kosmetyki o łagodnym, a skutecznym działaniu, możesz zauważyć pozytywne zmiany na skórze. Uwzględnij również w swojej diecie kwasy omega-3, a także uzupełnij niedobory witamin i składników mineralnych. Nie zapominaj o wsparciu jelit, które są odpowiedzialne za kondycję całego organizmu. Stosuj dobrej jakości probiotyki, prebiotyki i postbiotyki.

Źródła:

1. Pawłowska M., Hudemowicz P., Wpływ kosmetyków i leków dermatologicznych na mikrobiom skóry, czyli jak farmaceuci mogą wspierać zdrowie skóry pacjentów, “Lek w Polsce” 2024, 10, vol. 34 (401), s. 36-40.
2. Binek M., Mikrobiom człowieka - zdrowie i choroba, “Postępy mikrobiologii”, 2012, 51, 1, s. 27–36.
3. Noparlik M., Szczepańska J., Turniak M., Rola mikrobiomu skóry w atopowym zapaleniu skóry, “Aleria. Astma. Immunologia” 2023, 2 8 (3), s. 74-79.
4. Carvalho MJ, S Oliveira AL, Santos Pedrosa S, Pintado M, Pinto-Ribeiro I, Madureira AR. Skin Microbiota and the Cosmetic Industry. Microb Ecol. 2023 Jul;86(1):86-96, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35809121/, data dostępu 16.07.2025 r.