Szczepionka na odrę, świnkę i różyczkę – co warto wiedzieć przed szczepieniem MMR?

Odra, świnka i różyczka to choroby zakaźne, które mogą prowadzić do groźnych powikłań, zwłaszcza u dzieci. Skuteczną ochronę zapewnia szczepionka MMR, która pobudza organizm do wytworzenia odporności na te wirusy. W artykule wyjaśniamy, kiedy podaje się szczepionkę, kto powinien się zaszczepić i jakie są przeciwwskazania.

Co to jest szczepionka MMR?

Skrót MMR pochodzi od nazw trzech chorób, przed którymi chroni szczepionka:

• M – measles (odra) – groźna choroba mogąca prowadzić do ciężkich powikłań neurologicznych, np. podostrego stwardniającego zapalenia mózgu, które może wystąpić wiele lat po zachorowaniu,
• M – mumps (świnka) – może wywołać zapalenie mózgu, głuchotę czy uszkodzenie trzustki,
• R – rubella (różyczka) – szczególnie niebezpieczna w ciąży, gdyż może powodować liczne wady rozwojowe u dziecka.

Odra, świnka i różyczka to groźne choroby zakaźne wieku dziecięcego, na które można się zaszczepić.

Szczepionka MMR – skład

Szczepionka MMR zawiera żywe, atenuowane (osłabione) wirusy odry, świnki i różyczki. Są one osłabione i nie wywołują choroby u zdrowych osób.

W Polsce nie stosuje się szczepionek pojedynczych (monowalentnych) przeciwko odrze, śwince czy różyczce. Dostępna jest także szczepionka MMRV, która dodatkowo chroni przed ospą wietrzną. Sprawdź także inne szczepionki!

Od jakiego wieku podaje się pierwszą dawkę szczepionki MMR?

Zgodnie z kalendarzem szczepień obowiązującym w 2025 roku, pierwszą dawkę szczepionki MMR podaje się dzieciom w wieku 13–15 miesięcy.

W szczególnych sytuacjach szczepienie można wykonać wcześniej, już od ukończenia 9. miesiąca życia. Dotyczy to m.in.:

• podróży do krajów, gdzie odra występuje częściej,
• konieczności szybkiej ochrony w trakcie epidemii,
• innych wskazań epidemiologicznych ustalonych przez lekarza.

Szczepionka podana przed 12. miesiącem życia traktowana jest jako tzw. dawka „0” i nie wlicza się do schematu szczepień. Oznacza to, że:

• dziecko musi otrzymać kolejną dawkę po ukończeniu 12. miesiąca życia (optymalnie 13–15 miesięcy, z zachowaniem co najmniej 28 dni odstępu od wcześniejszego szczepienia),
• a następnie dawkę przypominającą zgodnie z kalendarzem – w 6. roku życia.

Powtórzenie dawki po 1. roku życia jest konieczne, ponieważ u młodszych niemowląt odpowiedź immunologiczna może być niewystarczająca z powodu obecności przeciwciał matczynych.

Gdzie można zaszczepić się szczepionką MMR (odra, świnka, różyczka)?

Szczepionka MMR znajduje się na liście preparatów, które można podać w aptece. Takie szczepienie jest również realizowane w przychodniach i punktach szczepień. Zobacz też inne szczepienia w aptece, które mogą być wykonane przez farmaceutę.

Kiedy powinna być podana druga dawka szczepionki MMR?

Zgodnie z kalendarzem szczepień na 2025 rok, drugą dawkę szczepionki przeciw odrze, śwince i różyczce podaje się dzieciom w wieku 6 lat.

Szczepionka na odrę, świnkę i różyczkę – przeciwwskazania

Podanie szczepionki MMR jest przeciwwskazane w przypadku:

• uczulenia na składniki szczepionki,
• reakcji nadwrażliwości po wcześniejszym podaniu tej szczepionki,
• ostrych, ciężkich chorób przebiegających z gorączką,
• ciężkich niedoborów odporności,
• nowotworów złośliwych, np. białaczki, chłoniaka i innych nowotworów układu krwiotwórczego i chłonnego,
• leczenia immunosupresyjnego,
• ciąży.

Dlaczego ciąża jest przeciwwskazaniem dla szczepionki MMR?

Szczepionki MMR nie podaje się w okresie ciąży. Wynika to z faktu, że zawiera ona żywe, choć osłabione wirusy. Istnieje teoretyczne ryzyko przeniesienia wirusa szczepionkowego na płód, dlatego stosowanie jej w ciąży jest przeciwwskazane.

Zaleca się także, aby kobieta unikała zajścia w ciążę przez co najmniej 1 miesiąc po zaszczepieniu.

Jakie są możliwe skutki uboczne szczepionki MMR?

Szczepionka MMR, podobnie jak inne preparaty, może powodować działania niepożądane. Objawy poszczepienne mają zwykle łagodny i przemijający charakter.

Niezwykle rzadko szczepionka może spowodować łagodne zapalenie mózgu, które kończy się pełnym wyzdrowieniem (dotyczy ok. 1 na milion zaszczepionych osób). Reakcje alergiczne o ciężkim przebiegu zdarzają się bardzo rzadko. 

Druga dawka szczepionki MMR jest zazwyczaj lepiej tolerowana, zwłaszcza pod kątem ryzyka wystąpienia gorączki.

Szczepionka MMR – podsumowanie

Szczepionka MMR jest obowiązkowa, bezpłatna i dobrze tolerowana. Podaje się ją dzieciom po 1. roku życia oraz ponownie w 6. roku życia. Chroni przed groźnymi powikłaniami, zwłaszcza odry, a ewentualne działania niepożądane są zwykle łagodne i przemijające.

FAQ

Źródła:

1. https://www.mp.pl/szczepienia/ekspert/odra_swinka_rozyczka/mmr-schemat/369471,kiedy-rozwazyc-szczepienie-mmr-przed-ukonczeniem-12-miesiaca-zycia [dostęp 17.08.2025]
2. https://www.mp.pl/pacjent/szczepienia/szczepienia-i-szczepionki/65179,szczepienie-przeciwko-odrze-swince-i-rozyczce [dostęp 17.08.2025]
3. CHPL szczepionek MMR i MMRV zarejestrowanych na terenie RP, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public [dostęp 17.08.2025]
4. Bernatowska W, Grzesiowski P, Szczepienia ochronne. Obowiązkowe i zalecane od A do Z, PZWL, Warszawa, wyd.4, 2021
5. https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/od-25-sierpnia-2025-roku-wiecej-szczepien-w-aptekach-za-podanie-szczepionki-zaplaci-nfz,8816.html [dostęp 28.08.2025]