Usuwanie złogów nazębnych – sposób na zapobieganie zapaleniu dziąseł i próchnicy

Pod nazwą złogi nazębne kryją się 2 odrębne pojęcia: złogi miękkie i złogi twarde. Różnią się one nie tylko wyglądem, ale przede wszystkim sposobami ich usuwania. Choć codzienne szczotkowanie i nitkowanie to absolutna podstawa, w walce o zdrowy uśmiech czasem potrzebne jest profesjonalne wsparcie. Zrozumienie, jak powstają te osady, pozwala skuteczniej chronić się przed chorobami przyzębia i ubytkami, które często wymagają kosztownego leczenia.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Płytka nazębna powstaje bardzo szybko (już po kilkunastu godzinach), a jej brak usuwania prowadzi do mineralizacji i powstania kamienia nazębnego.
• Nagromadzenie złogów sprzyja stanom zapalnym dziąseł, krwawieniu oraz rozwojowi próchnicy, dlatego kluczowa jest dokładna, codzienna higiena jamy ustnej.
• Kamień nazębny można usunąć jedynie profesjonalnie (skaling), dlatego oprócz szczotkowania konieczne są regularne wizyty u stomatologa.

Czym są złogi nazębne? Płytka nazębna i kamień nazębny

Do złogów miękkich zaliczamy płytkę nazębną, którą tworzą bakterie próchnicotwórcze, ich metabolity, komórki nabłonka jamy ustnej, śluz i resztki jedzenia. Taka warstwa narasta na zębach niezwykle szybko – pierwsze formy płytki pojawiają się już kilkanaście godzin po umyciu zębów. Jeśli nie usuniemy jej mechanicznie za pomocą szczoteczki, po około trzech dniach dochodzi do procesu mineralizacji. Pod wpływem soli mineralnych zawartych w ślinie miękka płytka twardnieje, tworząc złogi kamienia nazębnego.

Złogi twarde, czyli kamień nazębny, początkowo mają jasny kolor i są stosunkowo łatwe do usunięcia w gabinecie. Z czasem jednak stają się coraz twardsze i ciemnieją, przybierając barwę żółtą lub brązową. U osób palących tytoń kamień może stać się niemal czarny ze względu na odkładające się substancje smoliste. 

Dokładne, mechaniczne oczyszczanie szczoteczką zębów z osadów nazębnych jest podstawą codziennej higieny jamy ustnej. Nie da się uniknąć tworzenia płytki nazębnej, jednak jej regularne usuwanie 2 razy dziennie jest gwarancją posiadania pięknych i zdrowych zębów.

Jakie są następstwa niedokładnego mycia zębów?

Zaledwie dwa lub trzy dni zaniedbań wystarczą, by na powierzchni zębów wyczuwalny był charakterystyczny, lepki osad. W medycynie nazywamy to dojrzałą płytką bakteryjną. W tej fazie złogi są jeszcze miękkie, ale ich obecność drażni tkanki miękkie. Podczas szczotkowania możesz zauważyć, że okolica ta staje się tkliwa i zaczyna krwawić.

Wielu pacjentów popełnia wtedy poważny błąd: widząc krew, omija bolące miejsce szczoteczką, dając bakteriom jeszcze więcej przestrzeni do namnażania. Stan zapalny dziąseł pod wpływem toksyn bakteryjnych nasila się, a błędne koło się zamyka.

Zobacz, z czego wynika krwawienie dziąseł.

Okolicami najczęściej omijanymi przy szczotkowaniu, ale też najbardziej podatnymi na odkładanie się kamienia nazębnego, są powierzchnie policzkowe trzonowców górnych (tam znajdują się ujścia ślinianek przyusznych) i językowa strona siekaczy dolnych (z kolei tam swoje ujście mają ślinianka podżuchwowa i podjęzykowa). Nieodpowiednia higiena i duże ilości śliny bogatej w sole mineralne wapnia i magnezu to główne przyczyny tworzenia się kamienia nazębnego.

Sprawdź, jak dbać o higienę jamy ustnej.

Sprawdź popularne kategorie

Jak usunąć osad nazębny?

Jak pozbyć się osadu na zębach? Odpowiedź zależy od tego, z jakim rodzajem osadu masz do czynienia.

1. Miękkie złogi

Płytkę bakteryjną po prostu porządnie szczotkuj. Dodatkowo, po zabiegu możesz zastosować płyn do płukania jamy ustnej. Pamiętaj jednak, że nie zastąpi on szczotkowania zębów!

Wszelkie płukanki są dodatkową formą profilaktyki przeciwpróchniczej i periodontologicznej.

2. Kamień nazębny

Zarówno ten nad- i poddziasłowy usuwany jest przy pomocy ultradźwięków, które stosuje się przy zabiegu skalingu. Jedyna różnica istnieje w wyborze końcówki do urządzenia zwanego skalerem. Kamień naddziąsłowy można usunąć grubszą końcówką, poddziąsłowy usuwa się jest przy pomocy bardzo cienkiego narzędzia.

3. Przebarwienia

Z przebarwieniami powstałymi przez barwniki spożywcze, leki, tytoń, kawę, mocną herbatę poradzi sobie piaskowanie, czyli zabieg, podczas którego wykorzystuje się wodę pod wysokim ciśnieniem i specjalny proszek oparty na bazie węglanu sodu lub wapnia i kwasu krzemowego.

Więcej informacji na temat piaskowania znajdziesz w artykule: Piaskowanie zębów − sposób na przebarwienia?

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Regularne usuwanie kamienia i miękkich złogów nazębnych powinno być podstawą codziennej higieny jamy ustnej. Dokładne pozbycie się płytki nazębnej gwarantuje piękny i zdrowy uśmiech i pozwala  uniknąć zapalenia dziąseł  czy powstawania zmian próchniczych. Raz na pół roku należy udać się na kontrolę stomatologiczną. W ramach przeglądu warto wykonać zabieg profesjonalnej higienizacji, który usunie osad nazębny i przebarwienia z trudno dostępnych dla pacjenta miejsc i spowoduje efekt bielszych zębów.

Źródła:

1. Valen H, Scheie AA. Biofilms and their properties. Eur J Oral Sci. 2018 Oct;126 Suppl 1:13-18. doi: 10.1111/eos.12425. PMID: 30178559.
2. Matthews DC, Al-Waeli H. Benefits of Dental Scaling and Polishing in Adults: A Rapid Review and Evidence Synthesis. JDR Clin Trans Res. 2025 Jul;10(3):269-281. doi: 10.1177/23800844241271684. Epub 2024 Oct 9. PMID: 39382084; PMCID: PMC12166143.
3. Barranca-Enríquez A, Romo-González T. Your health is in your mouth: A comprehensive view to promote general wellness. Front Oral Health. 2022 Sep 14;3:971223. doi: 10.3389/froh.2022.971223. PMID: 36186536; PMCID: PMC9515542.