Adenomioza – przyczyny, objawy i metody terapii

Obfite miesiączki, ból w podbrzuszu oraz ból podczas współżycia – to częste objawy, z którymi kobiety zgłaszają się na konsultację ginekologiczną. Za dolegliwościami utrudniającymi codzienne funkcjonowanie może stać wiele przyczyn. Jedną z nich bywa adenomioza, czyli występowanie komórek błony śluzowej macicy w mięśniu macicy.

Z poniższego artykułu dowiesz się, że:

• w przebiegu adenomiozy dochodzi do wrastania błony śluzowej macicy w głąb warstwy mięśniowej,
• adenomioza dotyczy przede wszystkim kobiet przed menopauzą – wieloródek w wieku 35-50 lat,
• nieleczona adenomioza może prowadzić do przewlekłego bólu miednicy, anemii i problemów z płodnością,
• wybór metody leczenia adenomiozy jest w dużej mierze uzależniony od planów prokreacyjnych pacjentki.

Na czym polega adenomioza macicy?

Adeniomioza jest przewlekłym schorzeniem żeńskich narządów płciowych. Charakteryzuje się wrastaniem podstawnej warstwy komórek błony śluzowej macicy (endometrium) w mięsień macicy (miometrium). W adenomiozie tkanka endometrium jest obecne głębiej niż 2,5 mm od strefy rozdzielającej błonę śluzową macicy od warstwy mięśniowej. Nieprawidłowa tkanka znajduje się między włóknami mięśniowymi i stymuluje reaktywny przerost mięśniówki, co prowadzi do powiększenia macicy.

Można wyróżnić dwie postaci adenomiozy:

• adenomioza lokalna (ograniczona) – nieprawidłowe ognisko błony śluzowej macicy znajduje się w jednym miejscu miometrium,
• adenimioza rozlana – ogniska błony śluzowej macicy występują w kilku różnych punktach miometrium.

Adenomioza nie jest tym samym, co mięśniaki macicy. Mięśniaki macicy to łagodne guzy zbudowane z tkanki mięśniowej, które powodują powstanie wyraźnych guzków w macicy. W przypadku adenomiozy macica bywa całkowicie powiększona.

Jakie są typowe objawy adenomiozy?

Objawy adenomiozy nie są charakterystyczne, przez co diagnostyka choroby jest utrudniona. Wiele innych schorzeń ginekologicznych daje podobne dolegliwości. Kobiety z adenomiozą najczęściej skarżą się na:

• obfite krwawienia miesiączkowe – główny objaw,
• bóle menstruacyjne,
• przewlekły dyskomfort lub ból w podbrzuszu,
• ból podczas stosunku (dyspareunia).

Nawet 33% przypadków adenomiozy ma zupełnie bezobjawowy przebieg i kobiety dowiadują się o niej podczas rutynowej kontroli ginekologicznej lub podczas diagnostyki z powodu niepłodności. 

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka rozwoju adenomiozy?

Przyczyny adenomiozy jak dotąd nie zostały w pełni poznane. Istnieją dwie teorie, które próbują wyjaśnić, jak powstaje adenomioza.

Pierwsza teoria zwraca uwagę na przerwanie granicy między najgłębszą warstwą błony śluzowej macicy a leżącą pod nią warstwą miometrium, przez co dochodzi do nieprawidłowego rozrostu endometrium i przerostu mięśnia macicy.

Według drugiej teorii u podłoża adenomiozy leżą mechanizmy embrionalne, czyli procesy zachodzące na wczesnych etapach okresu zarodkowego.

Znane są natomiast niektóre czynniki ryzyka adenomiozy:

• wczesna pierwsza miesiączka,
• krótkie cykle menstruacyjne,
• nadwaga lub otyłość,
• większa liczba ciąż,
• stosowanie doustnych tabletek antykoncepcyjnych,
• wcześniejsze operacje macicy (np. cięcie cesarskie, łyżeczkowanie macicy).

Na wystąpienie adenomiozy najbardziej narażone są kobiety w wieku od 40 do 50 lat, przed menopauzą i wieloródki. Problem może dotyczyć również kobiet w wieku 35 lat lub nawet młodszych.

Czym różni się adenomioza od endometriozy?

Adenomioza i endometrioza mają kilka cech wspólnych. Obie choroby mogą dawać podobne objawy i przyczyniać się do niepowodzeń położniczych. Główne różnice między endometriozą i adenomiozą zebrano w tabeli.

Jak przebiega diagnostyka adenomiozy?

Podstawą diagnostyki adenomiozy jest ocena radiologiczna macicy. Dokonuje się jej przy użyciu USG lub MRI.

• Przezpochwowa ultrasonografia (USG) – ze względu na wysoką dostępność jest to metoda z wyboru w diagnostyce adenomiozy. USG pozwala na ocenę przepływu krwi w naczyniach krwionośnych miednicy mniejszej. Wyniki USG pokrywają się z obrazem zmian w rezonansie magnetycznym.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – przydatny w przypadku konieczności bardziej szczegółowej oceny zmian.

Pewne odchylenia są zauważalne już w zwykłym dwuręcznym badaniu ginekologicznym (np. powiększenie i ból macicy), ale nie pozwalają one na postawienie diagnozy.

Jak leczyć adenomiozę farmakologicznie i zabiegowo?

Leczenie adenomiozy macicy obejmuje farmakoterapię oraz leczenie operacyjne. Żadna z tych metod nie ma pierwszeństwa wyboru – leczenie adenomiozy jest indywidualnie dostosowywane do stanu i potrzeb pacjentek. Opinia chorej ma ważne znaczenie w wyborze metody terapeutycznej. Czynnikiem szczególnie branym pod uwagę przy wyborze sposobu postępowania z adenomiozą są plany rozrodcze kobiet.

Główne cele terapii endometriozy to:

• poprawa jakości życia kobiet dotkniętych adenomiozą,
• zahamowanie niszczenia mięśnia macicy.

Adenomioza – leczenie farmakologiczne

Leczenie zachowawcze adenomiozy, czyli farmakoterapia, jest zarezerwowane dla pacjentek, które:

• nie zakończyły prokreacji,
• mają przeciwwskazania zdrowotne do leczenia operacyjnego,
• nie zgadzają się na leczenie zabiegowe.

Leki przeciwbólowe mają na celu łagodzenie dyskomfortu i bólu menstruacyjnego. W przebiegu występuje niekiedy ból miednicy, na który również pomagają leki przeciwbólowe. Stosowane są przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe. Preparatami pierwszego wyboru są ibuprofen i naproksen. To podstawowe leki przeciwbólowe, które są zalecane jako tabletki na bóle menstruacyjne.

Stosowana w przebiegu adenomiozy terapia hormonalna (leczenie hormonalne) ma na celu doprowadzenie do atrofii endometrium. Takie postępowanie może pomóc w regulacji nieprawidłowych krwawień. Dostępne opcje to m.in.:

• doustne leki antykoncepcyjne,
• progesteron,
• wkładka wewnątrzmaciczna z lewonorgestrelem,
• antagoniści GnRH.

Adenomioza – leczenie operacyjne

Leczenie operacyjne adenomiozy jest postępowaniem radykalnym, ponieważ prowadzi do usunięcia ognisk adenomiozy. Stosowane procedury to m.in.: termoablacja endometrium, miomektomia i częściowa histerektomia, całkowita histerektomia.

Termoablacja endometrium jest zabiegową metodą wykorzystywaną w leczeniu adenomiozy w przypadkach, gdy penetracja nieprawidłowej tkanki w głąb mięśnia macicy nie jest znaczna. Może być wykonywana u kobiet, które już nie planują potomstwa, ale chcą zachować macicę.

Miomektomia i histerektomia częściowa pozwalają na leczenie głębszych ognisk chorobowych. Są jednak inwazyjne, a po ich zastosowaniu może dojść do nawrotu choroby.

Histerektomia całkowita polega na całkowitym usunięciu macicy. Metoda jest wykorzystywana u kobiet, u których leczenie zachowawcze okazało się nieskuteczne i które nie planują już zachodzić w ciążę, ponieważ usuniecie macicy pozbawia je płodności.

Czy adenomioza utrudnia zajście w ciążę?

Związek pomiędzy adenomiozą a niepłodnością jak dotąd nie ma odzwierciedlenia w opracowaniach naukowych. Dane są sprzeczne – jedni autorzy wykazują korelację, a inne opracowania jej zaprzeczają. Wydaje się, że w przypadku bardzo zaawansowanej postaci choroby istnieje zwiększone ryzyko trudności z zajściem w ciążę.

U kobiet z adenomiozą, które zaszły w ciążę, obserwuje się zwiększone ryzyko powikłań położniczych takich jak:

• przedwczesny poród,
• poronienie,
• niska masa urodzeniowa dziecka.

Czy objawy adenomiozy ustępują po menopauzie?

Adenomioza jest chorobą zależną od działania żeńskich hormonów płciowych. Po menopauzie poziom estrogenów spada, a endometrium nie jest już cyklicznie poddawane hormonalnemu cyklowi. W związku z tym ustępują krwawienia z obszarów adenomiozy i zmniejsza się tam stan zapalny.

Po menopauzie nie dochodzi do zmniejszenia masy zmienionego przez adenomiozę mięśnia macicy. W związku z tym po ostatniej miesiączce w życiu kobiety nadal może utrzymywać się ból w podbrzuszu oraz uczucie pełności w brzuchu.

Warto pamiętać, że w przypadku zastosowania hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) u kobiet po menopauzie objawy związane z adenomiozą mogą powrócić.

Podsumowanie

Adenomioza jest problemem ginekologicznym dość łatwym w diagnostyce, ale zanim pacjentki trafią do lekarza, często długo zmagają się z uporczywymi objawami choroby. Edukacja na temat schorzeń ginekologicznych jest niezwykle ważna, ponieważ pomaga kobietom na podjęcie decyzji o szybszej konsultacji ze specjalistą. Kluczowe cechy adeniomiozy, takie jak obfite krwawienia, ból podbrzusza i występowanie u kobiet w wieku rozrodczym, nakładają się z objawami innych chorób narządu rodnego. Nie zaleca się stosowania leków na problemy z miesiączką „na własną rękę”, bez konsultacji z medykiem. Doświadczony lekarz ginekolog jest kluczowym ogniwem postępowania diagnostyczno-terapeutycznego i może ustalić plan działania odpowiedni dla danej pacjentki.

FAQ

Źródła:

1. Gaillard F, MacManus D, Le L i in., Adenomyosis, https://radiopaedia.org/articles/adenomyosis, [dostęp: 19.03.2026 r.]
2. Giacometti C., Adenomyosis / adenomyoma, https://www.pathologyoutlines.com/topic/uterusadenomyosis.html, [dostęp: 19.03.2026 r.]
3. Gunther R., Walker C., Adenomyosis, StatPearls Publishing LLC, 2026, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK539868/, [dostęp: 19.03.2026 r.]
4. Kruś S., (red.), Skrzypek-Fakhoury E., Patomorfologia kliniczna, Podłoże morfologiczne objawów chorób układu płciowego żeńskiego, wyd III, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2007
5. Bręborowicz G.H., (red.), Ginekologia, wyd. III, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2020