Anemia u dziecka – przyczyny, objawy i leczenie

Erytrocyty, czyli czerwone krwinki to składniki krwi, które odpowiadają za przenoszenie tlenu z płuc do reszty ciała i dwutlenku węgla z komórek organizmu do płuc. Zdolność ta jest zasługą znajdującego się w nich białka ‒ hemoglobiny. Upośledzenie pracy czerwonych krwinek skutkuje pojawieniem się objawów anemii, nazywanej też niedokrwistością. Skąd bierze się anemia u dzieci? Jakie są oznaki anemii u dziecka? Sprawdź! 

Co to jest anemia u dziecka? 

Anemia to najczęstsza choroba hematologiczna (związana z krwią) występująca u dzieci. Można o niej mówić, gdy stężenie hemoglobiny we krwi spada poniżej wartości referencyjnych dla danej płci i wieku.  

Anemia może wystąpić u dzieci w każdym wieku, ale najbardziej narażone na jej rozwój są dzieci w wieku od 6 miesięcy do ok. 5 lat, dziewczynki w okresie pokwitania oraz dzieci uprawiające wyczynowo sport. Noworodki i wczesne niemowlaki posiadają zapas żelaza i witamin krwiotwórczych, które matka przekazała im jeszcze podczas ciąży, więc anemie niedoborowe nie są u nich częste. Wyjątkiem są dzieci kobiet, u których wystąpiła anemia w ciąży – one również są narażone na niedokrwistość. 

Sprawdź powiązane kategorie

Przyczyny anemii u dzieci 

Przyczyn anemii u dzieci jest wiele. Można je podzielić na kilka grup: 

• Zaburzenie wytwarzania krwinek czerwonych – anemie niedoborowe, choroby nerek, białaczka, aplazja szpiku kostnego, przewlekłe choroby zapalne, 
• Nadmierne niszczenie krwinek czerwonych – anemie hemolityczne spowodowane defektem krwinek, 
• Utrata krwi – ostre i przewlekłe krwawienia. 

Najczęstszą przyczyną anemii u dzieci są niedobory składników potrzebnych do budowy czerwonych krwinek. Należą do nich żelazo oraz witaminy krwiotwórcze, takie jak witamina B12 czy kwas foliowy. 

Wśród dzieci najczęściej występuje anemia z niedoboru żelaza. Może być stwierdzana nawet u ok. 40% dzieci w wieku do 2. roku życia. Powstaniu tej niedokrwistości w wieku dziecięcym sprzyja pewna nierównowaga pomiędzy szybkim tempem wzrastania a niedoborem żelaza w pożywieniu. 

Jakie mogą być przyczyny niedoboru żelaza u dziecka? 

Drugą w kolejności niedokrwistością niedoborową u dzieci jest anemia z niedoboru kwasu foliowego. Najczęściej skojarzona jest z niedoborem żelaza i wynika z tych samych przyczyn. Niedobór witaminy B12 u dzieci występuje rzadko, a jej przyczyną są zwykle niedobory pokarmowe, w tym dieta wegetariańska. 

Objawy anemii u dziecka 

Objawy anemii u dzieci oraz ich nasilenie zależą od wieku dziecka, stopnia zaawansowania i czasu trwania niedokrwistości, a także przyczyny, która ją wywołała. Zwykle pojawia się: 

• Bladość skóry i błon śluzowych, 
• Zmęczenie, osłabienie, łatwa męczliwość, 
• Osłabienie apetytu, 
• Zawroty głowy i ból głowy, 
• Upośledzenie koncentracji i uwagi, 
• Omdlenia – często przy nagłym wstawaniu z pozycji siedzącej lub leżącej, 
• Duszność, kołatania serca – w ciężkiej anemii. 

Nasilenie objawów nie zawsze koreluje z tym, jak nasilona jest anemia, co wynika ze zdolności adaptacyjnych organizmu. Jeśli niedokrwistość pogłębia się powoli, organizm dziecka ma czas, by wytworzyć mechanizmy kompensujące niską hemoglobinę. 

Anemia u dziecka – jak leczyć? 

Długotrwałe skutki anemii u dzieci mogą być poważne, dlatego niedokrwistość zwykle wymaga wprowadzenia odpowiedniej terapii. Anemia przyczynia się do zaburzenia rozwoju dziecka, w tym do upośledzenia zdolności do nauki. Ponadto osłabieniu ulega układ odpornościowy. 

Jeśli przyczyną obniżenia stężenia hemoglobiny jest niedobór żelaza, konieczna będzie suplementacja preparatem zaleconym przez pediatrę lub lekarza rodzinnego. Dawka jest ustalana na podstawie masy ciała dziecka. Dla najmłodszych dzieci lek ma formę kropli lub syropu, a dla starszych – tabletek. Suplementacja trwa zwykle wiele tygodni. Preparaty żelaza najczęściej występują w formie skojarzonej z witaminą C, ponieważ ułatwia ona jego wchłanianie. Pamiętaj, żeby podawać dziecku żelazo na około godzinę przed posiłkiem. 

Uzupełnienia wymaga także niedobór kwasu foliowego oraz witaminy B12. Dawkę preparatu, jego formę oraz czas trwania terapii powinien ustalić lekarz. 

Chociaż w aptekach znajdziesz witaminy i minerały dla dzieci zawierające składniki, których niedobór powoduje anemię, zaleca się leczenie niedokrwistości preparatami przepisanymi przez lekarza. Dlaczego? Gotowe kombinacje suplementów diety mogą nie zawierać odpowiedniej dawki substancji potrzebnej do wyrównania niedoborów. 

Anemia u dziecka – dieta 

Dieta przy anemii u dziecka powinna być bogata w źródła witamin krwiotwórczych, żelaza i witaminy C. Do jadłospisu swojego dziecka wprowadź pokarmy bogate w: 

• Kwas foliowy – np. szpinak, kapusta, sałata, brokuł, 
• Żelazo – np. czerwone mięso, rośliny strączkowe, szpinak, 
• Witaminę C – np. pomarańcze, cytryny, papryka, 
• Witaminy z grupy B – np. ryby, jaja, żółte sery. 

Anemia u dziecka – jakie badania? 

Do rozpoznania niedokrwistości u dziecka konieczne jest wykonanie morfologii krwi i wykazanie stężenia hemoglobiny poniżej normy dla danego wieku i płci. Normy mogą być zmienne w zależności od laboratorium. Spośród parametrów z morfologii krwi istotne jest też MCV (średnia objętość krwinki czerwonej) oraz liczba retikulocytów (niedojrzała postać czerwonych krwinek). 

Jakie badania przy anemii u dziecka warto jeszcze wykonać? 

• Stężenia ferrytyny, transferyny i TIBC – świadczą o wydolności gospodarki żelazowej, 
• Stężenie kwasu foliowego, 
• Stężenie witaminy B12, 
• Stężenie bilirubiny – koreluje z nasileniem niedokrwistości hemolitycznej. 

Podsumowanie 

Anemia u dzieci wpływa na ich wzrost, rozwój i samopoczucie. Czujność rodziców w obserwowaniu swojej pociechy jest kluczowa do szybkiego wyłapania pierwszych objawów niedokrwistości. Pamiętaj również o regularnym zgłaszaniu się z dzieckiem na kontrolne badania krwi, które mogą wykryć spadek stężenia hemoglobiny w stadium mało- lub przedobjawowym. 

Źródła:

1. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria II, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
2. Matysiak M., Strojny W., Niedokrwistość u dzieci – wprowadzenie do rozpoznania i schemat diagnostyki, https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/235586,niedokrwistosc-u-dzieci-wprowadzenie-do-rozpoznania-i-schemat-diagnostyki, [dostęp: 28.05.2024 r.]
3. Matysiak M., Niedokrwistość z niedoboru żelaza u dzieci, https://www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/artykuly-przegladowe/235588,niedokrwistosc-z-niedoboru-zelaza-u-dzieci, [dostęp: 28.05.2024 r.]
4. Gallagher P.G., Anemia in the pediatric patient, Blood, 08.2022