Czym jest torbiel endometrialna? Przyczyny, objawy i leczenie torbieli czekoladowej

Endometrium to błona śluzowa macicy, czyli wewnętrzna warstwa wyściełająca macicę. U nawet 10% kobiet tkanki błony śluzowej macicy występują w innych lokalizacjach, co nazywa się endometriozą. Jedną z form endometriozy, gdzie tkanki endometrium nieprawidłowo lokalizują się w jajniku, jest torbiel endometrialna. Torbiel endometrialna może być przyczyną niepłodności lub przewlekłego bólu brzucha.

W tym artykule:

• Torbiel endometrialna (czekoladowa) powstaje w wyniku endometriozy i może wiązać się z silnymi dolegliwościami bólowymi i problemami z zajściem w ciążę.
• W diagnostyce torbieli endometrialnej kluczowe jest badanie ginekologiczne oraz badania obrazowe.
• Wybór leczenia torbieli endometrialnej (farmakoterapia lub chirurgiczne usunięcie) jest uzależniony od wieku pacjentki, jej stanu ogólnego oraz od planów położniczych.

Czym jest torbiel endometrialna i dlaczego nazywana jest czekoladową?

Torbiel endometrialna jest jedną z postaci endometriozy, czyli przewlekłego schorzenia występującego u kobiet, które polega na obecności błony śluzowej macicy poza macicą. Endometrialne zmiany torbielowate występują przede wszystkim w jajnikach, choć mogą występować także w innych lokalizacjach.

Tkanka endometrialna, która tworzy torbiel, reaguje na zmiany hormonalne cyklu miesiączkowego. Oznacza to, że tak samo, jak we wnętrzu macicy, cyklicznie dochodzi do rozpulchniania i złuszczania tkanki z jej krwawieniem. Ponieważ krew nie ma naturalnego ujścia z torbieli, zostaje tam na wiele miesięcy lub nawet lat. Krew we wnętrzu torbieli ulega rozpadowi (hemolizie), przez co zawartość torbieli przybiera gęstą konsystencję i ciemno-brunatny kolor. Stąd wywodzi się druga nazwa torbieli endometrialnej – torbiel czekoladowa jajnika.

Torbiele endometrialne są zmianami łagodnymi, ale mogą szybko rosnąć, dając szereg dokuczliwych objawów i powikłań. Warto także zaznaczyć, że torbiele endometrialne nie są tym samym co torbiele krwotoczne jajnika.

Jakie są przyczyny powstawania torbieli endometrialnej?

Jak dotąd nie ustalono jednej konkretnej przyczyny endometriozy oraz powstawania torbieli endometrialnch. Wiadomo natomiast, że istnieją pewne czynniki ryzyka zwiększające szansę na zachorowanie. Oto niektóre z nich:

• wczesna pierwsza miesiączka (przed 11. rokiem życia),
• późna menopauza,
• krótkie cykle menstruacyjne (zwykle mniej niż 27 dni między krwawieniami miesiączkowymi),
• obfite i długie krwawienia miesiączkowe,
• anomalie w obrębie macicy i jajowodów,
• przebycie operacji brzusznej (np. cięcie cesarskie),
• predyspozycje genetyczne (występowanie endometriozy u matki lub siostry).

Sprawdź popularne kategorie

Jakie objawy i dolegliwości powoduje torbiel endometrialna?

Najczęstszą dolegliwością w przebiegu torbieli endometrialnej na jajniku jest ból:

• bardzo nasilone bóle menstruacyjne (dysmenorrhea) i obfite miesiączki,
• przewlekły ból podbrzusza,
• ból podczas oddawania moczu i wypróżniania,
• ból podczas stosunku (dyspareunia).

Dodatkowe częste objawy to:

• parcia naglące na mocz i częste oddawanie moczu,
• wzdęcia,
• biegunki lub zaparcia.

Torbiel endometrialna może także wiązać się z problemami z zajściem w ciążę.

W jaki sposób diagnozuje się torbiel endometrialną?

Wiele badań jest przydatnych w ocenie torbieli endometrialnej i endometriozy. Diagnostyką zajmują się głównie ginekolodzy.

• Badanie ginekologiczne oraz badanie palpacyjne jamy brzusznej może wskazać na obecność patologicznych oporów w miednicy mniejszej oraz na zmiany w położeniu macicy. Badanie może być bolesne u kobiet z endometriozą.
• USG przezpochwowe – przy jego pomocy można stwierdzić obecność torbieli jajnika. Torbiele endometrialne mogą mieć różną echostrukturę (wygląd w USG), ale najczęściej są to zmiany grubościenne z wnętrzem o jednorodnym wyglądzie. Całość obrazu daje w badaniu wygląd określany jako „matowe szkło” (ang. ground-glass appearance).
• Laparoskopia – złoty standard w diagnostyce endometriozy. Laparoskopia jest małoinwazyjną procedurą diagnostyczną i chirurgiczną, dzięki której można obejrzeć wnętrze jamy brzusznej bez pozostawiania dużych blizn.
• Marker CA-125 – może być podwyższony u kobiet z ednometriozą, ale nie jest rutynowo zalecany w diagnostyce torbieli czekoladowej na jajniku.
• Rezonans magnatyczny i tomografia komputerowa są bardzo rzadko stosowane w diagnostyce.

Jakie są metody leczenia torbieli endometrialnej?

W leczeniu torbieli endometrialnych stosowane jest leczenie farmakologiczne oraz leczenie operacyjne.

Leczenie farmakologiczne jest tak naprawdę leczeniem objawowym – nie usuwa przyczyny dolegliwości, ale jego zadaniem jest poprawa jakości życia kobiet dotkniętych endometriozą. Możliwości farmakoterapii są szerokie w zależności od tego, czy głównym celem jest zmniejszenie bólu jajnika i jamy brzusznej, czy regulacja zaburzeń miesiączkowania. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wyszczególniają, że nie ma przewagi jednego rodzaju leczenia farmakologicznego nad innymi. Terapia jest dobierana indywidualnie do każdej pacjentki. Do stosowanych preparatów zalicza się:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), np. naproksen,
• progestageny,
• anty-progestageny,
• dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne,
• agoniści gonadoliberyny,
• antagoniści gonadoliberyny,
• inhibitory aromatazy,
• danazol,
• wkładka wewnątrzmaciczna wydzielająca lewonorgestrel.

Terapia zachowawcza (leki na bóle menstruacyjne, leki na ból brzucha i leki na problemy z miesiączką) jest możliwa w przypadku nieznacznie nasilonych dolegliwości i niewielkich torbieli. Leczenie farmakologiczne nie usuwa przyczyny problemu, czyli ektopowo zlokalizowanej błony śluzowej macicy. Czy torbiel czekoladowa może się wchłonąć? Jest to niezwykle rzadkie. Jedyną metodą trwałego pozbycia się torbieli endometrialnej jest jej chirurgiczne usunięcie. 

Przed decyzją o leczeniu operacyjnym bierze się pod uwagę wiele czynników, m.in. wcześniejsze operacje jajników, ryzyko rozwoju zmian nowotworowych w torbieli, plany macierzyńskie i rezerwę jajnikową (ilość i jakość komórek jajowych w jajnikach). Z tych względów niezwykle ważna jest dobra kwalifikacja do operacji. Złotym standardem jest laparoskopowe usunięcie torbieli czekoladowej.

Jak torbiel endometrialna wpływa na płodność i rezerwę jajnikową?

Torbiel endometrialna może być przyczyną niepowodzeń położniczych – zwłaszcza jeśli występuje w obu jajnikach. Może zmniejszać płodność i rezerwę jajnikową. Ucisk na tkankę jajnika może zmniejszać liczbę pęcherzyków jajnikowych, a przewlekły stan zapalny w miednicy związany z obecnością torbieli może utrudniać zapłodnienie i implantację zarodka. Operacja usunięcia torbieli może uszkadzać także zdrową tkankę jajnika i zmniejszać ilość komórek jajowych, które mogłyby zostać zapłodnione.

Czy torbiel endometrialna jest groźna i może pęknąć?

Nieleczona torbiel endometrialna może być przyczyną groźnych powikłań. Najczęstszymi powikłaniami są niepłodność i przewlekły ból miednicy. Torbiel czekoladowa, zwłaszcza jeśli ma średnicę ponad 6 cm, może prowadzić do skrętu jajnika, co jest poważnym stanem mogącym prowadzić do utraty jajnika.

Torbiel endometrialna może także ulec pęknięciu. Jej zawartość wylewa się wówczas do jamy brzusznej, co objawia się jako nagły ból. Jest przyczyną silnego odczynu zapalnego i może prowadzić do rozsiewu ognisk endometriozy w jamie brzusznej. Stan ten wymaga leczenia operacyjnego.

Torbiel endometrialna może ulegać zezłośliwieniu, co dotyczy 0,7-1% przypadków. Na jej podłożu może rozwinąć się rak jajnika – zwykle jasnokomórkowy lub endometrialny.

Podsumowanie

Kobiety z endometriozą latami borykają się z jej objawami i powikłaniami. Diagnostyka i leczenie torbieli endometrialnej często trwa długo, stąd bardzo ważne są regularne kontrole ginekologiczne z badaniem fizykalnym i USG, ponieważ to ginekolodzy zwykle jako pierwsi wykrywają torbiele endometrialne. Pamiętaj o tym, że nie można przewidzieć, jak szybko rośnie torbiel endometrialna – jest do indywidualne dla każdej kobiety. Stosuj się do zaleceń lekarza odnośnie leczenia i kontroli choroby, jeśli stwierdzono u Ciebie torbiel czekoladową.

FAQ

Źródła:

1. Kędzia M., Basta P., Czajkowski K., Gogacz M., Spaczyński R., Mroczkowska B., Stojko R., Szaflik T., Szubert M., Szyłło K., Zaborowski M., Sieroszerwski P., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2024, https://pokonacendometrioze.pl/wp-content/uploads/2024/08/101846-439375-1-SM.pdf, [dostęp: 18.02.2026 r.]
2. Jung S.I., Ultrasonography of ovarian masses using a pattern recognition approach, Ultrasonography, 2015, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4484293/#:~:text=Endometrioma%20occurs%20in%20the%20ovary,4)%20%5B17%5D., [dostęp: 18.02.2026 r.]
3. Hoyle A.T., Puckett Y., Endometrioma, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559230/, StatPearls Publishing LLC, 2025, [dostęp: 18.02.2026 r.]
4. Guzy jajnika, https://www.mp.pl/interna/chapter/B01.IV.F.5., [dostęp: 18.02.2026 r.]
5. Bręborowicz G.H., (red.), Ginekologia, wyd. III, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2020