Nietolerancja histaminy – przyczyny, objawy, dieta

Histamina jest naturalnie obecna w organizmie i w wielu produktach spożywczych, a mimo to jej nadmiar może wywoływać szereg uciążliwych dolegliwości. W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest histamina i skąd bierze się jej nietolerancja. Przedstawiamy najczęstsze przyczyny, objawy, aktualne metody jej rozpoznania oraz podstawowe zasady postępowania dietetycznego. Jeśli podejrzewasz u siebie nietolerancję histaminy lub chcesz dowiedzieć się więcej, koniecznie przeczytaj dalej!

Z tego artykułu dowiesz się:

• czym jest histamina, jakie pełni funkcje w organizmie i skąd bierze się jej nietolerancja,
• jakie są objawy i przyczyny niedoboru enzymów rozkładających histaminę oraz jak wygląda proces diagnostyki,
• jakie zasady obowiązują w diecie antyhistaminowej, których produktów unikać i jak komponować posiłki, aby zmniejszyć dolegliwości.

Histamina – co to jest?

Histamina to związek chemiczny, który powstaje z aminokwasu histydyny. Pełni ona funkcję chemicznego posłańca w naszym organizmie i pośredniczy w licznych procesach komórkowych, między innymi:

• jest przekaźnikiem w układzie nerwowym (reguluje cykl snu i czuwania),
• stymuluje wydzielanie kwasu solnego w żołądku,
• daje odpowiedź immunologiczną na alergen,
• jest mediatorem stanu zapalnego (pomaga rozszerzyć naczynia krwionośne).

Źródła histaminy – czyli nie tylko żywność

Histaminę dzielimy na endogenną i egzogenną.

Bodźce stymulujące wydzielanie histaminy endogennej

Histamina endogenna, czyli ta, którą sami produkujemy, może być nadmiernie uwalniana w odpowiedzi na różne bodźce, w tym między innymi:

• immunologicznie – kontakt z alergenem,
• nieimmunologiczne – np. czynniki chemiczne i fizyczne (wysoka temperatura, stres, niektóre leki).

Wysokohistaminowe produkty – czego unikać?

Do produktów wysokohistaminowych, które najczęściej powodują nieprzyjemne objawy należą:

• sery twarde, dojrzewające,
• tłuste ryby i owoce morza,
• konserwy rybne,
• suszone i dojrzewające produkty mięsne,
• kiszona kapusta,
• czerwone wino, wino musujące,
• pomidory, ketchup, sosy pomidorowe.

Z kolei do produktów, które uwalniają histaminę endogenną (są jej liberatorami) należą:

• alkohol,
• niektóre owoce (truskawki, cytrusy, kiwi, banan),
• czekolada gorzka,
• skorupiaki,
• napoje gazowane,
• owoce suszone, kandyzowane i konserwowe,
• kiszonki.

Sprawdź popularne kategorie

Nietolerancja histaminy – przyczyny

Nietolerancja histaminy jest wynikiem braku równowagi pomiędzy ilością nagromadzonej histaminy, a zdolnością organizmu do jej rozkładu. Choć histamina jest związkiem niezbędnym w wielu procesach, jej nadmiar jest szkodliwy dla organizmu i może być przyczyną nieprzyjemnych, wieloukładowych dolegliwości.

Nietolerancja histaminy wynika z zaburzeń w jej rozkładzie – najczęściej spowodowanych niedoborem enzymów DAO (diaminooksydazy) i/lub HNMT (N-metylotransferazy histaminy), które odpowiadają za neutralizację nadmiaru tej substancji w organizmie.

Enzym DAO rozkłada histaminę głównie w jelitach, a za rozkład w innych częściach ciała odpowiada HMNT. Enzym DAO uwalniany jest w jelicie i metabolizuje histaminę, gdy jednak w organizmie występuje jego niedobór lub słaba aktywność, można mierzyć się wtedy z objawami nietolerancji histaminy.

Przyczyny niedoboru DAO (oksydazy diaminowej) – czyli na co zwrócić uwagę

Niedobór enzymu DAO w organizmie może być spowodowany kilkoma czynnikami, tj.:

• uwarunkowaniami genetycznymi, obecnością polimorfizmów genetycznych kodujących enzym DAO oraz w genach pośrednio wpływających na jego aktywność, np. MTHFR, HNMT, ABP1,
• uszkodzeniem śluzówki jelit w chorobach przewodu pokarmowego, tj.: zapaleniu błony śluzowej żołądka, chorobach nieswoistych jelit, celiakii oraz zespole dysbiozy oraz dysbakteriozie jelita cienkiego, w alergii pokarmowej czy zakażeniu pasożytniczym,
• stosowaniem leków, substancji psychoaktywnych, hamujących aktywność enzymów biorących udział w metabolizmie histaminy, 
• przetworzoną dietą bogatą w cukry proste, konserwanty, bogatą w aminy biogenne, a także dietą niedoborową w witaminy i minerały, niezbędne do produkcji enzymów metabolizujących histaminę.

Nietolerancja histaminy – objawy

Objawy nietolerancji histaminy mogą obejmować różne układy organizmu, ponieważ skutki jej działania zależą od rodzaju receptorów, z którymi się łączy.

Ponieważ receptory histaminowe występują w wielu tkankach, reakcje na nadmiar histaminy mają bardzo szerokie spektrum, od objawów skórnych, gastroenterologicznych, aż po neurologiczne.

Histamina oddziałuje na organizm poprzez cztery rodzaje receptorów (H1, H2, H3 i H4) obecnych na powierzchni różnych komórek. Każdy z nich uruchamia inne procesy:

• Receptory H1 znajdują się w neuronach, mięśniach gładkich dróg oddechowych i ścian naczyń. Po ich pobudzeniu pojawiają się charakterystyczne objawy alergii: świąd, zaczerwienienie, obrzęk, spadek ciśnienia i skurcz oskrzeli. Receptory te regulują też apetyt, sen i czuwanie. Czy wiesz, że właśnie dlatego klasyczne leki przeciwhistaminowe mogą powodować senność?
• Receptory H2 występują m.in. na powierzchni komórek okładzinowych żołądka i odgrywają rolę w regulacji wydzielania kwasu solnego. Ponadto, aktywacja receptorów H2 może nasilać produkcję śluzu oskrzelowego i nasilać perystaltykę jelit.
• Receptory H3 pełnią rolę „hamulca” w układzie nerwowym. Zlokalizowane są głównie w mózgu i ograniczają dalsze uwalnianie histaminy oraz innych neuroprzekaźników, takich jak dopamina czy serotonina. W ten sposób wpływają na sen, apetyt i pamięć. W górnych drogach oddechowych pobudzenie H3 może zmniejszać reakcję zapalną.
• Receptory H4 obecne są głównie w szpiku kostnym, śledzionie, grasicy i na komórkach odpornościowych. Uczestniczą w dojrzewaniu i przemieszczaniu się komórek układu odpornościowego oraz w reakcjach zapalnych.

Nietolerancja histaminy – rozpoznanie

Z uwagi na to, że nietolerancja histaminy może powodować szerokie spektrum objawów wieloukładowych, jej rozpoznanie bywa nadal utrudnione. Objawy nietolerancji pokarmowej są często wiązane z alergią, zatem specjalistą, który jako pierwszy może rozpoznać nietolerancję histaminy jest zazwyczaj alergolog. 

Jak wygląda proces rozpoznania i postępowania przy nietolerancji histaminy?

1. Wywiad: w trakcie wizyty lekarz powinien przeprowadzić wywiad na temat objawów, diety, higieny życia oraz możliwego wpływu stosowanych leków. Jeśli u pacjenta występują minimum dwa objawy, warto przyjrzeć się temu bliżej. Objawy powinny występować w czasie nie dłuższym niż 4 godziny.
2. Wykluczenie alergii IgE: na tym etapie wykonywane są testy wraz z oceną bąbla histaminowego po 50 minutach.
3. Wykluczenie innych jednostek chorobowych.
4. Oznaczenie poziomu (aktywności) DAO w surowicy.
5. Wprowadzenie diety niskohistaminowej wraz z prowadzeniem dzienniczka żywieniowego (na etapie diety eliminacyjnej warto skonsultować się z wykwalifikowanym dietetykiem).

Nietolerancja histaminy – dieta

W celu wyciszania uporczywych objawów związanych z nadmiarem histaminy należy wprowadzić dietę ograniczającą produkty wysokohistaminowe oraz tzw. liberatory histaminy, czyli produkty, które zwiększają wydzielanie histaminy endogennej. Ponieważ dieta niskohistaminowa oparta jest głównie na produktach świeżych i nieprzetworzonych, jej podstawą jest dbałość o jakość i świeżość produktów oraz ich właściwe przechowywanie.

Dieta antyhistaminowa jest dietą eliminacyjną. Zalecana jest w celu wyciszenia objawów nietolerancji histaminy oraz ustalenia indywidualnej tolerancji pokarmowej. Zazwyczaj podzielona jest ona na 3 fazy:

• faza 1 – eliminacja (10-14 dni) – wykluczanie z diety produktów wysokohistaminowych oraz tzw. liberatorów,
• faza 2 – reintrodukcja, ocena indywidualnej tolerancji (6-8 tygodni) – wprowadzanie pokarmów wykluczonych,
• faza 3 – stabilizacja – ustalanie diety długoterminowej.

Odbierz bezpłatne próbki DAOPRO – suplementu diety z enzymem DAO!

Jakich jednak produktów unikać na samym początku?

Warto pamiętać, że każdy organizm inaczej toleruje histaminę – u jednych mogą pojawiać się nasilone objawy po konkretnym produkcie, a u drugich nie, dlatego też tak ważne jest sprawdzanie indywidualnej tolerancji.

Na początku jednak z diety wyklucza się większość produktów wysokohistaminowych oraz liberatorów histaminy. Poziom histaminy w pokarmach wzrasta w wyniku nieprawidłowego przechowywania – dotyczy to więc zwłaszcza mięsa czy ryb – oraz fermentacji – mowa tu o winie, piwie, szampanie, serach czy kiszonkach.

W trakcie dwóch pierwszych faz warto prowadzić dzienniczek żywieniowy, dzięki któremu łatwiej będzie śledzić objawy, które pojawiają się po poszczególnych pokarmach.

Dowiedz się więcej na Instagramie!

Nietolerancja histaminy – co warto zapamiętać?

Nietolerancja histaminy często mylona jest z alergią, co wynika ze zbliżonych objawów. Warto jednak pamiętać, że stan ten spowodowany jest nagromadzeniem histaminy w organizmie i niedoborem enzymu DAO, który tę histaminę powinien rozkładać. W przypadku, gdy obserwujesz u siebie wyżej wymienione objawy po niektórych pokarmach, warto skonsultować się z lekarzem, by wdrożyć odpowiednie kroki ku poprawie codziennego funkcjonowania.

Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Suplement diety nie ma właściwości leczniczych.

Źródła:

1. Comas-Basté O, Sánchez-Pérez S, Veciana-Nogués MT, Latorre-Moratalla M, Vidal-Carou MDC. Histamine Intolerance: The Current State of the Art. Biomolecules. 2020;10(8):1181
2. Hrubisko M, Danis R, Huorka M, Wawruch M. Histamine Intolerance-The More We Know the Less We Know. A Review. Nutrients. 2021 Jun 29;13(7):2228
3. Schnedl WJ, Enko D. Histamine Intolerance Originates in the Gut. Nutrients. 2021 Apr 12;13(4):1262.
4. Mastej M., To może być HIT. Hipoalergiczni 2016, 42-55.
5. Mušič E., Korošec P., Šilar M., Adamič K., Košnik M., Rijavec M. Serum diamine oxidase activity as a diagnostic test for histamine intolerance. Wien. Klin. Wochenschr. 2013;125:239–243.
6. Manzotti G., Breda D., Di Gioacchino M., Burastero S.E. Serum diamine oxidase activity in patients with histamine intolerance. Int. J. Immunopathol. Pharmacol. 2016;29:105–111.
7. Buczyłko K., Bartnicka A., Kruszewski J., Plata-Nazar K., Piwowarek K., Kupczyk M.,  Gawlik R., Lebensztejn D., Bartuzi Z., Mazela J., Szlagatys-Sidorkiewicz A., Wytyczne diagnostyki i postępowania w nietolerancji histaminy, Alergologia Polska – Polish Journal of Allergology 2023; 10, 3: 141–151.