Alergia pokarmowa − objawy, przyczyny i leczenie. Jak rozpoznać uczulenie pokarmowe?

Alergia pokarmowa bywa bardzo dokuczliwa i znacznie pogarsza jakość życia. Nieprzyjemne objawy po spożyciu niektórych produktów, konieczność eliminacji części pokarmów i zachowania dużej uważności podczas jedzenia na mieście nie zawsze są łatwe. W tym artykule wyjaśniamy, jak wygląda alergia pokarmowa, jakie są jej objawy oraz w jaki sposób można je złagodzić.

Co to jest alergia pokarmowa?

Alergia pokarmowa potocznie określana jest również jako uczulenie pokarmowe. Polega na nieprawidłowej reakcji organizmu na alergen (białko uczulające) obecny w żywności. U osób zdrowych ten sam alergen i ten sam pokarm nie wywołują żadnych dolegliwości. U podstaw alergii pokarmowej leży zaburzenie funkcji immunologicznych polegające na nadmiernej produkcji immunoglobulin IgE skierowanych przeciwko określonemu składnikowi pokarmowemu. Szacuje się, że problem dotyczy ok. 4-8% dzieci oraz 2-4% dorosłych.

Większość niemowląt i małych dzieci, u których rozpoznano alergię pokarmową, rozwija tolerancję immunologiczną przed ukończeniem 3. roku życia i nie wymaga dalszego leczenia.

Co najbardziej uczula z jedzenia? Są to przede wszystkim produkty mleczne (alergie na białko mleka krowiego dominują u dzieci), ryby i owoce morza, orzechy (w szczególności arachidowe), seler, pomidor, soja, cytrusy i niektóre zboża. Niestety alergie pokarmowe mogą współwystępować też z innymi problemami, takimi jak alergia na kurz, alergia na grzyby czy alergia na pyłki. Mówimy wtedy o tzw. alergii krzyżowej.

Sprawdź, czym różni się alergia u dzieci od alergii od dorosłych.

Alergia pokarmowa a nietolerancja

Alergia i nietolerancja pokarmowa to określenia, których często używa się zamiennie, jednak w rzeczywistości są to dwa odrębne problemy. Co prawda oba polegają na występowanie niepożądanych reakcji po spożyciu pokarmów, jednak ich podłoże jest inne. Alergia pokarmowa, w przeciwieństwie do nietolerancji, jest ściśle związana z układem immunologicznym i wywołują ją wyłącznie białka pokarmowe. Natomiast nietolerancja nie ma podłoża immunologicznego i może dotyczyć innych składników niż białka. Klasycznym przykładem jest nietolerancja laktozy, która powoduje objawy po spożyciu dwucukru (laktozy) w wyniku braku lub niewystarczającej produkcji rozkładającego ją enzymu (laktazy).

Sprawdź też jak odróżnić alergię od przeziębienia.

Alergia pokarmowa – przyczyny

W rozwoju alergii pokarmowej biorą udział czynniki genetyczne. Zdarza się jednak, że pod wpływem czynników środowiskowych np. stresu, przebytej infekcji, choroby, nieprawidłowej diety i stylu życia jej objawy się nasilą. Przypuszcza się też, że wzrost liczby zachorowań na alergie pokarmowe w ostatnich latach związany jest z częstszym stosowaniem antybiotyków oraz nadmierną sterylizacją naszego codziennego otoczenia.

Alergia pokarmowa – objawy

Jakie są objawy alergii pokarmowej? Wśród najczęstszych symptomów wyróżnia się dolegliwości żołądkowe takie jak:

• Nudności,
• Wymioty,
• Bóle brzucha o charakterze kurczowym,
• Biegunka.

Alergia pokarmowa może powodować też objawy na skórze, takie jak plamy na ciele, wysypka alergiczna na rękach, wysypka na brzuchu lub pokrzywka. Warto podkreślić, że objawy uczulenia pokarmowego mogą różnić się u poszczególnych osób. W skrajnych przypadkach alergia może doprowadzić do obecności krwi w stolcu, duszności, silnego kaszlu, a także wstrząsu anafilaktycznego. Reakcja anafilaksji jest najbardziej poważnym objawem alergii, który stanowi bezpośrednie zagrożenia dla zdrowia i życia. Największe ryzyko jej wystąpienia obserwuje się u osób uczulonych na orzechy. Ile trwa alergia pokarmowa? Objawy pojawiają się zazwyczaj natychmiast (w ciągu kilku minut) po spożyciu uczulającego pokarmu i znikają po wykluczeniu go z diety.

Sprawdź, czym jest kaszel alergiczny.

Sprawdź popularne kategorie

Alergia pokarmowa – jakie badania wykonać?

Jak stwierdzić alergię pokarmową? 

• Najistotniejszym elementem diagnostycznym jest wywiad z lekarzem. Podczas konsultacji specjalista pyta m.in. o rodzaj pokarmu wywołującego objawy, specyfikę dolegliwości, czas ich wystąpienia po spożyciu danego produktu, a także o ogólny stan zdrowia. Ważne jest również to, czy w rodzinie pacjenta również występują choroby alergiczne.
• Diagnostykę można rozszerzyć o tzw. próbę prowokacyjną, która jest aktualnie złotym standardem. Polega ona na podaniu pacjentowi pokarmu podejrzanego o wywołanie reakcji alergicznych i obserwację, czy dojdzie do wystąpienia objawów.
• Czasem stosuje się podwójnie ślepą próbę, która polega na tym, że pacjent nie wie, jaki produkt spożywa. Ma to na celu ograniczenie ewentualnego wpływu stresu i czynnika emocjonalnego.
• Pomocniczo można wykonać testy skórne z alergenami określonych pokarmów oraz oznaczenie poziomu przeciwciał IgE w surowicy krwi.

Alergia pokarmowa – jak leczyć?

Uczulenia pokarmowe wymagają wprowadzenia zmian w codziennej diecie. Unikanie uczulającego pokarmu jest podstawową metodą leczenia alergii. Warto jednak pamiętać, że sama eliminacja to nie wszystko, ponieważ dieta wciąż musi pokrywać zapotrzebowanie na wszystkie witaminy i składniki mineralne. Wskazane są więc regularne konsultacje lekarskie i dietetyczne w celu oceny, czy sposób żywienia jest prawidłowy, czy nie rozwijają się niedobory pokarmowe oraz czy nie ma konieczności wdrożenia suplementacji.

W niektórych przypadkach lekarz może zadecydować o wdrożenia leczenia farmakologicznego i przypisać tabletki na alergię. Ma ono jednak wyłącznie charakter pomocniczy, nie zastępuje diety eliminacyjnej i nie działa bez rezygnacji ze spożycia uczulającego produktu. Zastosowanie mają m.in. leki przeciwhistaminowe zwłaszcza jeśli w przebiegu alergii dominują objawy skórne. U osób, u których w wyniku alergii rozwinęły się stany zapalne w obrębie przewodu pokarmowego, można rozważyć czasowe włączenie glikokortykosteroidów. Natomiast w przypadku alergii pokarmowych dających objawy na skórze i błonach śluzowych można zastosować maści na alergie skórne i krople do oczu na alergię, które wykorzystuje się również u osób chorujących, u których występuje alergia wziewna.

Sprawdź skuteczne leki na katar alergiczny.

Nieleczona alergia pokarmowa – powikłania

Nieleczona alergia pokarmowa  wpływa nie tylko na komfort i jakość życia chorego, ale również na ogólny stan zdrowia. Przewlekła nadreaktywność układu immunologicznego może doprowadzić do powstania stanów zapalnych w przewodzie pokarmowym. To z kolei może predysponować do poważniejszych problemów gastrologicznych i niedoborów.

Alergia pokarmowa profilaktyka

Nie ma jednej skutecznej metody profilaktyki alergii pokarmowych.  Działanie ochronne wykazuje jednak karmienie niemowląt piersią przez co najmniej 4-6 miesięcy. Nie zaleca się natomiast prewencyjnego stosowania diet eliminacyjnych. Opóźnianie wprowadzania pokarmów podczas rozszerzania diety w obawie przed wystąpieniem alergii, może potencjalnie zwiększyć jej ryzyko.

Alergia pokarmowa – podsumowanie

Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu na immunologicznego na białko obecne w produkcie spożywczym, który u zdrowych osób nie wywołuje żadnych problemów. Objawy mogą obejmować dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz symptomy skórne. Podstawową metodą leczenia alergii pokarmowej jest zastosowanie diety eliminacyjnej, która polega na wyeliminowaniu z diety uczulającego pokarmu. Dodatkowo można wdrożyć objawowe leczenie farmakologiczne. Ze względu na to, że diety eliminacyjne obarczone są ryzykiem niedoborów pokarmowych, zaleca się ich wprowadzanie pod okiem lekarza i dietetyka oraz wykonywanie regularnych badań krwi.

Źródła:

1. Święrczyńska-Krępa M. Alergia pokarmowa, https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/choroby/57574,alergia-pokarmowa [dostęp: 19.03.2025]
2. Bartuzi Z. Nadwrażliwość pokarmowa, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.26. [dostęp: 19.03.2025]
3. Matuszczyk M. Alergia pokarmowa - aktualny stan wiedzy, https://podyplomie.pl/pediatria/22144,alergia-pokarmowa-aktualny-stan-wiedzy?srsltid=AfmBOop3JIkPzQFzubIe7teixuVDErmHOpDM7RrgA-yXGMhkHK98liK_ [dostęp: 19.03.2025]