Choroba posurowicza. Gdy antidotum staje się trucizną

Mimo ogromnej wiedzy jaką posiadamy na temat ciała człowieka, organizm ludzki potrafi niekiedy płatać figle i w nieoczekiwany sposób reagować na leczenie. Przykładem takiego zjawiska jest choroba posurowicza (z ang. serum sickness), czyli zespół ogólnoustrojowych objawów, które rozwijają się po podaniu niektórych leków i innych substancji leczniczych. Czym są te substancje? Skąd bierze się choroba posurowicza i jak wyglądają jej objawy?

Czym jest choroba posurowicza?

Skąd bierze się choroba posurowicza? U jej podstaw leży nadwrażliwość typu III. Jest to reakcja oparta na powstawaniu kompleksów immunologicznych „antygen – przeciwciało”. Może ona zachodzić w Twoim organizmie po wprowadzeniu do krwiobiegu obcego antygenu. Przykładem takich antygenów są obcogatunkowe białka, jak końska anatoksyna błonicza czy tężcowa. Są to także leki, pod wpływem których układ immunologiczny zaczyna produkować przeciwciała. Powstałe w ten sposób immunoglobuliny łączą się z obcym antygenem i formują patogenne kompleksy. Kompleksy te, zamiast być efektywnie usuwanie z Twojego organizmu, odkładają się w tkankach i wywołują stan zapalny.

Sprawdź też leki przeciwbólowe.

W zależności od czynnika sprawczego, wyróżnić można dwa rodzaje choroby posurowiczej:

• klasyczną postać choroby posurowiczej
• reakcję typu choroby posurowiczej

W klasycznej postaci choroby posurowiczej objawy rozwijają się po podaniu pacjentowi obcogatunkowego białka jak końska antytoksyna. Podaje się ją po to, żeby zwalczyła egzotoksyny produkowane przez określone mikroorganizmy jak maczugowiec błonicy, laseczkę tężca czy laseczkę jadu kiełbasianego.

No dobrze. Ale dlaczego właściwie lekarze dają pacjentom te preparaty? Substancje taką lekarz może Ci podać jeżeli istnieje zagrożenie błonicą, tężcem, jadem kiełbasianym czy na przykład ugryzła Cię żmija.

Klasyczny typ reakcji posurowiczej występuje też po podaniu leków należących do grupy przeciwciał monoklonalnych jak infliksymab czy rytuksymab.

Reakcję typu choroby posurowiczej możesz zaobserwoać natomiast pod wpływem leków, między innymi antybiotyków beta-laktamowych jak penicylina czy amoksycylina i sulfonamidów.

Jak wygląda choroba posurowicza? Objawy

Choroba posurowicza ma szerokie spektrum objawów i nie u każdego chorego wygląda jednakowo.

1. Objawy skórne

Zwykle pierwsze symptomy pojawiają się po około tygodniu od kiedy przyjmujesz leki lub inne antidotum. Większość pacjentów ma zmiany skórne oraz gorączkę. Osiąga ona zwykle 40 °C i pojawia się zazwyczaj przed pozostałymi objawami.

Poza gorączką, pierwsze objawy choroby posurowiczej pojawiają się na skórze w postaci polimorficznych wykwitów. Zmiany skórne mogą mieć charakter plam, grudek, zmian plamisto-grudkowych, zmian o typie pokrzywki, zmian rumieniowych. Przypominać też mogą osutkę w przebiegu odry!

Sprawdź też leki i preparaty na problemy skórne.

Więcej o pokrzywce alergicznej przeczytasz: Pokrzywka alergiczna – czym jest, skąd się bierze i jak wygląda?

Różnorodny charakter zmian może znacznie utrudniać postawienie prawidłowej diagnozy. Skórne objawy choroby posurowiczej pojawiać się mogą na początku tylko w miejscu wkłucia. Ale mogą się też przemieszczać na całe ciało.

2. Objawy stawowo-mięśniowe

Charakterystyczne są również bóle, tkliwość, a czasem też obrzęk stawów. Szczególnie tych drobnych na rękach i stopach. Niektórzy chorzy zgłaszają również bóle mięśniowe.

Sprawdź też maści i żele na bóle mięśni i stawów.

3. Objawy neurologiczne

Przy chorobie posurowiczej możesz też odczuwać bóle głowy, zaburzenia widzenia, zapalenia nerwów obwodowych, a nawet stan zapalny opon mózgowo-rdzeniowych.      

4. Inne objawy choroby posurowiczej

Pacjenci dotknięci tym schorzeniem mogą mieć powiększoną śledzionę i węzły chłonne. Często pojawiają się też silne bóle brzucha, biegunka, wymioty i nudności. Choroba posurowicza może prowadzić do zapalenia kłębuszków nerkowych z krwinkomoczem i białkomoczem.

Jak lekarz stawia diagnozę? Leczenie

Ze względu na to, że choroba posurowicza może mieć wiele różnych objawów, niezwykle istotny jest wywiad, jaki przeprowadza lekarz. W ten sposób łatwiej będzie mu rozpoznać co mogło wywołać chorobę posurowiczą. Jeśli pacjent, któremu tydzień wcześniej podawano surowicę przeciwtężcową nagle zaczyna gorączkować, a na jego skórze pojawia się nietypowa wysypka, lekarz na pewno pomyśli o chorobie posurowiczej.

Leczenie choroby posurowiczej jest jedynie objawowe i opiera się na podawaniu glikokortykosteroidów, leków antyhistaminowych, leków przeciwbólowych oraz przede wszystkim na unikaniu ekspozycji na czynnik wywołujący reakcję chorobową.

Mimo, że choroba posurowicza jest rzadko spotykana, lekarz powinien mieć ją na uwadze jeżeli podano Ci obcogatunkową surowicę.