Czym jest cholekalcyferol? Wszystko, co warto wiedzieć o naturalnej postaci witaminy D3

Witaminy to drobnocząsteczkowe składniki diety człowieka. Nie są substancjami będącymi źródłem energii i nie pełnią funkcji budulcowych, ale mimo to są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Witaminy są dostarczane wraz z pożywieniem. Jest od tej reguły jeden wyjątek – witamina D, która jest syntetyzowana przez skórę eksponowaną na światło słoneczne.

Co to jest cholekalcyferol?

Witamina D występuje w dwóch postaciach – jako witamina D2, czyli ergokalcyferol, oraz jako witamina D3, czyli cholekalcyferol. Co to? Cholekalcyferol jest główną formą witaminy D wykorzystywaną przez ludzki organizm. Ta postać witaminy jest produkowana w skórze człowieka. Można ją też dostarczyć wraz z pożywieniem, jedząc np. tran i tłuste ryby.

Cholekalcyferol to naturalnie występująca forma witaminy D, którą można przyjąć także w postaci preparatu farmaceutycznego. Wytyczne określają, że w profilaktyce i leczeniu niedoboru witaminy D powinien być stosowany właśnie cholekalcyferol, podczas gdy inne analogi witaminy D (np. kalcytriol) nie są zalecane.

Właściwości cholekalcyferolu

Cholekalcyferol jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach. Po podaniu doustnym jego wchłanianie zwiększa się w obecności tłuszczu, a choroby wątroby i dróg żółciowych zmniejszają przyswajanie cholekalcyferolu.

Po wchłonięciu do krwi cholekalcyferol jest transportowany do wątroby, a następnie do nerek. Ulega tam przemianom, w wyniku których powstaje kalcytriol, który jest główną fizjologicznie aktywną postacią witaminy D. Kalcytriol odgrywa ważną rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej organizmu – jest bowiem konieczny do odpowiedniego wchłaniania wapnia i fosforanów w jelitach, co oddziałuje na właściwy rozwój i mineralizację kości i szkliwa zębów.

• Preparaty lecznicze z cholekalcyferolem mogą mieć postać tabletek i kapsułek doustnych. Witamina D dla dzieci jest często podawana w formie tabletek do rozgryzania i żucia lub w formie kropli.
• Preparaty apteczne często mają postać łączoną z innymi składnikami (np. witamina D3 + kwasy omega 3, witamina D3 + K2).

Kiedy stosować cholekalcyferol?

Wskazania do stosowania cholekalcyferolu określają wytyczne dla populacji polskiej przygotowane przez grupę wielu specjalistów. Najnowsza aktualizacja wytycznych pochodzi z 2023 r. Wskazania do stosowania cholekalcyferolu to m.in.:

• profilaktyka niedoboru witaminy D u osób, które nie spełniają warunków ekspozycji na promieniowanie słoneczne – profilaktyka sezonowa od maja do października lub całoroczna, jeśli jest to konieczne,
• profilaktyka niedoboru witaminy D w przypadku stwierdzonego ryzyka niedoboru witaminy D (np. u noworodków, niemowląt, osób starszych, kobiet w ciąży, w przypadku obecności zaburzeń wchłaniania),
• zapobieganie krzywicy,
• leczenie krzywicy, osteomalacji i chorób kości o podłożu metabolicznym (np. niedoczynność przytarczyc),
• leczenie wspomagające w osteoporozie.

Dawkowanie witaminy D3 zależy m.in. od wieku i chorób współistniejących. Warto porozmawiać z lekarzem pierwszego kontaktu o wskazaniach do suplementacji witaminy D3 pod postacią cholekalcyferolu. W niektórych przypadkach wskazane jest wykonanie badania poziomu witaminy D3 we krwi.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania cholekalcyferolu?

Należy zachować ostrożność podczas przyjmowania preparatów z cholekalcyferolem, ponieważ jak w przypadku każdej substancji leczniczej, istnieją pewne przeciwwskazania do jego stosowania. Cholekalcyferolu nie należy przyjmować w następujących sytuacjach:

• Nadwrażliwość na substancję czynną (cholekalcyferol) oraz jakąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie,
• Hiperwitaminoza D (nadmiar witaminy D w organizmie),
• Hiperkalcemia (nadmiar wapnia w organizmie),
• Hiperkalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem),
• Sarkoidoza,
• Kamica nerkowa i/lub zwapnienie nerek,
• Ciężka niewydolność nerek,
• Rzekoma niedoczynność przytarczyc.

Należy zachować ostrożność podczas przyjmowania cholekalcyferolu, jeśli pacjent jest unieruchomiony.

Cholekalcyferol wchodzi w szereg interakcji z innymi produktami leczniczymi. Z czym nie łączyć witaminy D bez porozumienia z lekarzem? Przykładami są:

• niektóre leki przeciwpadaczkowe,
• glikozydy nasercowe,
• Środki zobojętniające zawierające glin i magnez,
• cholestyramina,
• ketokonazol,
• glikokortykosteroidy.

Sprawdź też, jak przebiega wchłanianie witaminy D ze słońca.

Cholekalcyferol – skutki uboczne

Czym grozi zwiększone spożycie cholekalcyferolu? Szkodliwość pojawia się w przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki substancji. Wówczas może wystąpić efekt toksyczny, który będzie przyczyną egzogennej hiperwitaminozy D. Pierwszymi zauważalnymi skutkami ubocznymi nadmiernej podaży cholekalcyferolu są hiperkalcemia i hiperkalciuria. Są to objawy laboratoryjne. Objawy kliniczne szkodliwości cholekalcyferolu to:

• osłabienie,
• objawy ze strony przewodu pokarmowego: nawracające wymioty, ból brzucha, zaparcia,
• objawy psychiatryczne i neurologiczne: nerwowość, dezorientacja, apatia, senność,
• ból kości, mięśni, stawów,
• nieregularne bicie serca,
• nadmierne pragnienie, suchość w jamie ustnej i wzmożone oddawanie moczu,
• kamica nerkowa,
• zapalenie trzustki,
• ból głowy.

Podsumowanie

Cholekalcyferol to naturalna postać witaminy D3. Możliwość pozyskiwania cholekalcyferolu i przyjmowanie go w postaci leku daje możliwość skutecznego uzupełnienia niedoborów. Przed włączeniem suplementacji, porozmawiaj z lekarzem o witaminie D3 – na co pomaga, czy są wskazania do jej suplementacji i jakie są z tego korzyści oraz skutki uboczne.

Źródła:

1. https://indeks.mp.pl/, [dostęp: 22.03.2025r.]
2. Bańkowski E. (red.), Biochemia, wyd. IV, rozdz. 28, Witaminy, Edra Urban & Partner, Wrocław, 2020
3. Buczkowski K., Chlabicz S., Dytfeld J., Horst-Sikorska W., Jaroszyński A., Kardas P., Marcinkowska M., Siebert J., Tałałaj M., Wytyczne dla lekarzy rodzinnych
   dotyczące suplementacji witaminy D, Forum Medycyny Rodzinnej, Via Medica, 2013
4. Kmieć P., Sworczak K., Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D, Forum Medycyny Rodzinnej, Via Medica, 2017
5. Nowosad K., Witamina D: metabolizm, funkcje oraz toksyczność, Journal of Life and Medical Sciences, 2020