Jak wygląda ADHD u osoby dorosłej i jak je leczyć?

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD – attention deficit hyperactivity disorder) jest jednym z częściej występujących zaburzeń psychicznych u dzieci. W przeszłości sądzono, że z wiekiem objawy ADHD ustępują. Obecnie wiadomo, że w większości przypadków symptomy utrzymują się w wieku dorosłym, choć mogą mieć nieco inną postać niż u dzieci. Jak zdiagnozować ADHD u dorosłego?

Jak objawia się ADHD u dorosłych?

ADHD jest zespołem objawów, z których najważniejsze to:

• brak uwagi, nieuwaga,
• nadmierna aktywność lub niemożność odpoczynku,
• impulsywność.

Dominujące jest przekonanie, że ADHD dotyczy dzieci, a z choroby się „wyrasta”. Badania pokazują jednak, że 60% dzieci z ADHD jako osoby dorosłe wciąż ma objawy, chociaż mogą przybierać one nieco inną postać. Jakie są objawy ADHD u dorosłych?

Nadmierna ruchliwość, typowa dla ADHD wieku dziecięcego, u osób dorosłych przyjmuje nieco inną postać. U dzieci można zauważyć częste wiercenie się, stukanie rękami, wstawanie z miejsca w sytuacjach, które wymagają utrzymania pozycji siedzącej (np. w biurze, w kościele). Dorośli czują raczej wewnętrzny niepokój, niezdolność do odprężenia się lub są nadmiernie rozmowni.

Jaka jest osoba dorosła z ADHD?

• nie potrafi spędzać wolnego czasu w ciszy,
• jest niecierpliwa, co przejawia się m.in. w trudności z oczekiwaniem na swoją kolej (np. w sklepowej kolejce),
• przez otoczenie jest postrzegana jako osoba niespokojna lub taka, za którą trudno nadążyć,
• przerywa innym w trakcie rozmowy i odpowiada na pytania, zanim ktoś je zada do końca,
• cechuje ją impulsywność, np. w wydawaniu pieniędzy,
• może prowokować sytuacje dążące do zapewnienia intensywnych doznań (takie osoby są często uznawane za uzależnione od adrenaliny),
• często się rozprasza, robi kilka rzeczy naraz i żadnej z nich nie kończy.

Osoby z ADHD są uznawane przez otoczenie za roztrzepane, niecierpliwe i spóźnialskie, co może generować różnego rodzaju konflikty i nieprzyjemności w pracy czy na uczelni. Objawy ADHD u dorosłych mężczyzn to często chwiejność nastroju i wybuchy złości. Mogą pojawić się problemy ze stałością w związku. Ich relacje partnerskie bywają burzliwe.

ADHD u dorosłych kobiet i mężczyzn może współistnieć z innymi zaburzeniami psychicznymi. Nawet 3 na 4 osoby mogą mieć objawy zaburzeń lękowych, snu oraz zaburzeń afektywnych.

Dorosłym z ADHD może towarzyszyć poczucie izolacji. Ich nieuwaga, impulsywność i nadmierna aktywność bywają nieakceptowane przez środowisko w domu, w pracy i wśród znajomych. Kiedy pojawia się poczucie samotności i beznadziei, łatwiej o rozwój zaburzeń depresyjnych.

Jakie są przyczyny ADHD u osób dorosłych?

ADHD jest schorzeniem dziedzicznym występującym rodzinnie. Badania pokazują, że czynniki genetyczne warunkują występowanie choroby w aż 75% przypadków. Szanse na to, że dziecko osoby zmagającej się z ADHD również będzie miało to zaburzenie, wynosi aż 50%. Badania pokazują także, że szansa na rozwój ADHD u rodzeństwa dziecka z tym schorzeniem to 29%, a w przypadku bliźniąt jednojajowych – 81%.

Niebagatelny jest wpływ czynników środowiskowych, ale raczej jako elementy wzmacniające istotę genetycznych predyspozycji niż jako dominujące przyczyny. Co może sprzyjać wystąpieniu ADHD?

• wcześniactwo,
• niska masa urodzeniowa,
• młody wiek matki,
• palenie przez matkę papierosów w ciąży,
• depresja u matki,
• zachowania antyspołeczne u ojca,
• doświadczenie przez matkę w trakcie ciąży silnego stresu.

Sprawdź popularne kategorie

Jak zdiagnozować ADHD u dorosłych?

Rozpoznanie ADHD wymaga zwykle wielokrotnych wizyt u lekarza bądź psychologa. Konieczna jest analiza wywiadu psychiatrycznego, analiza rozwoju, ocena objawów oraz ich wpływu na codzienne funkcjonowanie.

Jak stwierdzić ADHD u dorosłych? Do rozpoznania konieczne jest występowanie typowych objawów zespołu (impulsywność, nadmierna aktywność, brak uwagi) oraz dodatkowe warunki:

• czas trwania objawów >6 miesięcy,
• występowanie objawów w dzieciństwie,
• całościowość – objawy powodują zaburzenia funkcjonowania w co najmniej dwóch sferach funkcjonowania (np. w pracy i domu),
• nasilenie objawów na poziomie niewspółmiernym ze stopniem rozwoju danej osoby,
• objaw powodują istotne cierpienie lub upośledzenie funkcjonowania.

W diagnostyce ADHD do określenia wieku, w którym objawy zespołu pojawiły się po raz pierwszy, pomocna bywa rozmowa z rodziną i bliskimi pacjenta (tylko za zgodą pacjenta!). Inne osoby mogą pamiętać zdarzenia, o których pacjent zapomniał lub których nie zauważył w dzieciństwie. Pomocne są także narzędzia, takie jak analiza uwag szkolnych i świadectw.

Kto diagnozuje ADHD u dorosłych?

W Polsce diagnostyką ADHD zajmują się psycholodzy i psychiatrzy. Gdzie zdiagnozować ADHD u dorosłego? W tym celu należy udać się do Poradni Zdrowia Psychicznego przyjmującej pacjentów dorosłych. W Polsce ocena pacjentów z ADHD wciąż raczkuje i jest niewielu medyków, którzy się w tym specjalizują.

Ile kosztuje diagnoza ADHD u dorosłych? Pod uwagę trzeba wziąć koszt wizyt w Poradni Zdrowia Psychicznego oraz wszelkich dodatkowych badań, testów i konsultacji z lekarzami innych specjalności. Koszt całości wynosi zwykle kilkaset złotych lub więcej. Część można wykonać w ramach NFZ, ale nie każdy psychiatra i psycholog specjalizują się w diagnostyce i rozpoznawaniu ADHD u dorosłych.

Jak leczyć ADHD u dorosłych?

Postępowanie terapeutyczne u osób z ADHD ma wiele aspektów, a jego celem jest poprawa jakości życia pacjenta.

Uważa się, że pierwszym krokiem leczenia powinna być psychoedukacja osoby z ADHD oraz jej otoczenia. Polega ona na uświadamianiu i przekazywaniu wiedzy o tym, jak wyglądają symptomy ADHD u dorosłych, jaki jest wpływ schorzenia na codzienne funkcjonowanie, jakie są przyczyny ADHD u dorosłych oraz jakie są możliwości terapii. Zrozumienie istoty zaburzeń pozwala na zwiększenie motywacji do leczenia oraz na zmniejszenie poczucia winy nierzadko towarzyszącego osobom chorym.

Pozostałe formy leczenia ADHD u dorosłych to m.in.:

• Farmakoterapia – stosowane są psychoanaleptyki, a lekiem pierwszego rzutu jest metylofenidat. Skuteczność leków stymulujących w ADHD u dorosłych jest oceniana na ok. 70%. Dawka leków jest dobierana indywidualnie do potrzeb pacjenta. Lekiem  drugiego wyboru stosowanym wtedy, gdy preparaty stymulujące zawodzą, jest atomoksetyna.
• Terapia poznawczo-behawioralna (psychoterapia) – polega m.in. na nauce komunikacji z otoczeniem i lepszym planowaniu dnia oraz na pracy nad mocnymi stronami i identyfikowaniem szkodliwości niektórych objawów ADHD.
• Coaching – ma na celu naukę przydatnych umiejętności rozwiązywania problemów w określonych sytuacjach. Może być prowadzony indywidualnie lub grupowo.

Leczenie ADHD u dorosłych obejmuje także terapię współistniejących zaburzeń psychicznych. Jeśli dodatkowo występujące zaburzenia są określane jako ciężkie, to leczy się je w pierwszej kolejności, a następnie weryfikuje rozpoznanie ADHD.

Jakie są konsekwencje nieleczonego ADHD u dorosłych?

Następstwa braku leczenia ADHD u dorosłych są dość dobrze określane przez naukowców. Przede wszystkim istnieje większe ryzyko niepowodzeń w nauce i w pracy, co może wiązać się z niższym statusem finansowym w przyszłości. Utrudnione relacje międzyludzkie mogą prowadzić do samotności, poczucia izolacji oraz do rozwoju na tym tle zaburzeń psychicznych.

Częsta u osób dorosłych z ADHD impulsywność oraz ciągłe poszukiwanie nowych doznań mogą prowadzić do zwiększonej częstości wypadków, nadużywania środków psychoaktywnych, uzależnienia od hazardu i ryzykownych zachowań seksualnych ze wszystkimi tego konsekwencjami (bankructwo, więzienie, choroby przenoszone drogą płciową).

Podsumowanie

ADHD jest zaburzeniem obejmującym wiele aspektów życia codziennego. Objawy są obecne już od dzieciństwa, chociaż nie zawsze wówczas jest postawiona diagnoza. U większości osób symptomy nie znikają całkowicie w wieku dorosłym, ale mogą przyjmować inny wymiar i nasilenie niż w przeszłości. Istnieją skuteczne metody leczenia ADHD, ale konieczne jest do tego właściwe postawienie diagnozy oraz współpraca na linii lekarz/psycholog – pacjent – bliscy pacjenta.

FAQ

Źródła:

1. Gałecki P., Szulc A, Psychiatria, Edra & Urban Partner, Wrocław, 2018
2. Brudkiewicz P., Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dorosłych, https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/choroby/74504,zespol-nadpobudliwosci-psychoruchowej-z-deficytem-uwagi-adhd-u-doroslych, [dostęp: 20.07.2025 r.]
3. Weisler R.H., Goodman D.W., Ocena i rozpoznawanie ADHD u dorosłych: wyzwania kliniczne i możliwości poprawy opieki nad chorymi, Psychiatria po Dyplomie, 2009, https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/381/original/31-41.pdf?1472734920, [dostęp: 20.07.2025 r.]
4. Kaźmierski J., Kupnicka Z., Poraj G., ADHD u osób dorosłych – rozpoznawanie, przyczyny i skutki, Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 2017, https://www.psychiatria.com.pl/assets/pdf/artykuly/195-202_Psychiatria_3.2017_Kupnicka_ADHD.pdf, [dostęp: 20.07.2025 r.]