Katar zatokowy – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie i domowe sposoby

Katar zatokowy to objaw zapalenia zatok. Aby skutecznie z nim walczyć, można wspomóc się preparatami w formie aerozoli do nosa lub tabletek na zatoki. Z czego wynikają problemy z zatokami oraz jak sobie z nimi radzić? Zobacz sam!

Katar zatokowy – co to takiego?

Katar zatokowy to katar, któremu towarzyszy zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych. Stanowi główny objaw zapalenia zatok. Katar zatokowy może pojawiać się w przebiegu innych infekcji. Ma tendencje do częstych nawrotów, nawet parę razy w roku. W zależności od czasu trwania objawów rozróżnia się przewlekły katar zatokowy bądź jego ostrą odmianę.

Katar zatokowy – jak wygląda wydzielina z nosa?

Katar zatokowy kolor zmienia w zależności od etapu i rodzaju infekcji. 

• Wodnisty katar zatokowy występuje na początku infekcji, szczególnie w przypadku wirusowego zapalenia zatok. 
• Zielony katar zatokowy wskazywać może natomiast na bakteryjny charakter zakażenia. 
• Żółty katar zatokowy świadczy zwykle o tym, że infekcja zmierza ku końcowi. Początkowo wodnista wydzielina po kilku dniach gęstnieje i przyjmuje żółtawą barwę, za którą odpowiadają leukocyty – komórki układu odpornościowego walczące z infekcją. 

Zmienność koloru i konsystencji wydzieliny z nosa może być pomocna w diagnostyce, jednak nigdy nie jest czynnikiem decydującym o rozpoznaniu.

Ile trwa katar zatokowy?

Czas trwania kataru zatokowego zależy od przyczyny infekcji oraz jej przebiegu. Etapy kataru zatokowego przebiegają zwykle następująco:

• Faza początkowa (ok. 3 dni) – pojawia się wodnista wydzielina, uczucie zatkanego nosa i ucisku w okolicach czoła i policzków,
• Faza ostra (do ok. 10 dni) – wydzielina gęstnieje, przybiera żółtawe zabarwienie,
• Faza przewlekła, o której mówi się, jeśli objawy utrzymują się powyżej 12 tygodni.

Czy katar zatokowy jest zaraźliwy?

Katar zatokowy może, ale nie musi być zaraźliwy – zależy to od jego przyczyny. Jeśli wynika z infekcji, rozprzestrzenia się drogą kropelkową. Co to oznacza? Że poprzez kaszel czy kichanie zakażenie przenosi się na osoby z otoczenia. 

Natomiast katar zatokowy, którego przyczyną jest alergia czy podrażnienie dróg oddechowych, nie jest zaraźliwy.

Katar zatokowy – przyczyny

Przyczyny kataru zatokowego, a więc i stanu zapalnego błony śluzowej nosa i zatok, to najczęściej wirusy. Wywołują łagodną postać kataru zatokowego. „Najczęściej” nie znaczy jednak „zawsze”. U podłoża kataru zatokowego mogą leżeć też infekcje bakteryjne czy grzybicze, a nawet alergia.

• Infekcje wirusowe najczęściej wywoływane są przez rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy, czy też wirus grypy.
• Infekcje bakteryjne zwykle rozwijają się wskutek nadkażenia w przebiegu zakażenia wirusowego czy nieżytu alergicznego. Bakterie, które najczęściej infekują zatoki, to Streptococcus pneumoniae, Haemofilus influenzae oraz Moraxella catarrhalis.
• Grzybicze zapalenie zatok występuje bardzo rzadko i pojawia się przeważnie u osób, które mają problemy z odpornością (np. chorych na AIDS, po przeszczepach etc.).

Na zapalenie zatok bardziej podatne są osoby ze skrzywioną przegrodą nosową oraz narażone na czynniki drażniące błonę śluzową nosa, do których zalicza się zanieczyszczenia powietrza, dym tytoniowy i alergeny.

Sprawdź popularne kategorie

Katar zatokowy – objawy

Katar zatokowy sam w sobie jest objawem. Jak jednak odróżnić go od „zwykłego” nieżytu nosa? Po czym poznać katar zatokowy?

• Katar zatokowy jest gęsty, trudny do wydmuchania,
• Towarzyszy mu ból głowy i ucisk w okolicy zatok, które nasilają się podczas pochylania,
• Pacjenci często skarżą się na pogorszenie smaku i węchu,
• Częściej niż w przypadku kataru związanego z przeziębieniem występują objawy ogólne: osłabienie, gorączka, dreszcze,
• Może występować nieprzyjemny zapach wydzieliny, szczególnie w przypadku kataru ropnego.

Pamiętajmy jednak, że same objawy mogą być niewystarczające do samodzielnego postawienia diagnozy.

Przeczytaj także artykuł: Rodzaje kataru - sprawdź, o czym świadczy kolor i konsystencja wydzieliny!

Co na katar zatokowy? Leczenie

Terapia kataru zatokowego zależy od przyczyny dolegliwości i objawów towarzyszących. Postawienie trafnej diagnozy umożliwia nie tylko łagodzenie objawów, ale również włączenie leków o działaniu przyczynowym.

• Jeśli stan zapalny jest efektem infekcji bakteryjnej, lekarz może zalecić stosowanie antybiotyków.
• W przypadku choroby o podłożu grzybiczym wdraża się leki przeciwgrzybicze.
• W katarze zatokowym o podłożu alergicznym stosuje się leki antyhistaminowe.

Leczenie  kataru zatokowego ma na celu:

• Upłynnienie wydzieliny i ułatwienie jej wypływu z zatok,
• Zahamowanie nadmiernej produkcji wydzieliny,
• Łagodzenie obrzęku i stanu zapalnego błony śluzowej nosa i zatok.

Jak leczyć katar zatokowy? Oto najczęściej wykorzystywane leki:

Glikokortykosteroidy donosowe (GSK)

W aptekach preparaty te, w postaci aerozoli do nosa, dostępne są od pewnego czasu bez recepty. GSK nie wykazują działania ogólnego. Działają miejscowo na błonę śluzową nosa, zmniejszając stan zapalny. Preparaty te stosowane są przede wszystkim w alergicznym nieżycie nosa. GSK dostępne bez recepty jako substancję czynną zawierają w swoim składzie furoinian mometazonu, który działa przeciwalergicznie, immunosupresyjnie, przeciwzapalnie oraz obkurczająco na naczynia krwionośne w nosie.

Krople na katar z ksylometazoliną lub oksymetazoliną

Sposób na katar zatokowy to aerozole albo krople na katar z ksylometazoliną lub oksymetazoliną. Obie substancje czynne obkurczają naczynia krwionośne w błonie śluzowej nosa, zmniejszając obrzęk i hamując powstawanie kataru. Mogą być stosowane do 5 dni, nie dłużej. Nadużywane stwarzają ryzyko wystąpienia kataru polekowego.

Roztwory soli morskiej

Jak rozrzedzić katar zatokowy? Stosując preparaty z solą morską. Aerozole te działają słabiej niż leki obkurczające, ale mogą być stosowane bez ograniczeń czasowych, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.

Na rynku dostępne są preparaty z solą morską w formie roztworów izotonicznych i hipertonicznych. Izotoniczne (o ciśnieniu osmotycznym tożsamym z płynami ustrojowymi) stosowane są do codziennej higieny nosa, z kolei hipertoniczne (o wyższym ciśnieniu osmotycznym) skuteczniej upłynniają wydzielinę.

Płukanie zatok

Jak wyleczyć katar zatokowy? W sytuacji kiedy problem z zatokami pojawia się częściej, pomocne mogą okazać się roztwory do płukania zatok oraz irygatory do nosa. Płukanie zatok nie jest zalecane w fazie ostrej zapalenia zatok, lecz może posłużyć jako skuteczna prewencja przed nawrotami infekcji i stanów zapalnych. Na rynku dostępne są również odpowiednie preparaty do płukania zatok dla dzieci, jednak przed wykonaniem zabiegu warto skonsultować się z lekarzem pediatrą.

Dowiedz się więcej z artykułu Płukanie zatok i czyszczenie nosa: instrukcja krok po kroku.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

W terapii zapalenia zatok przynosowych stosuje się często NLPZ-y, szczególnie jeśli infekcji towarzyszą dolegliwości bólowe oraz podwyższona temperatura. Leki te działają przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. Jak pozbyć się kataru zatokowego? Pomogą również leki na zatoki w formie preparatów ziołowych czy tabletki hamujące produkcję kataru na bazie pseudoefedryny (należy je stosować ostrożnie u osób z nadciśnieniem).

Sprawdź, jak nawilżyć śluzówkę nosa u dziecka!

Domowe sposoby na katar zatokowy

Domowe sposoby wspomagania terapii kataru zatokowego to przede wszystkim inhalacje parowe, dbanie o odpowiednie nawodnienie i odpoczynek oraz właściwa higiena układu oddechowego. 

Inhalacje na katar zatokowy

Oprócz inhalacji z soli fizjologicznej, które przeprowadza się zwykle z wykorzystaniem nebulizatora, skutecznym sposobem na katar zatokowy są również inhalacje parowe, tzw. parówki. 

Wdychanie gorącej pary wodnej, unoszącej się znad naczynia z wrzątkiem, udrażnia nos i ułatwia oddychanie. W celu zwiększenia skuteczności inhalacji, do naczynia z gorącą wodą można dodać:

• Sól emską lub solankę zawierająca jod, brom i wapń,
• Olejki eteryczne (eukaliptusowy, sosnowy, miętowy),
• Napary ziołowe (z rumianku, szałwii czy tymianku).

Zabiegi tego typu są zalecane dla osób dorosłych i starszych dzieci.

Higiena układu oddechowego

Co na katar zatokowy? Domowe sposoby obejmują również odpowiednią higienę układu oddechowego. Katar zatokowy pojawia się w przebiegu zapalenia zatok. Aby do niego nie dopuścić, warto zadbać o działania profilaktyczne:

• Unikanie dymów i zanieczyszczeń powietrza, 
• Ddbanie o optymalną wilgotność powietrza w mieszkaniu, 
• Unikanie kontaktu z chorymi,
• Regularną aktywność fizyczną na świeżym powietrzu.

Zmniejszenie narażenia na czynniki drażniące błony śluzowej górnych dróg oddechowych sprawia, że organizm skuteczniej broni się przed zagrażającymi mu drobnoustrojami.

Czy katar zatokowy jest groźny? Możliwe powikłania

Katar zatokowy dobrze reaguje na wdrożone leczenie. Jeśli więc objawy utrzymują się bądź często nawracają, nie warto odwlekać wizyty u lekarza. Nieleczony lub leczony nieprawidłowo katar zatokowy stwarza bowiem ryzyko rozwoju zapalenia ucha środkowego czy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Utrzymujący się stan zapalny może również przerodzić się w chroniczne zapalenie.

Katar zatokowy – zapamiętaj!

Zapalenie zatok i towarzyszący mu katar same w sobie nie są groźne, ale niedoleczone mogą prowadzić do poważniejszych schorzeń. Wskutek powikłań przewlekłego kataru zatokowego może dojść do uszkodzeń węchu, a nawet zapalenia opon mózgowych. Nie należy więc lekceważyć tego objawu – jeśli po kilku dniach dolegliwości nie ustępują, warto udać się do lekarza i wdrożyć odpowiednią terapię.

Źródła:
1. Rosenfeld R.M.; Andes D.; Bhattacharyya N. i wsp.: Clinical practice guideline: adult sinusitis. Otolaryn-gol. Head Neck Surg. 2007
2. Gajewski P.; Szczeklik A.: Interna Szczeklika. 2013
3. Mutschler. Farmakologia i toksykologia. Wyd. III polskie. red. Buczko W. Wrocław, MedPharm Polska, 2013