Katar: przyczyny, rodzaje i sposoby leczenia

Katar (nieżyt nosa) jest stanem, w którym błona śluzowa nosa produkuje zwiększoną ilość wydzieliny. To częsty objaw infekcji górnych dróg oddechowych (bakteryjnych i wirusowych), ale może także mieć charakter alergiczny bądź naczynioruchowy. Każdy rodzaj kataru wymaga innego postępowania terapeutycznego. Dowiedz się więcej o tym, jak wyglądają poszczególne rodzaje kataru.

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są rodzaje i przyczyny kataru,
• jak bezpiecznie udrożnić nos u dzieci i niemowląt oraz stosować domowe sposoby na katar,
• kiedy objawy kataru wymagają konsultacji lekarskiej.

Rodzaje kataru

Katar (nieżyt nosa) ma różne przyczyny. Poniżej przyjrzymy się kilku rodzajom kataru oraz ich pochodzeniu.

Katar wodnisty

Katar wodnisty bywa potocznie określany katarem wirusowym, chociaż nie zawsze wirusy są jego przyczyną. Katar wodnisty jest przezroczystą, rzadką wydzieliną, która zwykle samoistnie wycieka z nosa. Ten typ kataru może być efektem infekcji, alergii, podrażnienia nosa (np. przez dym). Jest obecny również w naczynioruchowej nadreaktywności błony śluzowej nosa.

Żółty katar

Żółty katar jest obecny w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych – w późniejszych etapach przeziębienia i przy zapaleniu zatok. Zmiana koloru kataru z przezroczystego na żółty świadczy o tym, że do nosa napływają białe krwinki, które odpowiadają za walkę z bakteriami i wirusami. Taka wydzielina jest też gęstsza niż katar wodnisty. Jeśli ma brzydki, ropny zapach, może świadczyć o bakteryjnym zapaleniu.

Wbrew powszechnemu przekonaniu żółty (a także zielony) kolor kataru nie służy do odróżnienia infekcji bakteryjnej od wirusowej. Żółty katar nie zawsze wymaga leczenia antybiotykiem.

Zielony katar

Zielony katar może świadczyć o silniejszym stanie zapalnym nosa (lub zatok), ale wciąż nie jest bezwzględnym wskazaniem do antybiotykoterapii. Zielony kolor wynika zwykle z dłuższego zalegania wydzieliny w nosie lub zatokach. Wydzielina może być bardzo gęsta, kleista.

Sprawdź popularne kategorie

Katar alergiczny

Katar alergiczny można spotkać również pod nazwą alergiczny nieżyt nosa i katar sienny. Jest to zapalenie błony śluzowej nosa w efekcie ekspozycji na alergen u osób do tego predysponowanych. Alergicy mogą reagować katarem m.in. na kurz, sierść kota, pyłki i pleśnie. Katar alergiczny jest wodnisty i towarzyszy mu kichanie oraz swędzenie nosa, a niekiedy oczu. Może być całoroczny lub sezonowy.

Katar zatokowy

Jest to potoczna nazwa kataru związanego z zapaleniem zatok przynosowych. Katar zatokowy jest gęsty i miewa żółto-zielonkawe zabarwienie. Może być to katar przedni (wydmuchiwany w chusteczki higieniczne) lub tylny (uczucie kataru spływającego do gardła). Często towarzyszy mu ucisk lub ból w rzucie zatok przynosowych.

Katar polekowy

Powstaje w efekcie nadużywania kropli do nosa, które mają charakter obkurczający, zmniejszający obrzęk i ilość wytwarzanej wydzieliny – np. ksylometazolina, oksymetazolina. W wyniku tego dochodzi do objawów z odbicia – przewlekłe obkurczanie śluzówki nosa prowadzi do uczucia ciągłej niedrożności i może skutkować wodnistym katarem.

Katar naczynioruchowy

Katar naczynioruchowy jest przewlekłym stanem, którego istotą jest zaburzenie adaptacji do zmieniających się warunków środowiska. Jest spowodowany nadreaktywnością naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa na bodźce zewnętrzne, takie jak:

• zmiany temperatury,
• intensywne perfumy,
• dym,
• alkohol,
• ostre przyprawy.

Katar naczynioruchowy jest wodnisty i ma charakter napadowy.

Katar u niemowlaka

Niemowlęta nie potrafią samodzielnie i swobodnie oddychać przez usta. Przez pierwsze miesiące życia oddychają głównie przez nos. Wydzielina w nosie zaburza ten naturalny mechanizm.

Najczęstsze przyczyny kataru u niemowląt to infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych, suchość powietrza oraz alergie.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

Czujność powinno wzbudzić widoczne utrudnione oddychanie zarówno przez nos, jak i przez usta. Alarmujące jest chrapanie, bezdechy oraz świszczący oddech. Osłabienie odruchu ssania może być wyznacznikiem zalegania dużej ilości wydzieliny w nosie.

Objawy, które mogą towarzyszyć katarowi u niemowlęcia i które wymagają pilnej konsultacji lekarskiej to:

• osłabienie, apatia i brak apetytu,
• gorączka ≥38,5°C nieustępująca po lekach przeciwgorączkowych,
• ropny wyciek z nosa,
• znaczne rozdrażnienie, nieukojony płacz.

Jak bezpiecznie udrożnić nosek?

Do czyszczenia noska najmłodszych dzieci można użyć:

• tradycyjnej gruszka do nosa,
• aspiratorów do nosa (elektryczne, do odkurzacza, „na wdech”),
• płukania noska roztworem soli fizjologicznej.

Czyszczenie nosa dziecka powinno odbywać się w przyjaznym środowisku. Próby udrożniania nosa trzeba podejmować za każdym razem, gdy jest podejrzenie, że zalega w nim wydzielina.

Domowe sposoby na katar

Do walki z katarem można zastosować szereg preparatów aptecznych. Niekiedy wydzielinę z nosa i inne objawy towarzyszące katarowi można opanować domowymi sposobami na katar, co zmniejsza konieczność sięgania po leki.

Inhalacje na katar

Na katar mogą sprawdzić się inhalacje z soli fizjologicznej wykonywane przez inhalatory (nebulizatory). Sól fizjologiczna (stężenie soli 0,9%) nawilża drogi oddechowe i łagodzi uczucie suchości nosa towarzyszące wodnistemu katarowi. W przypadku gęstego kataru można sięgnąć po roztwór soli hipertonicznej (np. 3%). Nebulizacje można stosować także u dzieci i niemowląt.

Inhalacje parowe są prostym sposobem na nawilżenie dróg oddechowych. Polegają na wdychaniu ciepłej/gorącej wody znad miski. Nie mogą być stosowane u niemowląt i niewspółpracujących dzieci.

Nawilżanie i płukanie nosa

Nawilżanie i płukanie nosa

Sól fizjologiczna pozwala także na wypłukiwanie jamy nosa ze szkodliwych cząsteczek i alergenów, co ma duże znaczenie w przypadku alergicznego nieżytu nosa.

Pozycja podczas spania

Podczas snu oraz odpoczynku w pozycji leżącej warto spać z głową lekko uniesioną, co można uzyskać przez podłożenie dodatkowej poduszki pod głowę. Taka pozycja pomaga wydzielinie swobodniej spływać i zapobiega całkowitej blokadzie nosa.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Katar jest jedną z najczęstszych dolegliwości górnych dróg oddechowych. Choć zwykle przebiega łagodnie, to może znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Na jakie objawy należy zwrócić uwagę i kiedy wskazana jest konsultacja lekarska?

• Katar trwa 10-14 dni i nie mija pomimo stosowanego leczenia,
• Towarzyszy mu gorączka ≥38,5°C,
• Czujesz brzydki zapach wydzieliny z nosa,
• Występuje silny ból głowy lub twarzy (zwłaszcza jednostronny),
• Zauważyłeś obrzęk powiek,
• Odczuwasz duszność lub ból w klatce piersiowej,
• Katar ulega pogorszeniu po początkowej poprawie,
• Katar jest przewlekły.

Podsumowanie

Katar jest powszechną dolegliwością, która ma wiele twarzy. Postępowanie z katarem zależy od wywołującej go przyczyny. Pomocne mogą okazać się domowe sposoby radzenia sobie z katarem, ale w niektórych sytuacjach konieczne jest być włączenie farmakoterapii (np. leki na alergię w katarze siennym, leki na zapalenie zatok podczas bakteryjnej infekcji). W razie niepokojących objawów wskazana jest kontrola lekarska.

Źródła:

1. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
2. Chmielewski R., Ocena skuteczności, bezpieczeństwa i satysfakcji rodziców z użycia aspiratorów nosowych u dzieci, Otorynolaryngologia, 2018
3. Arcimowicz M., Brożek J., Emeryk A., Rogala B., Świerczyńska-Krępa M., Alergiczny nieżyt nosa, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.17.3., [dostęp: 18.12.2025 r.]
4. Czarnecka P., Janoska-Jaździk M., Zagor M., Nieżyt nosa, https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-nosa-i-zatok/105992,niezyt-nosa, [dostęp: 18.12.2025 r.]