Amantadyna – kiedy się ją stosuje i jak działa dawny lek na grypę?

Amantadyna to stary lek na grypę, który dziś stosuje się głównie w neurologii. W czasie pandemii COVID-19 znów zrobiło się o nim głośno, jednak badania potwierdziły brak skuteczności w leczeniu tej infekcji. Jaki potencjał ma obecnie amantadyna i na co jest dziś stosowana? Sprawdź, w jakich chorobach znajduje zastosowanie i o czym warto wiedzieć przed rozpoczęciem terapii.

Ważne info, zanim przeczytasz resztę artykułu:

• Amantadyna jest dziś stosowana głównie w neurologii, zwłaszcza w leczeniu choroby Parkinsona.
• Dawniej wykorzystywano ją w leczeniu grypy typu A, jednak obecnie nie jest już zalecana z powodu oporności wirusów.
• Lek zwiększa aktywność dopaminy w mózgu i blokuje receptory NMDA, dzięki czemu łagodzi objawy zaburzeń ruchowych.
• Badania wykazały, że amantadyna nie jest skuteczna w leczeniu COVID-19.
• Lek jest dostępny wyłącznie na receptę i nie powinien być nagle odstawiany.

Co to jest amantadyna i jaki ma mechanizm działania?

Amantadyna to wielofunkcyjny lek stosowany głównie w neurologii oraz jako środek przeciwwirusowy (o znaczeniu historycznym). 

Początkowo był wykorzystywany w leczeniu zakażeń wywołanych przez wirusa grypy typu A, gdyż lek ten hamował namnażanie wirusa. Obecnie jednak zastosowanie amantadyny dotyczy przede wszystkim chorób neurologicznych, np. choroby Parkinsona.

Działanie amantadyny obejmuje trzy główne mechanizmy:

1. Działanie dopaminergiczne – zwiększa uwalnianie dopaminy w mózgu oraz hamuje jej wychwyt zwrotny. Dopamina to neuroprzekaźnik odpowiadający za kontrolę ruchu, a jej niedobór prowadzi do sztywności i spowolnienia ruchowego.
2. Antagonizm NMDA – amantadyna blokuje receptory glutaminianowe (NMDA), których nadmierna aktywność nasila objawy zaburzeń ruchowych. Dzięki temu pomaga zmniejszyć sztywność i drżenie.
3. Działanie przeciwwirusowe – w przeszłości lek stosowano w leczeniu grypy. Amantadyna hamowała namnażanie wirusa poprzez blokowanie jego kanału jonowego (białka M2). Obecnie nie jest już zalecana w terapii grypy ze względu na powszechną oporność wirusów.

W jakich chorobach stosuje się amantadynę?

Amantadynę stosuje się przede wszystkim w następujących schorzeniach:

• chorobie Parkinsona i zespołach parkinsonowskich – to główne wskazanie do leczenia. Lek zmniejsza sztywność mięśni, drżenie oraz spowolnienie ruchowe,
• innych schorzeniach neurologicznych (SM, urazy mózgu) – bywa stosowana w łagodzeniu przewlekłego zmęczenia w stwardnieniu rozsianym oraz w neurorehabilitacji po ciężkich urazach mózgu.

Sprawdź popularne kategorie

W jakich chorobach nie stosuje się amantadyny?

Historyczne użycie amantadyny lub próby jej wprowadzenia do leczenia określonych chorób obejmuje:

• COVID-19 – badania kliniczne wykazały, że amantadyna jest nieskuteczna w zwalczaniu wirusa SARS-CoV-2 (działała na poziomie placebo),
• grypa typu A – mimo historycznego zastosowania, dziś amantadyna nie jest rekomendowana w leczeniu grypy ze względu na oporność wirusa,
• inne typy grypy (np. grypa typu B i grypa typu C) – lek nie działa na te typy wirusa, ponieważ jego mechanizm dotyczy wyłącznie wirusa typu A.

W przypadku objawów infekcji dróg oddechowych należy rozważyć inne dostępne preparaty, np.:

• leki na przeziębienie i grypę,
• preparaty wspomagające przy przeziębieniu i grypie.

Jak dawkować amantadynę i jakie są dostępne preparaty?

W Polsce amantadyna jest lekiem na receptę dostępna w postaci dwóch soli, tj. siarczanu i chlorowodorku amantadyny.

Dawkowanie amantadyny zawsze ustala lekarz indywidualnie, w zależności od wskazania, wieku pacjenta i chorób współistniejących. W leczeniu doustnym (np. w chorobie Parkinsona) terapię zwykle rozpoczyna się od małej dawki (najczęściej 100 mg na dobę), a następnie stopniowo ją zwiększa do dawki podtrzymującej.

W dawkowaniu amantadyny ważna jest pora jej przyjmowania – najlepiej rano i wczesnym popołudniem. Ze względu na działanie pobudzające ostatniej dawki nie należy stosować wieczorem (optymalnie do godziny 16:00), aby uniknąć bezsenności.

Zakończenie terapii powinno odbywać się wyłącznie pod kontrolą lekarza, zwykle poprzez stopniowe zmniejszanie dawki.

Dowiedz się, jak szybko wyleczyć grypę, w której stosuje inne skuteczne leki przeciwwirusowe, np. oseltamiwir.

Jakie działania niepożądane może wywołać amantadyna?

Skutki uboczne przy amantadynie nie występują u każdego pacjenta i zwykle mają łagodny charakter. Najczęściej pojawiają się na początku leczenia.

Jednym z charakterystycznym działań niepożądanych amantadyny jest sinica marmurkowata (inaczej siność siatkowata lub marmurkowata skóra). Może ona występować nawet u ok. 40% osób stosujących lek. Objawia się jako czerwononiebieska, siateczkowata „mozaika” na skórze – najczęściej na nogach.

Inne możliwe działania niepożądane amantadyny zebrano w tabeli.

Kto nie powinien stosować amantadyny?

Przeciwwskazania dla amantadyny obejmują sytuacje, w których lek jest całkowicie zakazany, oraz takie, które wymagają szczególnej ostrożności i kontroli lekarskiej.

Bezwzględne przeciwwskazania dla amantadyny

Przeciwwskazania względne (zależnie od stanu pacjenta)

Z jakimi lekami i substancjami nie wolno łączyć amantadyny?

Podczas terapii należy zachować ostrożność – niektóre połączenia mogą być niebezpieczne.

Czy podczas terapii amantadyną można pić alkohol? 

Nie, ponieważ amantadyna zmniejsza tolerancję organizmu na alkohol. Ponadto takie połączenie drastycznie zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, nasilając toksyczne działanie na ośrodkowy układ nerwowy, co może prowadzić do poważnych problemów z koordynacją czy stanów splątania.

Amantadyna – podsumowanie

Amantadyna to stary lek na grypę, który dziś znajduje zastosowanie przede wszystkim w neurologii. Choć początkowo była stosowana w leczeniu grypy typu A, obecnie jej głównym wskazaniem jest choroba Parkinsona oraz wybrane zaburzenia ruchowe. Lek jest dostępny wyłącznie na receptę i powinien być stosowany ściśle według zaleceń lekarza – szczególnie że nagłe odstawienie może być niebezpieczne ze względu na złośliwy zespół neuroleptyczny.

Źródła:

1. Chang C, Ramphul K. Amantadine. [Updated 2023 Apr 24]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499953/
2. Danysz W, Dekundy A, Scheschonka A, Riederer P. Amantadine: reappraisal of the timeless diamond-target updates and novel therapeutic potentials. J Neural Transm (Vienna). 2021;128(2):127-169. doi:10.1007/s00702-021-02306-2
3. https://www.drmax.pl/substancje/amantadyna, [dostęp: 21.02.2026 r.]
4. https://www.gov.pl/web/zdrowie/wyniki-badan-klinicznych-skutecznosci-amantadyny-w-leczeniu-covid-19, [dostęp: 21.02.2026 r.]
5. Stańczak A, Lewgowd W. Amantadyna, nowe spojrzenie na znany lek. Farm Pol. 2022;78(9):515-526. doi:10.32383/farmpol/156892
6. Michalska-Krzanowska G. Dożylne wlewy siarczanu amantadyny u chorych z uszkodzeniem mózgu i zaburzeniami świadomości. Polski Przegląd Neurologiczny. 2009;5(3):151–155. doi:10.5603/ppn.19965.
7. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=78, [dostęp: 21.02.2026 r.]
8. https://www.mp.pl/pacjent/leki/subst.html?id=4509, [dostęp: 21.02.2026 r.]
9. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/154188,sinosc-siatkowata, [dostęp: 21.02.2026 r.]
10. Charakterystyki produktów leczniczych zarejestrowanych w Polsce zawierająće siarczan amantadyny lub chlorowodorek amantadyny dostępne na stronie https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, [dostęp: 21.02.2026 r.]