Retinol czy bakuchiol – który składnik wybrać?

Pielęgnacja przeciwstarzeniowa jest jedną z dynamiczniej rozwijających się dziedzin kosmetologii. Każdego roku powstają nowe składniki, rozwiązania czy połączenia, które pozwalają skórze zachować młodszy wygląd. Retinol jest jednym z lepiej przebadanych i skuteczniejszych składników w walce ze starzeniem. Bakuchiol nazywany jest roślinnym retinolem, jednak czy jest w stanie mu dorównać?

Z tego artykułu dowiesz się, czy:

• retinol i bakuchiol mają te same mechanizmy działania,
• retinol i bakuchiol można łączyć w jednej rutynie pielęgnacyjnej,
• bakuchiol jest składnikiem pochodzenia roślinnego.

Czym jest retinol, a czym jest bakuchiol?

Retinol to pochodna witaminy A należąca do grupy retinoidów, która wspiera odnowę naskórka, reguluje różnicowanie keratynocytów i stymuluje procesy związane z syntezą kolagenu. Z kolei bakuchiol to związek pochodzenia roślinnego, pozyskiwany między innymi z nasion i liści rośliny Psoralea corylifolia, który wykazuje działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i wspierające procesy związane z odnową skóry. 

Jak działa retinol i bakuchiol – podobieństwa i różnice

Retinol i bakuchiol różnią się między sobą mechanizmem działania, jednak pozwalają osiągnąć zbliżone efekty. Każdy z tych składników:

• wspiera procesy związane z syntezą kolagenu,
• poprawia teksturę skóry,
• zmniejsza widoczność drobnych zmarszczek i linii,
• pomaga wyrównać koloryt skóry,
• zmniejsza widoczność przebarwień.

Retinol oddziałuje na komórki przez szlaki sygnałowe. Przekształca się do kwasu retinowego aktywując receptory RAR odpowiedzialne za regulację ekspresji genów, których zadaniem jest proliferacja i różnicowanie keratynocytów oraz odnowa naskórkowa. Bakuchiol nie wiąże się z receptorami, ani potrzebuje przekształcenia do kwasu retinowego. Oddziałuje na inne szlaki komórkowe.

Choć jedna i druga substancja wykazują działanie przeciwstarzeniowe, to za retinolem stoi wiele lat badań klinicznych potwierdzających jego skuteczność, a bakuchiol to stosunkowo nowy składnik, przed którym jeszcze sporo badań. 

Sprawdź popularne kategorie

Co mówią badania?

Jedną z najczęściej przywoływanych publikacji porównujących oba składniki jest badanie Chaudhuri i Bojanowskiego z 2014 roku oraz randomizowane badanie Dhaliwala i współpracowników z 2019 roku.

W publikacji Chaudhuri i Bojanowskiego naukowcy analizowali podobieństwa w działaniu retinolu i bakuchiolu. Wykorzystano do tego model skóry EpiDerm oraz hodowle fibroblastów, badając ekspresję genów i białek związanych z procesami starzenia. Wyniki wskazały na podobieństwa w regulacji niektórych szlaków odpowiedzialnych za funkcjonowanie skóry i syntezę kolagenu. Autorzy zaobserwowali także zwiększenie ekspresji kolagenu typu I, III i IV w analizowanych modelach. Badanie to dostarczyło ważnych informacji na temat potencjału bakuchiolu jako składnika o działaniu zbliżonym do retinolu. Należy jednak zaznaczyć, że część wyników pochodziła z badań laboratoryjnych, a nie z dużych badań klinicznych z udziałem pacjentów, dlatego należy podchodzić do wyników, zachowując dozę ostrożności.

Druga publikacja opierała się na randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą, trwającą 12 tygodni. Wzięły w nim udział 44 osoby, które podzielono na dwie grupy. Pierwsza stosowała krem zawierający 0,5% bakuchiolu dwa razy dziennie, druga krem z retinolem 0,5% raz dziennie. Oba składniki przyczyniły się do istotnego zmniejszenia powierzchni zmarszczek i przebarwień. Nie wykazano statystycznie istotnej różnicy w efektach pomiędzy grupami. Jednocześnie osoby stosujące retinol częściej zgłaszały łuszczenie skóry i uczucie pieczenia. Bakuchiol był natomiast lepiej tolerowany. Wyniki wskazują, że bakuchiol może być interesującą alternatywą dla retinolu w pielęgnacji skóry z oznakami fotostarzenia.

Warto podkreślić, że badania obejmowały niewielkie grupy osób stosujących poszczególne składniki, co stanowi podstawę do rozszerzenia. Retinol ma za sobą wiele badań klinicznych, w tym liczne prace dotyczące fotostarzenia i trądziku. Bakuchiol ma znacznie mniejszą bazę dowodową, jednak nie zmienia to faktu, że jest obiecującym składnikiem w pielęgnacji skóry z oznakami starzenia. Nie można jednak traktować go jako zamiennik retinolu.

Retinol czy bakuchiol – dla kogo?

Wybór odpowiedniego składnika powinien opierać się na potrzebach skóry. Ważne są również efekty, a także indywidualna tolerancja skóry. Cera wrażliwa, skłonna do podrażnień i zaczerwienień może być bardziej reaktywna, w szczególności podczas procesu retynizacji, dlatego bakuchiol będzie lepszym rozwiązaniem, przynajmniej na początek. 

Z kolei w pielęgnacji skóry trądzikowej retinol ma udowodnioną skuteczność, a bakuchiol pomimo, że wykazuje potencjał przeciwzapalny i przeciwbakteryjny, ma niewielkie badania, które sugerują jego przydatność w pielęgnacji skóry trądzikowej. 

W przypadku cery dojrzałej sprawdzi się zarówno jeden, jak i drugi składnik. Retinol ma jednak mocniejszą bazę dowodową dotyczącą poprawy struktury skóry, zmarszczek i fotouszkodzeń. Bakuchiol może być alternatywą dla osób, które nie tolerują retinoidów lub preferują łagodniejszą pielęgnację. 

Dla osób, które dopiero zaczynają włączać tego typu składniki do pielęgnacji, dobrym wyborem będzie retinol w niskim stężeniu, stosowany co kilka dni. Jeśli skóra będzie go dobrze tolerować można aplikować kosmetyk częściej, a następnie zwiększyć jego stężenie. 

U kobiet w ciąży i karmiących piersią retinol może nie być dobrym rozwiązaniem. Jego działanie nie zostało dokładnie poznane, dlatego trudno określić bezpieczeństwo tego składnika. W przypadku bakuchiolu brakuje badań dotyczących stosowania go w ciąży. Decyzję o włączeniu go do pielęgnacji powinien podjąć dermatolog.

Jak zacząć stosować retinol jesienią?

Retinol należy stopniowo wprowadzać do swojej pielęgnacji, co jest nazywane procesem retynizacji. W tym okresie przejściowo mogą występować podrażnienia, zaczerwienienie, łuszczenie i nadmierna suchość skóry. Początkowo retinol należy stosować 2-3 razy w tygodniu, w najniższym stężeniu. Można wykorzystać metodę “kanapkową”, w szczególności przy cerze wrażliwej. Polega ona na nałożeniu retinolu na cienką warstwę kremu nawilżającego, a następnie dopełnieniu pielęgnacji kremem z ceramidami. Warstwy kremu pomagają ograniczyć bezpośredni kontakt retinolu ze skórą i mogą poprawiać tolerancję na niego. Podczas stosowania retinolu aplikacja kremu z SPF jest obowiązkiem. Ochrona powinna być jak najwyższa, dlatego najlepiej nakładać SPF30 lub SPF50. Podczas całego procesu należy obserwować zachowanie skóry, a w przypadku silnego podrażnienia przerwać kurację i skupić się na odbudowaniu bariery hydrolipidowej. 

Z czym nie łączyć retinolu?

W jednej rutynie pielęgnacyjnej nie należy łączyć retinolu z:

• Kwasami AHA/BHA – większe ryzyko podrażnień,
• Nadtlenkiem benzoilu – może wpływać na stabilność retinolu, a także powodować podrażnienia,
• Witaminą C w czystej postaci (kwasu askorbinowego) – mogą zwiększać zaczerwienienie skóry i powodować podrażnienia.

Składniki te można jednak rozdzielić pomiędzy dwie rutyny pielęgnacyjne, a także stosować w wieczory, kiedy nie jest aplikowany retinol.

Czy można łączyć retinol z bakuchiolem?

Jak najbardziej. Połączenie retinolu z bakuchiolem może działać na skórę synergicznie. Retinol oddziałuje na receptory retinoidowe, regulując procesy odnowy komórkowej skóry, natomiast bakuchiol wpływa na inne szlaki komórkowe, w tym związane z odpowiedzią antyoksydacyjną i przebudową macierzy pozakomórkowej. Razem uzupełniają swoje działanie, tworząc bardziej wielowymiarową pielęgnację. 

Nowe limity retinolu w kosmetykach UE

Ważną zmianą dla rynku kosmetycznego jest Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 z 3 kwietnia 2024 roku, które wprowadziło ograniczenia dotyczące stosowania witaminy A w kosmetykach. Nowe regulacje obejmują trzy substancje stosowane w pielęgnacji skóry, czyli retinol, palmitynian retinylu i octan retinylu. Zostały wprowadzone ograniczenia w stężeniu produktów, co oznacza, że kosmetyki do twarzy mogą zawierać maksymalnie 0,3% ekwiwalentu retinolu, natomiast balsamy do ciała 0,05%. 

Producenci mają czas na zastosowanie się do zmian. Rozporządzenie przewidziało okresy przejściowe dla producentów kosmetyków:

• Od 1 listopada 2025 roku produkty niespełniające nowych wymagań nie mogą być wprowadzane po raz pierwszy do obrotu na rynku UE.
• Od 1 maja 2027 roku takie produkty nie mogą być już udostępniane na rynku, czyli np. sprzedawane konsumentom.

Dlatego właśnie większość tego typu produktów nie jest już dostępnych na sklepowych półkach.

Podsumowanie

Retinol i bakuchiol to dwa składniki, które znajdziesz w pielęgnacji przeciwstarzeniowej. Nie są jednak równoważnymi substancjami, ponieważ różnią się mechanizmem działania. Retinol ma o wiele mocniejsze dowody naukowe związane z redukcją oznak fotostarzenia, przebudową skóry i terapiami trądzikowymi. Bakuchiol to obiecująca alternatywa, po którą mogą sięgać osoby o skórze wrażliwej, a także te, które nie tolerują retinolu.

FAQ

Źródła:

1. Chaudhuri RK, Bojanowski K. Bakuchiol: a retinol-like functional compound revealed by gene expression profiling and clinically proven to have anti-aging effects. Int J Cosmet Sci. 2014 Jun;36(3):221-30.
2. Dhaliwal S, Rybak I, Ellis SR, Notay M, Trivedi M, Burney W, Vaughn AR, Nguyen M, Reiter P, Bosanac S, Yan H, Foolad N, Sivamani RK. Prospective, randomized, double-blind assessment of topical bakuchiol and retinol for facial photoageing. Br J Dermatol. 2019 Feb;180(2):289-296. 
3. Puyana C, Chandan N, Tsoukas M. Applications of bakuchiol in dermatology: Systematic review of the literature. J Cosmet Dermatol. 2022 Dec;21(12):6636-6643. 
4. Mambwe B, Mellody KT, Kiss O, O'Connor C, Bell M, Watson REB, Langton AK. Cosmetic retinoid use in photoaged skin: A review of the compounds, their use and mechanisms of action. Int J Cosmet Sci. 2025 Feb;47(1):45-57. doi: 10.1111/ics.13013.