Czym jest bakteria Haemophilus influenzae i jak leczyć zakażenie Hib?

Podczas epidemii grypy w 1893 roku Richard Pfeiffer, niemiecki bakteriolog i lekarz, mylnie zidentyfikował bakterię, co do której uznał, że jest ona przyczyną grypy. Nazwał ją Haemophilus influenzae. Dziś już wiadomo, że ta bakteria nie ma nic wspólnego z zachorowaniem na grypę. Jakie znaczenie kliniczne ma Haemophilus influenzae? Czym jest bakteria Hib? Sprawdź!

Czym jest Haemophilus influenzae?

Bakteria Haemophilus influenzae to chorobotwórczy patogen, który występuje wyłącznie u ludzi. Ma postać Gram-ujemnych krótkich pałeczek, które w barwieniu metodą Grama przyjmuje barwę różową lub czerwoną. Bakteria nie ma nic wspólnego z grypą, chociaż w jej nazwie znajduje się człon „influenzae”. Istnieje kilka typów tej bakterii, ale największe znaczenie ma Haemophilus influenzae typ b, nazywany skrótowo Hib.

Haemophilus influenzae występuje na całym świecie. Razem z meningokokami (bakteria Neisseria meningitidis) oraz pneumokokami (bakteria Streptococcus pneumoniae) jest odpowiedzialna za ciężkie zakażenia bakteryjne u dzieci do 5. roku życia. Po wprowadzeniu szczepionki na Hib zapadalność dzieci na inwazyjne choroby wywoływane przez tę bakterię uległa znacznemu zmniejszeniu.

Przed wprowadzeniem szczepienia na Hib do kalendarza szczepień bakteria Haemophilus influenzae przyczyniała się do zapalenia nagłośni, sepsy czy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych o ciężkim przebiegu u dzieci.

Jak może dojść do zakażenia Haemophilus influenzae?

Bakterie Haemophilus influenzae rozprzestrzeniają się przede wszystkim drogą kropelkową – wdychanie kropelek wydzieliny z dróg oddechowych osoby zakażonej lub nosiciela. Podczas kichania, kaszlu czy nawet mówienia bakterie są uwalniane i mogą przenosić się na inne osoby. Zakażeniom sprzyjają kontakty międzyludzkie i bliski kontakt z osobą chorą (np. korzystanie z tych samych sztućców i zabawek).

Hib wnika do organizmu przez nosogardło – tam odbywa się przejściowa kolonizacja. Bakterie w nosogardle mogą pozostawać przez dłuższy czas i nie powodować żadnych objawów (bezobjawowe nosicielstwo). Haemophilus influenzae występuje często w nosie, ale nie zawsze odpowiada za katar bakteryjny. W pewnych warunkach, np. przy spadku odporności, bakteria może przenikać z nosogardła do otaczających układów i narządów, a także do krwi.

Sprawdź popularne kategorie

Objawy zakażenia Hib

Bakteria Haemophilus influenzae jest odpowiedzialna za zakażenia o zróżnicowanym obrazie klinicznym. Jakie choroby może wywołać Haemophilus influenzae i jakie są ich objawy?

Za najbardziej inwazyjne i niebezpieczne zakażenia odpowiada Haemophilus influenzae typ b (np. sepsa, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych). Łagodniejsze infekcje, takie jak zapalenie zatok czy zapalenie ucha, są wywoływane zwykle przez inne typy tej bakterii.

Rzadsze postacie zakażeń wywołanych przez Haemophilus influenzae to m.in. zapalenie stawów, zapalenie kości, zapalenie wsierdzia, zapalenie otrzewnej. Haemophilus influenzae w oku może prowadzić do stanu zapalnego, chociaż zdecydowanie częściej za zapalenie spojówek odpowiada inny gatunek tej bakterii – Haemophilus aegyptius.

Zakażenie Haemophilus influenzae – leczenie

Inwazyjne zakażenia bakterią Haemophilus influenzae wymagają natychmiastowego leczenia antybiotykami. Ciężki przebieg infekcji bakterii o typie b jest bardzo niebezpieczny, a śmiertelność wśród chorych z nieleczonym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych lub zapaleniem nagłośni wynosi niemal 100%.

W leczeniu zakażeń stosuje się leczenie przyczynowe, czyli odpowiednio dobraną antybiotykoterapię. W zależności od stanu osoby chorej i rodzaju zajętych układów i narządów, możliwe jest stosowanie antybiotyków doustnie lub dożylnie.

Leczenie objawowe ma duże znaczenie przy niwelowaniu objawów choroby. Obejmuje m.in. stosowanie leków przeciwbólowych i przeciwgorączkowych, przeciwkaszlowych, przeciwobrzękowych.

Haemophilus influenzae – szczepienie

Bakteria Haemophilus influenzae w przeszłości przyczyniała się do ciężkich zakażeń, zwłaszcza wśród dzieci do 2. roku życia. Obecnie dzięki programowi szczepień obowiązkowych inwazyjne zakażenia Hib zdarzają się rzadko i mają łagodniejszy przebieg.

Szczepionka na Hib w Polsce jest przeznaczona przede wszystkim dla dzieci od 6. tygodnia do 5. roku życia oraz dla starszych dzieci i osób dorosłych z grup ryzyka zachorowania (np. po usunięciu śledziony). Szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae nie znajduje się na liście zalecanych szczepień przed wyjazdem za granicę.

Podstawowy schemat szczepienia przeciw zakażeniom Hib u dzieci od 2. miesiąca życia obejmuje 4 podania preparatu – 3 dawki szczepienia podstawowego oraz 1 dawka szczepienia uzupełniającego.

Podsumowanie

Dzięki obowiązkowemu Programowi Szczepień Ochronnych w Polsce udało się znacznie zmniejszyć liczbę zakażeń wywoływanych przez bakterię Haemophilus influenzae typ B. W przypadku zaniedbania obowiązku szczepień przez rodziców dzieci, istnieje duża szansa na częstsze infekcje wywoływane przez Hib. Z tego względu ważna jest edukacja opiekunów dzieci odnośnie czynników chorobotwórczych mogących zagrażać zdrowiu i życiu dzieci oraz o sposobach zapobiegania zakażeniom.

FAQ

Źródła:

1. Anjum F., Khattak Z.E., Haemophilus influenzae Infection, StatPearls Publishing LLC, 2025, [dostęp: 20.08.2025r.]
2. Blain A.E., Moro P., Oliver S.E., Pink Book; Chapter 8: Haemophilus influenzae, http://cdc.gov/pinkbook/hcp/table-of-contents/chapter-8-haemophilus-influenzae.html, [dostęp: 20.08.2025r.]
3. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Czelej Sp. z. o.o., Lublin, 2007
4. Augustynowicz E., Szenborn L., Szczepionka przeciw Hib, https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/hib/?strona=2#czym-jest-zakazenie-hib, [dostęp: 20.08.2025r.]
5. Murray P.R., Pfaller M.A., Rosenthal K.S., Medical Microbiology, Elsevier Inc., 2016