Monocyty – co oznacza zbyt niski lub zbyt wysoki poziom?

Morfologia krwi obwodowej to jedno z podstawowych badań laboratoryjnych wykonywanych celem analizy stanu zdrowia. W morfologii krwi oceniane są komórki krwi, czyli erytrocyty (krwinki czerwone), leukocyty (krwinki białe) i płytki krwi. Leukocyty dzielą się na kilka różnych typów komórek. Jednym z rodzajów białych krwinek są monocyty. Dowiedz się, za co odpowiadają monocyty we krwi.

Czym są monocyty?

Monocyty to jeden z rodzajów białych krwinek (leukocytów), należący agranulocytów (białe krwinki bez ziarnistości w cytoplazmie). To największe rozmiarem komórki krwi – są około dwa razy większe od czerwonych krwinek (erytrocytów). Produkcja monocytów odbywa się w szpiku kostnym znajdującym się wewnątrz kości. Stamtąd przedostają się do krwi obwodowej, gdzie żyją ok. 70 godzin.

W odpowiedzi na infekcję lub na sygnały od innych komórek odpornościowych, monocyty opuszczają krewi i przedostają się do tkanek, gdzie różnicują się w makrofagi i komórki dendrytyczne, czyli specjalistyczne komórki obronne organizmu.

Monocyty pełnią w organizmie ważną rolę. Stanowią jeden z elementów układu odpornościowego i biorą udział w walce z chorobotwórczymi patogenami. Są jednym z filarów odporności wrodzonej, czyli takiej, z którą się rodzimy. Monocyty są jak wojownicy, którzy monitorują krew, identyfikują zagrożenie, a następnie z nim walczą. Nawołują też inne komórki układu odpornościowego do dojrzewania i różnicowania się. Dzięki temu ochrona organizmu przed szkodliwymi czynnikami jest jeszcze skuteczniejsza.

Monocyty – za co odpowiadają i jaka jest ich funkcja?

Jak zbadać monocyty?

Ocena tych krwinek jest elementem analizy morfologii krwi obwodowej z rozmazem automatycznym lub ręcznym.

Automatyczny rozmaz krwi jest dokonywany przez maszynę analizującą próbkę krwi. Pozwala to na uzyskanie w krótkim czasie (kilka-kilkanaście sekund) informacji o bezwzględnym i procentowym rozkładzie poszczególnych populacji krwinek białych, w tym monocytów.

Rozmaz ręczny jest badaniem dokładniejszym, ale nie jest wykonywany rutynowo. Krew jest analizowana przez diagnostę laboratoryjnego, który bada próbkę pod przy użyciu mikroskopu. Okiem specjalisty oceniany jest dokładny wygląd monocytów i pozostałych komórek krwi.

Jaka jest norma monocytów u dzieci i dorosłych?

Normy dotyczące morfologii mogą się nieco różnić w poszczególnych laboratoriach, dlatego oceniając wyniki analizy krwi, należy zawsze odnosić je do zakresu referencyjnego podawanego przez daną pracownię. Za normę monocytów u osób dorosłych uznaje się zwykle wartość liczbową 30-800 komórek w milimetrze sześciennym krwi (30-800/mm3). Oprócz bezwzględnych wartości liczbowych ocenia się także procentowy udział monocytów we wszystkich krwinkach białych. Dla dorosłych norma wynosi 4-8%.

Nie jest łatwo podać jedną normę monocytów dla dzieci. Nie dość, że każde laboratorium może podawać nieco inne zakresy referencyjne, to prawidłowa liczba monocytów zależy także od wieku i płci. Uogólniając, można uznać, że procentowo monocyty stanowią:

• ok. 1-13% krwinek białych u niemowląt,
• ok. 4-12% krwinek białych u dzieci.

Każde odstępstwo od norm liczby bezwzględnej oraz rozkładu procentowego monocytów powinno zostać skonsultowane z lekarzem.

Co oznaczają podwyższone monocyty?

Monocytoza, czyli podniesione monocyty we krwi, to dość częste zjawisko. Jedną z najczęstszych przyczyn przekroczonych monocytów w badaniu krwi jest okres zdrowienia po różnych chorobach zakaźnych, w tym także po przeziębieniu czy grypie.

Choroby zakaźne, które mogą powodować zwiększenie monocytów we krwi, to m.in.:

• mononukleoza,
• płonica,
• ospa wietrzna,
• świnka,
• cytomegalia,
• legionelloza,
• borelioza,
• kiła,
• malaria,
• bruceloza,
• zakażenia grzybicze.

Monocyty powyżej normy pojawiają się także w gruźlicy i w infekcyjnym zapaleniu wsierdzia. Ich liczba wzrasta we wczesnej fazie zakażenia wirusem HIV.

Oto inne stany, którym może towarzyszyć monocytoza:

• przewlekłe choroby tkanki łącznej (np. reumatoidalne zapalenie stawów),
• zawał serca,
• sarkoidoza,
• nieswoiste zapalenia jelit,
• przewlekłe choroby nerek,
• chłoniak Hodgkina i nie-Hodgkina,
• ostra białaczka monocytowa i mielomonocytowa.

Zawyżone monocyty mogą pojawić się także przejściowo po zakończeniu leczenia glikokortykosteroidami.

W przypadku występowania monocytozy wraz z niepokojącymi objawami kluczowe jest wykonanie badania morfologii krwi z rozmazem ręcznym, który umożliwia nie tylko ocenę liczby komórek, ale także ich budowę.

O czym świadczy niski poziom monocytów we krwi?

Monocytopenia to obniżenie liczby monocytów we krwi. Jaki poziom monocytów jest niepokojący? Wartości bliskie 0 zawsze powinny skłonić do konsultacji lekarskiej.

Obniżony poziom monocytów może towarzyszyć:

• wrodzonym niedoborom odporności,
• nabytym niedoborom odporności (np. AIDS),
• białaczce włochatokomórkowej,
• stosowaniu glikokortykosteroidów,
• ostrej reakcji na stres,
• chemio- i radioterapii.

Jeżeli spadkowi monocytów towarzyszy zmniejszenie liczby wszystkich elementów morfotycznych krwi, mówimy o pancytopenii. 

Kiedy należy wykonać badanie monocytów?

Badanie poziomu monocytów jest składową morfologii krwi obwodowej. Jakie objawy mogą świadczyć o konieczności zbadania krwi?

• przewlekłe osłabienie i zmęczenie,
• długotrwałe problemy ze snem,
• niezamierzony spadek masy ciała,
• nocne poty,
• przewlekłe bóle stawowe,
• przewlekły ból brzucha.

Morfologia krwi jest badaniem dobrze dostępnym, a skierowanie na badanie może wystawić tak naprawdę każdy lekarz. Jeśli wizyta odbywa się w ramach umowy z NFZ, nie zapłacisz za badanie. Morfologię możesz też wykonać prywatnie w niemalże każdym laboratorium medycznym. Wówczas nie potrzebujesz na nie skierowania.

Oto sytuacje, w których Twój lekarz może zalecić wykonanie morfologii krwi obwodowej:

• diagnostyka infekcji – ostrych i przewlekłych,
• diagnostyka chorób krwi – np. białaczka, anemia,
• monitorowanie leczenia niektórymi preparatami – np. tyreostatykami, glikokortykosteroidami,
• ocena przewlekłych stanów zapalnych – np. przewlekłe choroby tkanki łącznej,
• badania profilaktyczne – u dzieci związane z bilansem zdrowia, a u dorosłych wykonywane przez programy profilaktyczne (np. Moje Zdrowie).

Podsumowanie

Wskaźniki krwinkowe są bardzo zmienne, a liczba krwinek w morfologii krwi obwodowej zależy od wielu czynników. Nie każdy niski czy wysoki poziom monocytów w badaniu jest powodem do zmartwień. Nigdy też nie ocenia się pojedynczych wskaźników bez odniesienia do całości obrazu badań laboratoryjnych oraz stanu zdrowia pacjenta. Jeśli wynik analizy krwi wskazuje na za dużo lub za mało monocytów – skonsultuj to ze swoim lekarzem.

FAQ

Źródła:

1. Szczeklik A., Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2023, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków, 2023
2. Wedziuk-Reszka A., Dieta przeciwzapalna, NIZP PZH – PIB, 2024, https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/dieta-przeciwzapalna/, [dostęp: 14.06.2025r.]
3. Podolak-Dawidziak M., Sobas M., Wróbel T. (red.), Wprowadzenie do hematologii, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Wrocław, 2021
4. Emmady P.D., Espinoza V.E., Histology, Monocytes, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557618/, [dostęp: 14.06.2025r.]
5. Guidi G.C. (red.), Białek S. (red. wyd. pol.), Badania laboratoryjne w gabinecie lekarza praktyka, wyd. II, ITEM Publishing, Warszawa, 2018
6. Austermann J., Barczyk-Kahlert K., Roth. J., The Good and the Bad: Monocytes’ and Macrophages’ Diverse Functions in Inflammation, Cells, 2022, https://www.mdpi.com/2073-4409/11/12/1979, [dostęp: 14.06.2025r.]