Niespokojny sen niemowlaka − czy powinnaś się nim martwić?

7. 8. 2020 · Magdalena Mossakowska · 9 minut czytania
Niespokojny sen niemowlaka − czy powinnaś się nim martwić?

O nieśpiącym w nocy dziecku mogłabym napisać książkę. Ile powinien spać noworodek i czym może być spowodowane ciągłe budzenie w nocy? Co zrobić, żeby nie zwariować, bo przecież nieśpiące dziecko równa się niewyspany rodzic. Zobacz, moje sprawdzone sposoby na utulenie Małej do snu.

„Będę spał, kiedy będę chciał” − czyli mozolna walka z usypianiem malucha

W temacie (nie)spania niemowląt mogłabym napisać nie jeden, a cały cykl artykułów. Jestem rodzicem dziecka, które nie traci czasu na spanie. Z różnych, jak mi się wydawało, powodów. I tak: najpierw wszystkiemu winne były całodniowe kolki (o moich sposobach na kolki możesz przeczytać w artykule: Moje patenty na kolki u niemowlaka) − czyli krokodyle łzy od rana do nocy, później – przegrzanie, ból brzuszka, ząbkowanie, przemęczenie, hałas, karmienie piersią (wiadomo kaszka na dłużej wypełnia brzuszek), skoki rozwojowe, pełnia księżyca, gorszy skok Kamila Stocha, efekt cieplarniany, czyli generalnie WSZYSTKO!

Wolałam zgadywać, co przerywa sen mojej córce, niż pogodzić się z faktem, że mam nieśpiące dziecko. Nic się w tym temacie nie zmieniło od roku, a ja nieprzerwanie szukam przyczyn nieprzespanej nocy. Pogrzebałam trochę w Internecie, podpytałam znajome mamy, stworzyłam listę potencjalnych „rozpraszaczy” snu i obserwując swoją córkę zaczęłam eliminację. Zerknij na nią, może się okazać, że wprowadzenie/usunięcie któregoś elementu, pomoże Ci przypomnieć sobie, jak przyjemnie pospać w ciągu 3 godziny.

Niespokojny sen niemowlaka

Dla chronicznie niewyspanych rodziców nie mam dobrych wieści. Okazuje się, że gimnastyka rodziców, aby znaleźć jakiś patent na usypianie czy wydłużenie snu dziecka, sprawdza się w minimalnym stopniu. Maluchy, które często budzą się w nocy, mogą zacząć przesypiać całe noce, żeby po kilku tygodniach lub dniach wrócić do poprzedniego rytmu i to bez żadnej ingerencji rodziców.

Ile powinien spać noworodek?

Zanim posądzisz swojego bąbla o celowe działanie i czerpanie radości z Twojego niewyspania − sprawdź, czy rzeczywiście śpi mniej niż „ustawa przewiduje”. Niezbędna do tego będzie wiedza, jak wygląda sen niemowlęcia. Zliczając łączny czas, jaki dziecko poświęca na sen wciągu doby, będzie można stwierdzić, czy rzeczywiście bardzo odbiega od normy.

I przede wszystkim, pamiętaj, że wszelkie tabele, które przedstawiają zapotrzebowanie niemowląt na sen są jedynie wskazówką i powinno się je traktować jako punkt odniesienia.

Normy dobowe snu przedstawiane przez literaturę fachową to:

  • noworodki i niemowlęta do 3. miesiąca – od 14 do 17 godzin snu
  • niemowlęta od 4. do 11. Miesiąca życia – od 12 do 15 godzin snu
  • dzieci od 1. do 2. roku życia – od 11 do 14 godzin snu

Prawda jest taka, że maluchy śpią tyle, ile potrzebują. A do łącznego, dobowego snu należy wliczyć wszystkie, nawet te najkrótsze drzemki: 10 minut w aucie w drodze ze sklepu do domu, przycięcie komara przy piersi, minutę podczas bujania na rękach. Po skrupulatnym podliczeniu może się okazać, że maluch śpi książkowo. Są też dzieciaki, które drzemkę w ciągu dnia zastępują sobie chwilą wyciszenia przy maminej piersi, czy po prostu przytulaniem.

Ile powinien spać noworodek

Ważna jest obserwacja dziecka. Jeśli zauważysz oczywiste symptomy świadczące o senności: pocieranie oczu/nosa, rozdrażnienie, niemożność skupienia na zabawkach, możesz zastanowić się nad wprowadzeniem jakiś rozwiązań ułatwiających zasypianie i eliminacji zaburzenia snu niemowlaka.

Jak śpi niemowlę?

Nasza ekspertka, Agnieszka Kawa, opowiada, jak śpi niemowlę.

Sen niemowlęcia różni się od snu dorosłego. Wspólne jest to, że sen u każdego człowieka (niezależnie od wieku) składa się z 2 faz:

  • REM(rapid eye movement − szybko poruszające się gałki oczne) jest to faza aktywna snu, w której masz marzenia senne. Sen jest wtedy bardzo lelki i łatwo się z niego wybudzić
  • NREM (non rapid eye movement) − jest to głęboki sen, w którym organizm się regeneruje. Z fazy NREM trudniej się wybudzić, pomimo odgłosów pochodzących z zewnątrz,

Zasadniczą różnicą między snem niemowlęcia a dorosłego jest proporcja snu aktywnego i głębokiego. Podczas gdy niemowlę około 50% snu spędza w fazie REM, to dorosły już zaledwie 20% czasu przeznaczonego na sen spędza w fazie snu aktywnego. Im starsze dziecko, tym proporcje te zmieniają się. Szacuje się, że już około 3. roku życia są one takie same jak u dorosłego.

Dodatkowo, przez pierwsze miesiące życia, cykl ten jest stosunkowo krótki. Przez pierwsze pół roku życia trwa on zaledwie około 45 minut. Cykl snu u roczniaka to już 60 minut, w tym 30% tego czasu zajmuje sen aktywny. Dopiero między 3. a 5. rokiem życia cykl ten trwa między 70 a 120 minut – czyli tak jak u dorosłego.

Co z tego wynika dla młodych rodziców?

Po pierwsze, to, że niemowlak sporo czasu spędza w fazie REM sprawia, że jego sen jest niespokojny i bardzo łatwo go z niego wybudzić.

Po drugie, po tym jak dziecko uśnie Ci na rękach przez około 20 − 30 kolejne minut bardzo trudno odłożyć go do łóżeczka. Spowodowane jest to właśnie tym, żeby znajduje się wtedy wciąż w fazie aktywnej snu i bardzo łatwo go wybudzić. Jeżeli chcesz wiedzieć, czy nadszedł już moment odłożenia dziecka do łóżeczka, możesz zrobić tzw. „test spadającej rączki”. Jeżeli upuścisz rączkę śpiącego dziecka i ona bezładnie opadnie to znak, że znajduje się on już w fazie snu NREM i dopiero wtedy możesz go spokojnie odłożyć.

Po trzecie, krótki cykl snu niemowlęcia powoduje, że co jakiś czas wybudza się i sprawdza, czy wszystko jest w porządku: czy jest najedzony, czy ktoś bliski jest obok. Jeżeli wszystko jest w porządku, wtedy śpi dalej. Chyba że… to jedna z dziennych tzw. turbodrzemek, kiedy to niemowlę potrafi w 20 minut w pełni zregenerować siły. I choć te turbodrzemki są dla rodziców naprawdę uciążliwe, to jednak wcale to nic niezwykłego dla dziecka.

Więcej dokładnych informacji na temat tego jak wygląda sen noworodka, możesz znaleźć w wykładzie psycholożki i trenerki snu Magdaleny Komsty:

Co powoduje niespokojny sen niemowlaka?

Główną przyczyną niespokojnego snu niemowlaka jest jego krótki cykl snu i długi okres fazy aktywnej snu. Natura tak zaprogramowała malutkie w ten sposób nie na darmo. Dzięki temu, dziecko podczas snu monitoruje czy wszystko jest w porządku. Taki rytm snu chroni też niemowlęta przed śmiercią łóżeczkową.

Istnieją jednak przyczyny niespokojnego snu malucha, niezwiązane z jego naturalnym rytmem sny. Oto 5 powodów, dla których dzieci najczęściej nie śpią w nocy.

1. Przemęczenie i późna pora zasypiania malucha

W przypadku niemowląt nie sprawdzi się metoda na „przetrzymanie” dziecka do późniejszej godziny z nadzieją, że wówczas pośpi dłużej. Podobnie będzie z wieczornymi zabawami. Rodzice chcą pozwolić dziecku się wyszaleć, myśląc, że dzięki temu zapewnią mu długi i głęboki sen. Do pewnego stopnia oba sposoby mogą pomóc, np. jeśli maluch utnie sobie drzemkę o 18 są marne szanse, żeby usnął na noc o normalnej porze. Wówczas, rzeczywiście lepiej go przetrzymać i położyć nieco później niż zazwyczaj.

Również wieczorne śmieszki i zabawy pomogą, jeśli dziecko nie będzie przestymulowane, np. przez włączony telewizor czy grające i świecące zabawki. Niestety, ciężko wyczuć, kiedy odpuścić, żeby nie zaburzyć snu malucha. Jedno jest pewne – przemęczenie sprawia, że niemowlaki trudniej zasypiają i częściej budzą się w nocy.

Przyczyny niespokojnego snu u niemowlaka

2. Głód

Oczywistym powodem nocnego wybudzania niemowląt jest pusty brzuszek. Dzieci karmione piersią wybudzają się częściej, niż te karmione mlekiem modyfikowanym czy kaszą. I tu częstotliwość jest kwestią indywidualną: większe głodomorki szybciej będą domagać się mleka. Wiele zależy też od tego, czy najadają się przy każdym posiłku.

Głód jako przyczyna niespokojnego snu u niemowlaka

3. Chaos

Niemowlęta bardziej niż ktokolwiek potrzebują schematów. Dzięki powtarzalnym czynnościom czują się bezpiecznie. Wszelkie odstępstwa od reguły wzbudzają lęk – różne pory i miejsca zasypiania (bo spotkania towarzyskie, bo wyjazdy itp.), kąpiel przed snem, a następnego dnia pluskanie w ciągu dnia. Z tego powodu maleństwo nie odróżnia, kiedy jest pora wyciszenia, a każda nowa aktywność tylko je pobudza i opóźnia moment zaśnięcia.

Agnieszka dodaje jeszcze 2 ważne powody niespokojnego snu niemowlaka:

4. Skoki rozwojowe

Te osławione „skoki rozwojowe” to są okresy, kiedy układ nerwowy dziecka rozwija się szybciej i gwałtowniej.  Dzięki temu, po trudniejszym okresie (w którym dziecko jest bardziej drażliwe, płaczliwe i ma problemy ze snem), niemowlę nagle nabywa nową umiejętność. Problemy ze snem związane ze skokiem rozwojowym po kilku dniach powinny ustąpić

5. Ząbkowanie

Niestety, u wielu dzieci, okres wyżynania się nowych zębów może wiązać się z niespokojnym snem. U niektórych może wystąpić nawet gorączka, co dodatkowo nie sprzyja dobremu spaniu.

Jak usypiać niemowlę?

W myśl zasady: „nie ucz orła latać” czy jak ktoś woli – „nie ucz ojca dzieci robić”, pominę zestaw podstawowych usypiaczy, a wspomnę jedynie o wybranych aspektach.

Kołdra obciążeniowa

Na niespokojny sen niemowlaka może pomóc kołderka obciążeniowa inaczej zwana kołdrą sensoryczną. Wprawdzie dedykowana jest maluchom z zaburzeniami psychofizycznymi, ale od kilku mam wiem, że zapobiega też wybudzaniu się podczas przekręcania się czy zmiany pozycji przez sen. U mnie to rozwiązanie niestety odpada, bo Mała płacze przy każdej próbie przykrycia, dlatego zwykle śpi w cieplejszej piżamie, a przykrywam ją po zaśnięciu lekką bambusową pieluszką.

Wypracowanie stałych pór spania

Stała godzina sprawdzi się nie tylko przy wieczornym usypianiu, ale też na okoliczność dziennej drzemki. Jeśli maluch nie chce usypiać w domu czy w swoim łóżeczku, możesz wykorzystać sytuacje, w których wiesz, że szybciej zaśnie, np. spacer czy jazda autem. Nie namawiam do tego, żeby wbrew pogodzie śmigać wózkiem po deszczu lub spalać litry benzyny kolejny raz objeżdżając „dzielnię”. No może troszeczkę. Ale tylko na czas wyrobienia nawyku.

Jak usypiać niemowlaka

Wykorzystuj chwile w ciągu dnia, kiedy widzisz zmęczenie u smyka i zastosuj swoje „pewniaki” do usypiania. Po dwóch tygodniach (u starszaków wyrobienie nawyku trwa nieco dłużej) spróbuj przenieść drzemki do domu. Maluch przyzwyczajony do stałych pór zasypiania, powinien łatwiej dać się ukołysać − na rękach, chuście, nosidełku, w łóżeczku, przy piersi lub przy butelce.

Sprawdzona metoda Agnieszki na usypianie niemowlaka to także kołysanie.

Kołysanie

Niemowlęta uwielbiają być kołysane i tulone. I nie jest to wcale „wymuszanie”. Nie ufaj  złotym radom, że tuląc dziecko, przyzwyczaisz je do noszenia. Uwierz mi, szybciej niż myślisz, Twoje dziecko stanie na nogi i wcale nie będzie chciało być w Twoich ramionach. Słynne metody pozwalania dziecku na „wypłakiwanie się” samemu w łóżeczku, mogą przynieś więcej szkody niż pożytku. O tym jak usypiać niemowlę, a jak lepiej tego nie robić, pisałam obszerniej w artykule: Jak uśpić niemowlaka? Sprawdzone sposoby sprytnej mamy

Jeżeli chcesz, żeby Twój maluch zasypiał wcześniej na noc, możesz spróbować sposobów na uregulowanie snu dziecka, o których pisałam w artykule: Sen noworodka, wszystko co warto o nim wiedzieć

 

Źródła:

  1. S. Ockwell-Smith, The Gentle Sleep Book. Piatkus 2015
  2. H. Murkoff, S. Mazel, Pierwszy rok życia dziecka. Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2017
  3. M. Komsta (wymagające.pl), Sen noworodka
  4. M. Komsta (wymagające.pl), Dlaczego niemowlaki się budzą
Magdalena Mossakowska