Poród przedwczesny a mikrobiota pochwy – jak dysbioza wpływa na ryzyko porodu przed terminem?

Poród przedwczesny, czyli przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży, jest jedną z głównych przyczyn chorób i zgonów noworodków na świecie. Jest zależny od wielu różnych czynników, jednak coraz więcej badań wskazuje, że istotną rolę odgrywa mikrobiota pochwy – naturalna społeczność drobnoustrojów zasiedlających pochwę. Okazuje się, że kobiety, u których dominują „ochronne” bakterie Lactobacillus, szczególnie Lactobacillus crispatus, częściej rodzą w terminie. Z kolei przewaga bakterii beztlenowych oraz zaburzenie równowagi mikrobiologicznej wiążą się ze zwiększonym ryzykiem porodu przed czasem.

Znaczenie prawidłowego mikrobiomu pochwy w utrzymaniu ciąży do końca

Mikrobiota pochwy pełni ważną funkcję ochronną w czasie ciąży i jest jednym z naturalnych mechanizmów wspierających jej prawidłowy przebieg. Prawidłowo zrównoważony mikrobiom, z dominacją bakterii kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus, sprzyja utrzymaniu kwaśnego pH pochwy oraz ogranicza namnażanie drobnoustrojów chorobotwórczych. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko infekcji intymnych, które mogą prowadzić do stanu zapalnego, przedwczesnych skurczów macicy lub pęknięcia błon płodowych.

Zapytaj o produkt w swojej aptece Dr.Max

Badania wykazały, że wyższa obfitość bakterii Lactobacillus, a szczególnie Lactobacillus crispatus, wiąże się z niższym ryzykiem porodu przedwczesnego. Kobiety, u których L. crispatus był dominującym gatunkiem mikrobioty pochwy, częściej donosiły ciążę do terminu. Natomiast większa obecność bakterii takich, jak Gardnerella czy Sneathia, oraz wysoka różnorodność mikrobiologiczna wiązały się z większym ryzykiem porodu przedwczesnego¹.

Szczególne znaczenie ochronne ma Lactobacillus crispatus, który produkuje kwas mlekowy (w tym D-mleczan), utrzymując niskie pH pochwy i hamując aktywność enzymów degradujących kolagen w błonach płodowych. Dominacja tego gatunku utrudnia również przyleganie patogenów, takich jak Gardnerella vaginalis, do komórek nabłonka pochwy. W badaniu opublikowanym w Nature Medicine wykazano, że kobiety z mikrobiomem pochwy zdominowanym przez L. crispatus istotnie częściej rodziły w terminie w porównaniu z kobietami, u których mikrobiota była bardziej zróżnicowana lub zdominowana przez inne bakterie².

Bakterie Lactobacillus wspierają także utrzymanie fizjologicznej tolerancji immunologicznej w obrębie dróg rodnych. Nadmierna aktywacja odpowiedzi zapalnej w obrębie szyjki macicy i błon płodowych jest jednym z mechanizmów prowadzących do przedwczesnego porodu. Co istotne, u zdrowych ciężarnych mikrobiom pochwy ma tendencję do naturalnej stabilizacji. Ta fizjologiczna dominacja Lactobacillus jest elementem adaptacji organizmu kobiety do ciąży i sprzyja jej utrzymaniu do prawidłowego terminu porodu.

Sprawdź popularne kategorie

Wpływ dysbiozy i infekcji na przedwczesny poród

Dysbioza pochwy oznacza zaburzenie równowagi mikroorganizmów – spadek liczby bakterii Lactobacillus oraz wzrost bakterii beztlenowych i potencjalnie patogennych. Taki stan wiąże się z wyższym ryzykiem infekcji błon płodowych, rozwoju stanu zapalnego oraz uruchomienia mechanizmów prowadzących do przedwczesnego porodu. 

Uważa się, że infekcje i stany zapalne związane z dysbiozą mogą odpowiadać nawet za około 25-40% przypadków porodu przedwczesnego³, a wpływ mikrobioty pochwy na przedwczesny poród jest szczególnie widoczny w kontekście przedwczesnego pęknięcia błon płodowych (PPROM, ang. Preterm Premature Rupture of Membranes). Mechanizm ten obejmuje aktywację odpowiedzi zapalnej, wzrost stężenia cytokin prozapalnych oraz produkcję metaloproteinaz macierzy, które degradują kolagen i osłabiają strukturę błon płodowych. Dodatkowo infekcje sprzyjają uwalnianiu prostaglandyn, które mogą indukować skurcze macicy i przyspieszać poród.

Ryzyko porodu przedwczesnego oraz PPROM jest szczególnie silnie skorelowane z obecnością bakterii takich jak Lactobacillus iners, Gardnerella vaginalis, Prevotella bivia czy Ureaplasma parvum. W jednym z badań wykazano, że Ureaplasma spp. występowała u ponad 60% kobiet z PPROM, a obecność Gardnerella vaginalis w szyjce macicy była związana z inwazją mikrobiologiczną do jamy owodni⁴.

Znaczenie prawidłowego mikrobiomu pochwy w utrzymaniu ciąży do końca

Coraz częściej podkreśla się, że ochrona mikrobiomu pochwy w ciąży nie polega wyłącznie na leczeniu infekcji, ale przede wszystkim na profilaktyce zaburzeń mikrobiologicznych i świadomym wspieraniu naturalnej flory bakteryjnej. Prawidłowo funkcjonujący mikrobiom pochwy, z dominacją bakterii kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus, stanowi istotny element biologicznej bariery ochronnej, która zabezpiecza drogi rodne przed wstępującymi infekcjami i nadmierną reakcją zapalną zwiększającą ryzyko porodu przed 37. tygodniem ciąży.

Przewaga Lactobacillus iners może wiązać się z krótszą długością szyjki macicy oraz większym ryzykiem wystąpienia przedwczesnych skurczów lub porodu wskutek nasilenia stanu zapalnego, ułatwienia inwazji chorobotwórczych drobnoustrojów, a także osłabienia właściwości ochronnych śluzu szyjkowego, który w warunkach prawidłowych stanowi barierę mechaniczną i immunologiczną dla patogenów.

Z tego względu coraz większą wagę przykłada się do działań profilaktycznych, które pozwalają utrzymać mikrobiom pochwy w stanie równowagi przez cały okres ciąży i tym samym sprzyjają jej utrzymaniu do prawidłowego terminu porodu.

Jak dbać o mikrobiotę pochwy w ciąży, by zapobiegać przedwczesnemu porodowi?

Dbanie o mikrobiotę pochwy w ciąży powinno mieć charakter kompleksowy i opierać się zarówno na codziennych nawykach, jak i regularnej opiece medycznej.

Podstawą jest delikatna higiena okolic intymnych. Zaleca się:

• unikanie irygacji pochwy, które mogą zaburzać naturalną równowagę mikrobiologiczną,
• stosowanie łagodnych preparatów do higieny intymnej o kwaśnym pH, dostosowanych do potrzeb kobiet w ciąży,
• noszenie przewiewnej bielizny z naturalnych materiałów, która ogranicza wilgoć i sprzyja utrzymaniu prawidłowego mikrośrodowiska pochwy.

Na stabilność mikrobioty wpływają również ogólne czynniki zdrowotne. Warto zadbać o:

• zbilansowaną dietę bogatą w błonnik, która pośrednio wspiera równowagę mikrobiologiczną organizmu,
• ograniczenie przewlekłego stresu oraz zapewnienie odpowiedniej ilości snu, ponieważ stres i zmęczenie mogą wpływać na odporność i reakcje zapalne,
• regularne kontrole ginekologiczne (niezbędne w ciąży), które pozwalają wcześnie wykryć ewentualne zaburzenia i wdrożyć odpowiednie postępowanie.

Probiotyki i monitorowanie mikrobioty

Suplementacja probiotykami w ciąży powinna być zawsze konsultowana z lekarzem, jednak dostępne dane sugerują, że wybrane szczepy Lactobacillus – zwłaszcza L. crispatus, mogą wspierać stabilność mikrobioty pochwy i ograniczać ryzyko infekcji intymnych. U kobiet z czynnikami ryzyka, takimi jak wcześniejsze porody przedwczesne, nawracające infekcje czy skracanie szyjki macicy, lekarz może zalecić diagnostykę mikrobioty pochwy (np. badanie mikrobiologiczne lub molekularne), aby precyzyjniej ocenić ryzyko powikłań ciąży i dobrać odpowiednie działania profilaktyczne.

FAQ – najczęstsze pytania o mikrobiotę pochwy i poród przedwczesny

Podsumowanie

Mikrobiota pochwy odgrywa istotną rolę w przebiegu ciąży i może wpływać na ryzyko porodu przedwczesnego. Stabilna mikrobiota z dominacją Lactobacillus, szczególnie Lactobacillus crispatus, wiąże się z niższym ryzykiem porodu przed czasem i PPROM. Z kolei dysbioza, zwłaszcza z przewagą bakterii beztlenowych, zwiększa prawdopodobieństwo powikłań.

Źródła:

^1,2 Fettweis JM, Serrano MG, Sheth NU, et al. The vaginal microbiome and preterm birth. Nature Medicine. 2019;25(6):1012–1021

³ Foxman B, Wen A, Srinivasan U, Goldberg D, Marrs CF, Owen J, Wing DA, Misra D. Mycoplasma, bacterial vaginosis-associated bacteria BVAB3, race, and risk of preterm birth in a high-risk cohort. Am J Obstet Gynecol. 2014;210(3):226.e1-226.e7

⁴ Feduniw S. et al. Does the Vaginal Microbiota Influence the Incidence of the Preterm Premature Rupture of Membranes? J Clin Med. 2025;14:6577