Ziarniak grzybiasty − objawy, przyczyny, leczenie

Ziarniniak grzybiasty (łac. mycosis fungoides − MF) to najczęściej występujący chłoniak, który rozwija się w obrębie skóry. Objawy ziarniniaka grzybiastego są mało specyficzne, a sama choroba ma wieloletni, przewlekły przebieg. Bywa, że pacjent przez wiele miesięcy lub nawet lat ma na skórze swędzące, rumieniowe plamy z towarzyszącym nasilonym złuszczaniem naskórka. Zobacz, jak przebiega choroba i skąd się bierze.

Co to jest ziarniak grzybiasty (mycosis fungoides)?

Mycosis fungoides, czyli ziarniniak grzybiasty, to najczęściej występujący chłoniak skóry. Należy on do grupy pierwotnych skórnych chłoniaków T-komórkowych (ang. cutaneous T-cell lymphomas − CTCL). Określenie chłoniak pierwotny skóry oznacza, że nieprawidłowe komórki wywodzą się ze skóry i pierwotnie nie zajmują one węzłów chłonnych, szpiku kostnego, ani narządów wewnętrznych.

Sprawdź też, jak przebiega zapalenie mieszków włosowych.

Czy ziarniak grzybiasty to białaczka lub nowotwór?

Ziarniniak grzybiasty to nowotwór złośliwy wywodzący się z limfocytów T, zaliczany do chłoniaków skóry. Nie jest białaczką, choć w zaawansowanych stadiach może obejmować krew i narządy wewnętrzne. W początkowej fazie rozwija się powoli, ograniczając się do skóry. Wczesna diagnoza i leczenie pozwalają na kontrolowanie choroby przez wiele lat.

Ziarniak grzybiasty − stadia choroby

Cechą charakterystyczną tego pierwotnego chłoniaka skóry jest przewlekły charakter choroby i jej postępujący, powolny przebieg.

Wyróżnia się następujące okresy ziarniniaka grzybiastego:

• stadium wstępne (rumieniowe),
• stadium naciekowe,
• stadium guzowate.

Mimo, że ziarniniak grzybiasty należy do chorób nowotworowych, jego złośliwość jest niska, a chorzy żyją z tą chorobą nawet 25 lat.

Sprawdź też przyczyny łuszczenia się skóry.

Ziarniak grzybiasty – przyczyny

Przyczyny ziarniniaka grzybiastego nie są do końca poznane, ale uważa się, że choroba rozwija się na skutek zaburzeń układu odpornościowego. Czynnikami ryzyka mogą być przewlekłe infekcje, predyspozycje genetyczne oraz ekspozycja na substancje chemiczne. Niektórzy badacze wskazują na możliwy udział wirusów w inicjacji choroby. Ziarniniak grzybiasty rozwija się powoli, a pierwsze objawy mogą pojawić się po wielu latach od zadziałania czynnika wywołującego.

Sprawdź popularne kategorie

Ziarniniak grzybiasty − objawy

Jakie są objawy ziarniaka? Symptomy są bardzo zróżnicowane i różnią się w zależności od okresu choroby.

• We wstępnym stadium choroby objawy mogą być mało charakterystyczne i dawać niewielkie dolegliwości. Na skórze pojawiają się wtedy fioletowe plamy o różnym kształcie, które są dość dobrze odgraniczone od zdrowej skóry. Możesz też zauważyć wtedy wzmożone złuszczanie naskórka. Cechą charakterystyczną, choć nie występującą we wszystkich przypadkach jest świąd skóry. Nasilenie świądu może być różne − część pacjentów odczuwa go jedynie w niewielkim stopniu, u innych natomiast stwierdza się świąd skóry o dużej intensywności.
• Kolejne stadium choroby to okres naciekowy, w którym objawy ziarniniaka grzybiastego są już bardziej charakterystyczne. Na skórze dominują naciekowe, uniesione ponad poziom skóry ogniska o intensywnej fioletowoczerwonej lub czerwonobrązowej barwie. Ogniska te mają tendencję do powiększania się ku obwodowi, często towarzyszy im świąd. Skóra objęta zmianami w przebiegu ziarniniaka grzybiastego może być pozbawiona włosów ze względu na zajęcie przez proces chorobowy mieszków włosowych.
• W ostatnim stadium choroby, czyli w okresie guzowatym na skórze tworzą się guzy, których wzrost jest dość szybki. Guzy mają podobną do ognisk z fazy naciekowej czerwonobrązową barwę i tworzą się zarówno w ich obrębie, jak również w skórze zdrowej. W tym stadium choroby często dochodzi do uogólnienia się chłoniaka i zajęcia zarówno szpiku kostnego, węzłów chłonnych i narządów wewnętrznych.

Co ważne, stadia choroby mogą się na siebie nakładać i nie wszystkie fazy choroby rozwijają się u każdego pacjenta z tym rozpoznaniem.

Sprawdź też leki i maści dermatologiczne.

Mycosis fungoides − inne postaci choroby

Poza opisanymi trzema charakterystycznymi okresami choroby ziarniniak grzybiasty może mieć też inne postaci, jak na przykład erytrodermicza postać mycosis fungoides z zajęciem ponad 90% powierzchni skóry, czy postać mieszkowa przebiegająca z tworzeniem się licznych ognisk łysienia wskutek zajęcia mieszków włosowych.

Diagnostyka i rozpoznanie ziarniaka grzybiastego

Diagnostyka ziarniniaka grzybiastego obejmuje badanie histopatologiczne wycinka skóry oraz testy immunohistochemiczne. We wczesnych stadiach może przypominać inne choroby skórne, dlatego istotna jest precyzyjna analiza.

Ziarniak grzybiasty – leczenie

Leczenie ziarniniaka grzybiastego zależy od stadium choroby i stopnia zajęcia skóry. We wczesnych stadiach stosuje się fototerapię, miejscowe kortykosteroidy i retinoidy, a także leki immunomodulujące. W zaawansowanych przypadkach konieczna jest radioterapia, chemioterapia lub immunoterapia, często łączona z terapią biologiczną. Nowoczesne terapie celowane mogą spowolnić rozwój choroby i poprawić jakość życia pacjentów, minimalizując skutki uboczne leczenia. Regularne monitorowanie stanu zdrowia pozwala na skuteczniejszą kontrolę choroby.

Czy można wyleczyć ziarniniaka grzybiastego?

Mimo wielu metod leczenia tej choroby, ziarniniak grzybiasty jest nadal nieuleczalny. Sposób leczenia zależy ściśle od zaawansowania choroby w momencie postawienia diagnozy.

Mycosis fungoides − grupa ryzyka

Ziarniniak grzybiasty to choroba diagnozowana najczęściej u osób dorosłych po 40. roku życia, natomiast szczyt zachorowań  przypada na wiek między 50. a 60. rokiem życia. Na ziarniniaka grzybiastego mogą chorować zarówno mężczyźni jak i kobiety. Panowie jednak chorują nawet 2 razy częściej.

Ziarniak grzybiasty – umieralność i rokowania

Rokowania w ziarniniaku grzybiastym zależą od stadium choroby. We wczesnych fazach leczenie może znacząco spowolnić jej rozwój, a pacjenci żyją przez wiele lat. W zaawansowanych stadiach choroba może prowadzić do powikłań i skrócenia życia. Czy ziarniak jest groźny? Nieleczony może postępować, zajmując węzły chłonne i narządy wewnętrzne, co pogarsza rokowania. Wczesna diagnoza poprawia szanse pacjenta.

Ziarniak grzybiasty – podsumowanie

Ziarniniak grzybiasty to rzadki chłoniak skóry rozwijający się powoli i często mylony z innymi schorzeniami dermatologicznymi. Wczesna diagnoza zwiększa skuteczność leczenia, które zależy od stadium choroby. Czy ziarniak jest groźny? Nieleczony może postępować, zajmując narządy wewnętrzne. Nowoczesne terapie poprawiają rokowania i jakość życia pacjentów.

Źródła:

1. Duvic M., Naylor M, Mycosis Fungoides: Diagnosis, Staging, and Treatment, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15262752/ [dostęp 26.03.25]
2. Z. Kowalska, K. Malinowska, Ziarniniak grzybiasty – diagnostyka i leczenie, https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/inne/264630,postepowanie-kliniczne-w-przypadku-torbieli-i-ropni-zlokalizowanych-w-obrebie-sromu-lubpochwy-przeglad [dostęp 26.03.25]
3. J. Nowak, M. Dąbrowski, Chłoniaki skóry – diagnostyka i leczenie ziarniniaka grzybiastego, https://www.onkologia.org.pl/ziarniniak-grzybiasty-chloniak-skory [dostęp 26.03.25]