Szczepionka na grypę – czy warto? Skuteczność i przeciwwskazania

Szczepionka przeciw grypie − jak działa?

Mechanizm działania szczepienia na grypę polega na podaniu do organizmu inaktywowanych szczepów wirusowych lub jego białek powierzchniowych, żeby organizm wytworzył własne przeciwciała przeciwko patogenowi. Z czego składają się szczepionki? Dostępne w Polsce szczepionki zawierają „nieżywe” fragmenty patogenu lub jego antygeny. Nie istnieje zatem żadne ryzyko zachorowania na grypę w efekcie zaszczepienia.

Po jakim czasie działa szczepionka na grypę?

Odporność wytwarza się około 2-3 tygodnie po szczepieniu i utrzymuje przez okres od 6 do 12 miesięcy. Szczepionka nie tylko zdecydowanie zmniejsza możliwość zachorowania na grypę, ale także ogranicza ryzyko i ciężkość powikłań po potencjalnym zachorowaniu.

Sprawdź też, czym jest NOP.

Kiedy należy przyjąć szczepienie na grypę?

Najlepiej szczepienie przyjąć wczesną jesienią, aby zyskać odporność na nadchodzący sezon zachorowań na grypę (odporność pojawia się do 3 tygodni). Warto jednak zaszczepić się nawet podczas trwającego już sezonu grypowego, który w Polsce jest dość długi: trwa od października do marca.

Ile kosztuje szczepionka na grypę?

Ile trzeba zapłacić za szczepionkę na grypę? Refundacja zależy od grupy wiekowej i dodatkowych wskazań. Bezpłatnie szczepionka przysługuje:

• Osobom powyżej 65. roku życia,
• Kobietom w ciąży i w połogu,
• Dzieciom i młodzieży do 18 lat.

Warto wspomnieć o dodatkowym udogodnieniu dla osób powyżej 65. roku życia: to nie tylko darmowa szczepionka dla seniorów, ale również bezpłatna usługa zaszczepienia się w aptece. Wystarczy recepta od lekarza POZ.

Dla dorosłych w wieku 18-64 lat jeden z głównie stosowanych preparatów przysługuje z 50% refundacją. Drugi – tylko osobom z grup ryzyka ciężkiego przebiegu grypy (z chorobami przewlekłymi czy zaburzeniami odporności).

Szczepionka na grypę − czy warto ją przyjąć?

Grypa to często występująca wirusowa choroba zakaźna. Jej główne objawy to wysoka gorączka, suchy kaszel, bóle mięśniowe i ból głowy. Najczęściej ma stosunkowo łagodny przebieg, jednak w niektórych przypadkach może prowadzić do bardzo groźnych powikłań, które grożą nawet śmiercią. 

Dlatego tak ważna jest profilaktyka grypy. Najskuteczniejszą metodą ochrony przed zachorowaniem na grypę jest szczepienie ochronne. Jak wysoka jest skuteczność szczepionki na grypę? Szczepienie nie zawsze może uchronić przed zachorowaniem, ale może zdecydowanie zmniejszyć skalę powikłań po grypie, jak i złagodzić jej przebieg.

Sprawdź też, jak poradzić sobie ze stanem podgorączkowym.

Kto powinien szczepić się na grypę?

Obecnie dostępne są 3 szczepionki przeciw grypie. Dwie najczęściej stosowane przeznaczone są do uodparniania dzieci powyżej 6. miesiąca życia i dorosłych, ostatnia wskazana jest wyłącznie dla osób powyżej 60. roku życia. Szczepionka zalecana jest każdemu, jednak przede wszystkim osobom szczególnie narażonym na wystąpienie powikłań pogrypowych.

Dowiedz się, jak objawia się grypa typu A.

Osoby bardziej narażone na powikłania to m.in. pacjenci z chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, mukowiscydoza, choroby układu krążenia czy układu oddechowego. Dodatkowo szczepienie jest zalecane również osobom po 50. roku życia i osobom szczególnie narażonym na kontakt z chorymi (lekarzom, farmaceutom, pielęgniarkom). Szczepienie doradza się też kobietom w ciąży w 2. i 3. trymestrze. Można również szczepić się w okresie karmienia piersią.

Sprawdź popularne kategorie

Ile chroni szczepionka na grypę?

Szczepionka na grypę jest ważna tylko na dany jeden sezon (np. 2025/2026). Co roku WHO wskazuje szczepy dominujące w danym okresie, które następnie – w formie nieaktywnej – wchodzą w skład aktualnych preparatów. Dzięki temu zaszczepienie się daje maksymalną odporność na kolejny sezon grypy. Z czego wynika bieżąca modyfikacja składu szczepionek? Z dużej zdolności wirusa grypy do mutowania. Najczęściej występują niewielkie zmiany w białkach powierzchniowych wirusa (hemaglutyninie i neuraminidazie), które sprawiają, że układ odpornościowy trudniej rozpoznaje wirusa z poprzednich sezonów.

Przeciwwskazania do szczepionki na grypę 

Każdorazowo o tym, czy możesz się zaszczepić, musi zadecydować lekarz, który oceni Twój ogólny stan zdrowia. U osób dorosłych kwalifikację do szczepienia może przeprowadzić również farmaceuta czy pielęgniarka. Jednak niezależnie od miejsca szczepienia, konieczna jest recepta na szczepionkę.

Mimo że szczepionka na grypę jest produktem dobrze tolerowanym i bezpiecznym, istnieją pewne przeciwwskazania do jej przyjęcia. Do najważniejszych zalicza się:

• Nadwrażliwość na substancje czynne lub na którąkolwiek substancję pomocniczą (w tym te występujące w ilościach śladowych, jak formaldehyd czy białka jaja kurzego),
• Umiarkowana lub wysoka gorączka,
• Choroba infekcyjna o ostrym przebiegu.

Odpowiedź układu odpornościowego na zaszczepienie się może być słabsza u osób stosujących leki hamujące układ immunologiczny. Do preparatów tego typu zaliczamy mi.in. kortykosteroidy czy leki cytotoksyczne.

Sprawdź też, jak odróżnić przeziębienie od grypy.

Szczepionka na grypę a przeziębienie

Szczepionki są niewskazane dla osób reagujących alergicznie na jakikolwiek składnik preparatu i przechodzących ciężką infekcję albo chorobę z występującą gorączką. Przeziębienie o łagodnym przebiegu zwykle nie jest przeciwwskazaniem do przyjęcia szczepionki, niemniej zawsze warto omówić to z lekarzem.

Szczepionka na grypę a alkohol

Po szczepieniu przeciw grypie warto unikać alkoholu przez co najmniej 1-2 dni. Alkohol może osłabić reakcję układu odpornościowego i nasilić ewentualne działania niepożądane, takie jak ból głowy czy zmęczenie. Najlepiej pozwolić organizmowi skupić się na budowaniu odporności.

Szczepionka na grypę − skutki uboczne

Działania niepożądane, jakie może dawać szczepienie, to najczęściej objawy miejscowe, takie jak zaczerwienienie czy ból w miejscu podania. Dodatkowo, mogą pojawić się objawy ogólne. Do najczęściej występujących skutków ubocznych szczepienia należą ból mięśni i stawów, dreszcze i gorączka.

Czasem może pojawić się ogólne złe samopoczucie i uczucie zmęczenia czy nadmierna potliwość. Do bardzo rzadkich działań niepożądanych zalicza się silne reakcje alergiczne, nerwobóle, drgawki czy też zaburzenia czucia (mrowienie, drętwienie). W skrajnych przypadkach w działaniach niepożądanych wymienia się stany zapalne naczyń, nerwów, mózgu i rdzenia kręgowego i zaburzenia działania nerek, jednak są one niezwykle rzadkie.

Sprawdź też, jakie są powikłania po grypie.

Po jakim czasie objawiają się skutki uboczne szczepienia na grypę?

Najczęstsze działania niepożądane po szczepieniu przeciw grypie (czyli ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, stan podgorączkowy, bóle mięśni czy uczucie zmęczenia) pojawiają się w ciągu kilku godzin do 1-2 dni od podania dawki. Objawy te mają łagodny charakter i ustępują samoistnie w ciągu kilku dni. Poważniejsze skutki uboczne, które obserwuje się niezwykle rzadko, zazwyczaj również rozwijają się krótko po szczepieniu.

Szczepionka na grypę – podsumowanie

Szczepionka przeciw grypie to najskuteczniejsza metoda ochrony przed zachorowaniem i groźnymi powikłaniami, takimi jak zapalenie płuc czy nasilenie chorób przewlekłych. Należy ją przyjmować co roku, bo wirusy grypy często mutują. Szczególnie zalecana jest dzieciom, seniorom, kobietom w ciąży i osobom z grup ryzyka zachorowania. Szczepionka na grypę jest bezpieczna: działania niepożądane po podaniu występują rzadko, zwykle są łagodne i mijają po kilku dniach.

Źródła:

1. Influvac Tetra, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
2. Efluelda Tetra, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
3. VaxigripTetra, Charakterystyka Produktu Leczniczego.
4. Trombetta CM, Kistner O, Montomoli E, Viviani S, Marchi S. Influenza Viruses and Vaccines: The Role of Vaccine Effectiveness Studies for Evaluation of the Benefits of Influenza Vaccines. Vaccines (Basel). 2022 May 1;10(5):714. doi: 10.3390/vaccines10050714. PMID: 35632470; PMCID: PMC9143275.
5. Kim YH, Hong KJ, Kim H, Nam JH. Influenza vaccines: Past, present, and future. Rev Med Virol. 2022 Jan;32(1):e2243. doi: 10.1002/rmv.2243. Epub 2021 May 4. PMID: 33949021; PMCID: PMC8209895.