Katar sienny (alergiczny) - co to jest i jak sobie z nim poradzić? Przyczyny, objawy, leczenie

Katar sienny to schorzenie alergiczne, które może mieć charakter sezonowy lub całoroczny. U większości pacjentów objawy pojawiają się okresowo, zwykle w czasie pylenia roślin. Pierwsze symptomy mogą wystąpić już w lutym, a ich nasilenie przypada na okres od maja do sierpnia. W tym artykule wyjaśnimy, co to jest katar sienny, jakie są jego objawy, przyczyny oraz sposoby leczenia.

Czym jest katar sienny (alergiczny)?

Katar sienny to częsta dolegliwość, która dotyka ok. 29% pacjentów w Polsce, z czego postać okresową stwierdza się u 47%, a przewlekłą u 53% z ustalonym rozpoznaniem. Schorzenie nazywane jest także sezonowym katarem alergicznym, alergicznym nieżytem nosa lub pyłkowicą. Katar sienny (alergiczny) wiąże się ze stanem zapalnym śluzówki nosa, a czasem także zatok (alergiczne zapalenie zatok). Jest to reakcja błony śluzowej na alergeny, zależna od przeciwciał IgE.

Jak wygląda katar alergiczny?

W początkowej fazie może pojawić się suchość w jamie nosowej, a następnie łzawienie oczu i wodnisty wyciek z nosa. Jaki kolor ma katar alergiczny? Zwykle jest on przezroczysty, wodnisty i lejący się, podobnie jak w przypadku przeziębienia. Dodatkowo pacjent może odczuwać obrzęk nosa.

Ile trwa katar alergiczny?

Czas trwania kataru alergicznego zależy od czasu kontaktu z alergenem. W przypadku kataru siennego objawy utrzymują się tyle, ile trwa pylenie roślin, na które dana osoba jest uczulona. U niektórych pacjentów występuje jednak całoroczny alergiczny nieżyt nosa, wywołany alergenami z otoczenia, takimi jak kurz, sierść zwierząt, pierze, roztocza czy alergeny pokarmowe (mleko, kakao, jaja, owoce).

Wyróżnia się dwa rodzaje alergicznego nieżytu nosa:

• Okresowy – trwa mniej niż 4 dni w tygodniu lub krócej niż 4 tygodnie,
  
• Przewlekły – objawy utrzymują się ponad 4 dni w tygodniu i dłużej niż 4 tygodnie.

Sprawdź popularne kategorie

Katar sienny – objawy

Objawy kataru siennego to przede wszystkim:

Dodatkowo mogą pojawić się objawy ze strony oczu, takie jak swędzenie, zaczerwienienie spojówek, łzawienie i obrzęk – co ważne, dotyczą one prawie zawsze obu oczu. Wiele osób z katarem siennym odczuwa także pogorszenie koncentracji i przewlekłe zmęczenie.

Jak odróżnić katar alergiczny od przeziębienia?

Jak odróżnić katar alergiczny od zwykłego, kataru związanego z przeziębieniem? W przypadku przeziębienia występują dodatkowe objawy, takie jak:

• Ból gardła,
• Łagodne bóle mięśni,
• Podniesiona temperatura ciała – stan podgorączkowy lub gorączka.

Przeczytaj więcej na temat, jak odróżnić alergię od przeziębienia.

Katar sienny – przyczyny

Przyczyny kataru siennego wynikają z nadwrażliwości układu odpornościowego na obojętne antygeny – substancje, które u osób zdrowych nie wywołują reakcji immunologicznej. W przypadku alergii organizm błędnie rozpoznaje je jako zagrożenie, co prowadzi do uruchomienia kaskady reakcji obronnych. Dochodzi do wzmożonego wydzielania histaminy oraz zwiększonej produkcji przeciwciał IgE, co łącznie odpowiada za typowe objawy kataru siennego.

Najczęstszymi alergenami wywołującymi katar sienny są:

• Pyłki roślin – traw, drzew, zbóż i chwastów,
  
• Roztocza kurzu domowego,
  
• Alergia na sierść – w rzeczywistości reakcję alergiczną powoduje naskórek zwierząt, a nie sama sierść. Możliwe jest również uczulenie na ich ślinę lub mocz.
  

Zobacz również, czym jest alergia na grzyby i zarodniki pleśniowe!

Czy katar alergiczny jest zaraźliwy?

Katar alergiczny nie jest zaraźliwy – nie wynika z infekcji wirusowej ani bakteryjnej i nie przenosi się drogą kropelkową, jak w przypadku przeziębienia. Jego przyczyną są alergeny, które u niektórych osób wywołują reakcję układu odpornościowego. Dla wielu ludzi pyłki roślin są substancjami obojętnymi i nie powodują typowych objawów kataru siennego.

Badania i diagnostyka kataru alergicznego

Lekarz diagnozuje katar sienny głównie na podstawie wywiadu medycznego. Ocena obejmuje nasilenie objawów, ich sezonowość oraz czynniki wyzwalające, czyli rodzaje alergenów. Dodatkowo konieczne jest różnicowanie kataru siennego z przeziębieniem.

W ramach badań diagnostycznych lekarz może zalecić testy skórne punktowe, a także badania serologiczne (z krwi), w tym oznaczanie przeciwciał IgE specyficznych dla danego alergenu, np.:

• Pyłków drzew (olchy, brzozy, topoli, wierzby, leszczyny),
• Pyłków zbóż,
• Sierści psa i kota.

Leczenie kataru siennego

Jak pozbyć się kataru alergicznego? Objawy można łagodzić, a w niektórych przypadkach zmniejszyć ich nasilenie na stałe dzięki odpowiedniemu leczeniu.

Leki na alergie

Podstawą leczenia kataru siennego są leki na alergię, czyli preparaty przeciwhistaminowe w formie doustnej lub miejscowej. Są to:

• Tabletki na alergię dla młodzieży i dorosłych,
• Syropy przeciwalergiczne dla dzieci,
• Leki na katar sienny w formie sprayów, aerozoli i kropli do nosa, zawierające w substancje przeciwalergiczne, np. azelastynę lub sterydy, np. mometazon.

Pamiętaj – przed zastosowaniem sprayów i kropli na katar sienny, możesz zastosować wodę morską do nosa. Pomaga ona oczyścić śluzówkę, co ułatwia wchłanianie miejscowych leków i usuwa zalegające alergeny.

Odczulanie

Inną metodą leczenia kataru siennego jest odczulanie – forma immunoterapii, która stopniowo przyzwyczaja organizm do alergenu. Pacjent otrzymuje regularnie niewielkie dawki uczulającej substancji, co zmniejsza nadwrażliwość układu odpornościowego i prowadzi do osłabienia lub całkowitego ustąpienia reakcji alergicznych w przyszłości.

Domowe sposoby na katar sienny

Naturalne i domowe sposoby na katar alergiczny nie mają udowodnionej skuteczności porównywalnej z leczeniem farmakologicznym czy odczulaniem, ale mogą wspomagać redukcję objawów, zwłaszcza poprzez ograniczenie kontaktu z alergenami. Jednym ze sposobów jest stosowanie odkurzaczy i oczyszczaczy powietrza z filtrami HEPA, które pomagają usuwać alergeny z otoczenia – szczególnie w przypadku alergii na kurz.

Katar sienny – profilaktyka i zapobieganie

W przypadku kataru siennego nie da się całkowicie zapobiec objawom, ale można ograniczyć kontakt z alergenami. Pomocne mogą być:

• Maski z filtrami,
• Alerty pogodowe informujące o stężeniu pyłków,
• Korzystanie z kalendarza pylenia.

W takim przypadku zaleca się ograniczenie produktów bogatych w histaminę oraz ewentualną suplementację enzymem DAO, który pomaga ją rozkładać.

Zobacz również, czym jest dieta antyhistaminowa.

Katar sienny – podsumowanie

Katar sienny może mieć charakter sezonowy lub całoroczny. W jego leczeniu stosuje się leki łagodzące objawy, a jedyną metodą wpływającą na przyczynę alergii jest odczulanie. Można je przeprowadzić, gdy znany jest alergen, co potwierdzają testy skórne lub badania krwi. Domowe sposoby mogą wspierać leczenie, ale stanowią jedynie uzupełnienie. Warto także uwzględnić inne możliwe przyczyny przewlekłego kataru, np. nietolerancję histaminy.

Źródła:

1. Jahnz-Różyk K., Kupczyk M., Gawlik R. (red.), Alergologia w praktyce klinicznej. Część 2, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023.
2. Latkowski B. (red.), Otorynolaryngologia. Podręcznik dla studentów i specjalizujących się lekarzy, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2017.
3. Olszewski J. (red.), Otorynolaryngologia. Podręcznik dla studentów kierunku lekarskiego i lekarsko-dentystycznego, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2022.