Mikrobiota pochwy – czym jest i jak o nią dbać?

Mikrobiota pochwy to społeczność wszystkich mikroorganizmów, które bytują w waginie zdrowej kobiety. Odgrywa ona kluczową rolę w ochronie intymnego zdrowia – utrzymując kwaśne pH tworzy naturalną barierę ochronną przed infekcjami. Jest unikalna i zmienia się w zależności od wieku, hormonów czy diety, a jej zaburzenia mogą prowadzić do nawracających dolegliwości okolic intymnych, takich jak bakteryjne zapalenie pochwy czy grzybica. Dlatego warto wspierać równowagę bakteryjną pochwy na co dzień. Jednym z prostych i skutecznych sposobów wspierania równowagi mikrobioty pochwy jest odpowiednio dobrana suplementacja probiotyków.

Co to jest mikrobiota pochwy?

Mikrobiota pochwy to zbiór wszystkich mikroorganizmów, które naturalnie bytują w pochwie. Należą do nich głównie bakterie, a w mniejszych ilościach również wirusy, grzyby i inne drobnoustroje. U zdrowej kobiety mikrobiota pochwy jest zdominowana przez bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus.

Pałeczki kwasu mlekowego odpowiadają za utrzymanie kwaśnego pH pochwy (około 3,8–4,5), co skutecznie hamuje rozwój drobnoustrojów chorobotwórczych i wspiera naturalną odporność okolic intymnych. Mikrobiota pochwy to potocznie jej flora bakteryjna. Jest ona indywidualna dla każdej kobiety.

Zapytaj o produkt w swojej aptece Dr.Max

Mikrobiota pochwy a mikrobiom pochwy – czym się różnią?

Choć pojęcia mikrobiota pochwy i mikrobiom pochwy są często stosowane zamiennie, w rzeczywistości oznaczają coś innego. Mikrobiom pochwy obejmuje nie tylko same drobnoustroje, ale także ich materiał genetyczny oraz sposób, w jaki oddziałują one z organizmem kobiety. To właśnie równowaga mikrobioty i mikrobiomu pochwy ma kluczowe znaczenie dla zdrowia intymnego na każdym etapie życia.

Mikrobiota pochwy to same mikroorganizmy obecne w pochwie, czyli przede wszystkim bakterie Lactobacillus, a także inne drobnoustroje występujące w niewielkich ilościach.

Mikrobiom pochwy to pojęcie szersze, obejmujące:

• mikroorganizmy bytujące w pochwie,
• ich materiał genetyczny,
• substancje przez nie wytwarzane,
• interakcje między drobnoustrojami a organizmem kobiety.

Jest to więc pojęcie bardziej funkcjonalne – określa nie tylko, jakie mikroorganizmy bytują w pochwie, ale też jak działają i jakie funkcje spełniają. Poznanie mikrobiomu pozwala lepiej zrozumieć, dlaczego na przykład u różnych kobiet ten sam skład bakterii może działać inaczej, w jaki sposób hormony, antybiotyki, cykl menstruacyjny czy menopauza wpływają na zdrowie intymne, a także czemu niektóre infekcje nawracają mimo leczenia. 

Sprawdź popularne kategorie

Funkcje i wpływ mikrobioty pochwy na zdrowie kobiety

Równowaga mikrobioty i mikrobiomu pochwy ma kluczowe znaczenie dla zdrowia intymnego na każdym etapie życia. Prawidłowa mikrobiota pochwy:

• utrzymuje kwaśne pH,
• chroni przed bakteriami i grzybami chorobotwórczymi,
• wspiera naturalną odporność,
• zmniejsza ryzyko infekcji intymnych,
• ma znaczenie dla płodności i prawidłowego przebiegu ciąży.

Zaburzenia mikrobioty pochwy mogą prowadzić do dyskomfortu intymnego, nawracających infekcji, problemów z zajściem lub utrzymaniem ciąży oraz pogorszenia jakości życia.

Skład mikrobioty pochwy 

Zdrowa mikrobiota pochwy charakteryzuje się przewagą pałeczek kwasu mlekowego (Lactobacillus). Uważa się, że u zdrowej kobiety w pochwie żyje około 10⁷-10⁹ bakterii na 1 ml wydzieliny pochwowej (czyli 10 milionów do 1 miliarda), z czego 90-99% stanowią bakterie Lactobacillus. Są to „dobre” bakterie, które:

• produkują kwas mlekowy, utrzymując kwaśne pH pochwy (ok. 3,8–4,5),
• wytwarzają substancje ochronne (np. nadtlenek wodoru),
• utrudniają namnażanie bakterii chorobotwórczych i grzybów.

Najważniejsze gatunki Lactobacillus obecne w pochwie to:

• Lactobacillus crispatus,
• Lactobacillus jensenii,
• Lactobacillus gasseri,
• Lactobacillus iners.

Jak zmienia się mikrobiota pochwy w życiu kobiety? 

Skład mikrobioty pochwy jest zależny od wielu czynników. Zmienia się z wiekiem, a także w trakcie cyklu miesiączkowego i pod wpływem hormonów (zwłaszcza estrogenów). Flora bakteryjna pochwy jest najbardziej stabilna w wieku rozrodczym, a „wrażliwa” w dzieciństwie i po menopauzie.

• Dzieciństwo – wyższe pH pochwy, większa podatność na podrażnienia. U noworodków po urodzeniu mikrobiota jest chwilowo pod wpływem estrogenów matki, a po kilku tygodniach, gdy poziom tych hormonów spada, pH pochwy staje się bardziej zasadowe. U dziewczynek rośnie więc podatność na podrażnienia i infekcje bez udziału typowych patogenów.
• Wiek rozrodczy – stabilna mikrobiota pochwy z dominacją Lactobacillus. Mikrobiota w okresie dojrzewania ulega stabilizacji. Dzieje się tak, ponieważ estrogeny powodują odkładanie w nabłonku pochwy glikogenu, który jest „pożywką” dla pałeczek kwasu mlekowego. To zapewnia utrzymanie kwaśnego pH i ochronę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi.
• Cykl menstruacyjny – przejściowe wahania pH, zwłaszcza podczas miesiączki. Mikrobiota pochwy zmienia się w cyklu miesiączkowym. W trakcie owulacji rośnie liczba estrogenów, a tym samym produkcja pałeczek kwasu mlekowego. Natomiast w trakcie menstruacji krew podnosi pH pochwy, w efekcie czego przejściowo zmniejsza się liczba „dobrych” bakterii. To u niektórych kobiet może powodować nawracające infekcje po okresie.
• Ciąża – wysoki poziom estrogenów sprzyja stabilnej mikrobiocie. Wysoki i stabilny poziom estrogenów oznacza dominację Lactobacillus i ochronę przed infekcjami oraz mniejsze ryzyko powikłań położniczych. Dlatego w ciąży wszystkie niepokojące objawy, np. stany zapalne pochwy, zawsze wymagają konsultacji z lekarzem, zwłaszcza że nieprawidłowa flora bakteryjna pochwy może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem poronienia lub przedwczesnego porodu. 
• Menopauza – spadek estrogenów, zmniejszenie ilości pałeczek kwasu mlekowego. Intymna mikrobiota w okresie menopauzy i okołomenopauzalnym jest mało stabilna i często sprawia problemy. Spadek estrogenów wpływa na znaczące zmniejszenie ilości glikogenu i kwasu mlekowego, powodując wzrost pH pochwy. Typowymi objawami ze strony okolic intymnych są wtedy suchość i konieczność nawilżania pochwy, pieczenie, nawracające infekcje, dyskomfort przy współżyciu.

Co jeszcze wpływa na mikrobiotę pochwy?

Na mikrobiotę i mikrobiom pochwy wpływają również:

• antybiotyki,
• stres i choroby przewlekłe,
• współżycie seksualne (nasienie ma zasadowe pH i przejściowo zmienia środowisko pochwy),
• irygacje i nadmierna higiena intymna,
• niektóre metody antykoncepcji, 
• zaburzenia hormonalne.

Eubioza i dysbioza pochwy

Eubioza to prawidłowy, zrównoważony stan mikrobioty pochwy. Charakteryzuje się dominacją bakterii ze szczepów Lactobacillus i kwaśnym pH (ok. 3,8–4,5), co sprzyja ochronie przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Dzięki temu typowy dla eubiozy jest brak dolegliwości lub objawów infekcji intymnych, takich jak świąd, pieczenie czy nieprzyjemny zapach.

Pamiętaj, że eubioza nie oznacza „sterylności” – drobnoustroje są potrzebne, ale w odpowiednich proporcjach, aby utrzymać zdrową florę pochwy.

Natomiast dysbioza to stan, w którym naturalna równowaga mikrobioty pochwy zostaje zaburzona – spada liczba Lactobacillus, wzrasta liczba innych bakterii (np. beztlenowych) i podwyższa się pH pochwy, co osłabia naturalną barierę ochronną przed infekcjami.

Dysbioza nie zawsze daje odczuwalne objawy, ale może sprzyjać:

• bakteryjnej waginozie,
• nawracającym infekcjom,
• większej podatności na zakażenia przenoszone drogą płciową,
• dyskomfortowi intymnemu,
• a nawet problemom z zajściem w ciążę czy jej utrzymaniem.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka i dbanie o równowagę mikrobioty pochwy na każdym etapie życia. To element codziennej troski o utrzymanie zdrowia intymnego.

Jak dbać o mikrobiotę pochwy na co dzień?

Przede wszystkim pamiętaj o codziennych nawykach związanych z higieną intymną:

• myj tylko okolice zewnętrzne, 
• unikaj irygacji pochwy, 
• stosuj delikatne środki myjące o kwaśnym pH. 

Wybieraj też przewiewną bieliznę z bawełny lub bambusa, ponieważ syntetyczna i obcisła sprzyja zaburzeniom flory bakteryjnej okolic intymnych. I nie zapominaj, że na równowagę drobnoustrojów w całym naszym organizmie ogromny wpływ ma styl życia – stres, niepełnowartościowa dieta czy niedosypianie też będą sprzyjać zachwianiu stabilności bakteryjnej pochwy. 

Probiotyki a mikrobiota pochwy

Skutecznym sposobem odbudowy równowagi mikrobioty pochwy jest tzw. terapia bakteryjna w formie doustnych probiotyków z bakteriami szczepów Lactobacillus. Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które – podane w odpowiedniej ilości – mogą przynieść korzyść zdrowotną (mimo że nie są lekami) poprzez wsparcie ekosystemu pochwy. Ich celem jest przywrócenie dominacji pałeczek mlekowych i kwaśnego pH, co wpływa na zmniejszenie ryzyka nawrotów infekcji i innych przykrych dolegliwości. 

Na rynku jest wiele preparatów zawierających bakterie kwasu mlekowego, warto jednak zwrócić uwagę na rodzaj użytego w nich szczepu Lactobacillus. Badania wskazują, że niektóre szczepy Lactobacillus, w tym Lactobacillus crispatus, wykazują szczególnie korzystne działanie ochronne. Szczep Lactobacillus crispatus M247 jest jednym z najlepiej przebadanych – silnie produkuje kwas mlekowy, skutecznie obniża pH, hamuje rozwój bakterii związanych z waginozą, a także stabilniej kolonizuje pochwę niż inne szczepy. Nie tylko więc zmniejsza częstotliwość występowania infekcji, ale też sprawia, że mikrobiota jest bardziej odporna i stabilna.

Terapię probiotykami szczególnie zaleca się szczególnie:

• po antybiotykoterapii, która jest częstą przyczyną dysbiozy,
• przy nawracającej waginozie bakteryjnej,
• jako element leczenia podtrzymującego w przypadku infekcji pochwy,
• w okresach hormonalnych zmian (np. w okresie okołomenopauzalnym).

W przypadku objawów infekcji intymnej, nawracających dolegliwości lub wątpliwości dotyczących stosowania probiotyków zawsze warto skonsultować się z lekarzem.

FAQ – najczęstsze pytania o mikrobiom pochwy