Jak przygotować się do cytologii

Cytologia to jedno z podstawowych badań profilaktycznych w kierunku raka szyjki macicy, ale jej wartość diagnostyczna zależy nie tylko od prawidłowego pobrania materiału, lecz także od odpowiedniego przygotowania do badania. Nawet drobne błędy, takie jak niewłaściwy moment w cyklu czy stosowanie preparatów dopochwowych, mogą wpłynąć na jakość próbki i utrudnić ocenę komórek. Dlatego przed wizytą warto znać kilka kluczowych zasad, które zwiększają wiarygodność wyniku i ograniczają konieczność jego powtarzania. 

W skrócie o przygotowaniu się do cytologii:

• cytologię najlepiej wykonać między 10. a 20. dniem cyklu,
• na 24 godziny przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia,
• przez kilka dni przed badaniem nie stosować leków dopochwowych, irygacji ani tamponów,
• badania nie wykonuje się w trakcie miesiączki ani aktywnej infekcji intymnej.

Na czym polega badanie cytologiczne?

Cytologia to bezbolesne i bezpieczne badanie, które polega na mikroskopowej ocenie komórek pobranych z tarczy i kanału szyjki macicy. 

Podczas wizyty lekarz ginekolog lub przeszkolona położna wprowadza do pochwy wziernik, a następnie za pomocą specjalnej, jednorazowej szczoteczki pobiera wymaz komórek nabłonka. Pobrany materiał jest następnie poddawany analizie w laboratorium pod kątem obecności komórek nowotworowych oraz zmian atypowych.

Obecnie w Polsce stosuje się dwa główne rodzaje cytologii:

1. Cytologia konwencjonalna (klasyczna) – pobrany materiał jest nanoszony bezpośrednio na szkiełko mikroskopowe i utrwalany odpowiednim preparatem.
2. Cytologia na podłożu płynnym (LBC – Liquid-Based Cytology) – jest to nowoczesna metoda, w której końcówka szczoteczki z pobranym materiałem trafia do pojemnika ze specjalnym płynem konserwującym. Metoda LBC jest uważana za dokładniejszą, ponieważ pozwala na oczyszczenie próbki ze zbędnych elementów, takich jak śluz czy krwinki czerwone, co znacznie poprawia czytelność preparatu. Dodatkowo z tej samej próbki można wykonać testy na obecność wirusa HPV.

Dlaczego odpowiednie przygotowanie do cytologii jest ważne?

Prawidłowe przygotowanie do badania ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności otrzymanego wyniku. 

Cytologia jest badaniem o średniej czułości wynoszącej 60–70%, co oznacza, że pewien odsetek wyników może być fałszywie ujemny. 

Najczęstszymi przyczynami takich błędów są błędy w pobieraniu materiału lub obecność w rozmazie czynników utrudniających ocenę, takich jak:

• krew, 
• komórki zapalne związane z infekcją,
• bakterie,
• nadmiar śluzu.

Jeśli pacjentka nie zastosuje się do zaleceń przed badaniem, pobrany wymaz może mieć małą wartość diagnostyczną, co wiąże się z koniecznością powtórzenia badania.

Sprawdź popularne kategorie

Kiedy najlepiej wykonać cytologię (dzień cyklu)?

Wybór odpowiedniego terminu w cyklu miesięcznym jest jednym z najważniejszych elementów przygotowania. Zgodnie z rekomendacjami ekspertów badanie cytologiczne najlepiej wykonać w środku cyklu, a konkretnie między 10. a 20. dniem cyklu (licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki).

Należy trzymać się dwóch zasad czasowych:

• Badanie można przeprowadzić najwcześniej 4 dni po zakończeniu ostatniej miesiączki.
• Na wymaz należy zgłosić się najpóźniej 4 dni przed spodziewanym terminem kolejnego krwawienia.

Wizyty nie należy planować w trakcie trwania krwawienia miesiączkowego, ponieważ obecność krwi w wymazie całkowicie uniemożliwia prawidłową ocenę komórek nabłonka.

Czego unikać przed badaniem cytologicznym?

Aby próbka pobrana przez ginekologa była czysta i bogatokomórkowa, należy unikać wszelkich czynności, które mogą wypłukać komórki nabłonka lub wprowadzić do dróg rodnych substancje zakłócające obraz mikroskopowy.

Przed badaniem cytologicznym należy:

• zaniechać irygacji (płukania) pochwy na kilka dni przed terminem wizyty,
• unikać stosowania tamponów,
• nie poddawać się badaniu ginekologicznemu ani USG przezpochwowemu w ciągu 24 godzin przed cytologią (badania te powinny być wykonane zawsze po pobraniu wymazu, a nie przed nim),
• odczekać minimum 24 godziny od innych zabiegów w obrębie dróg rodnych, takich jak pobieranie posiewów bakteriologicznych czy wirusologicznych,
• zachować odstęp kilku tygodniu, np. w przypadku biopsji szyjki macicy.

Więcej informacji o tym, jak kompleksowo dbać o siebie, znajdziesz odwiedzając stronę Miesiąc Zdrowia.

Czy współżycie i stosowanie leków dopochwowych wpływa na wynik?

Tak, aktywność seksualna oraz stosowanie preparatów leczniczych drogą dopochwową mogą znacząco zafałszować wynik cytologii.

Stosowanie leków dopochwowych a cytologia

Na minimum 4 dni przed badaniem należy zaprzestać stosowania:

• globulek leczniczych, 
• kremów dopochwowych,
• preparatów plemnikobójczych.

Pozostałości tych substancji mogą tworzyć na powierzchni nabłonka powłokę, która uniemożliwia pobranie odpowiedniej liczby komórek lub zniekształca ich wygląd pod mikroskopem.

Wstrzemięźliwość seksualna przed badaniem cytologicznym

Zaleca się powstrzymanie od współżycia płciowego na co najmniej 24 godziny. Niektóre źródła sugerują nawet dłuższą przerwę, trwającą kilka dni. Kontakt seksualny może prowadzić do mikrourazów nabłonka, obecności plemników w wymazie oraz zwiększonej ilości śluzu, co utrudnia diagnoście laboratoryjnemu odróżnienie komórek prawidłowych od chorobowo zmienionych.

Jak wygląda przygotowanie w dniu badania?

W dniu wizyty u ginekologa nie ma konieczności podejmowania żadnych wyjątkowych działań. Najważniejsza jest standardowa higiena intymna, jednak należy pamiętać, aby bezpośrednio przed badaniem nie używać żadnych kosmetyków do higieny intymnej o działaniu leczniczym lub nawilżającym, które mogłyby dostać się do kanału rodnego.

Lekarz lub położna będą zadawać pytania niezbędne do wypełnienia skierowania do laboratorium. Przygotuj odpowiedzi na pytania o:

• datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki,
• długość trwania cykli miesięcznych,
• przebyte porody, poronienia oraz operacje narządu rodnego,
• stosowane leki, zwłaszcza hormonalne,
• ewentualne leczenie zmian na szyjce macicy (np. nadżerki),
• wyniki poprzednich badań cytologicznych, jeśli je posiadasz.

Pamiętaj o zabraniu dokumentu tożsamości, ponieważ jest on wymagany przy rejestracji w ramach NFZ.

O tym pamiętaj przed cytologią

“Dzień przed badaniem cytologicznym” – CHECKLISTA

• Zachowaj wstrzemięźliwość seksualną (minimum 24 godziny przed wymazem).
• Nie stosuj leków dopochwowych ani irygacji pochwy.
• Nie używaj tamponów.
• Upewnij się, że nie masz objawów infekcji.
• Sprawdź datę ostatniej miesiączki – to o nią zapyta lekarz.
• Przygotuj wyniki poprzednich cytologii (jeśli są dostępne).
• Nie wykonuj w tym dniu USG dopochwowego ani innego badania ginekologicznego.

Czy są sytuacje, w których należy przełożyć cytologię?

Tak. W niektórych przypadkach badanie warto odłożyć w czasie, aby wynik był wiarygodny. Są to m.in.:

• infekcja intymna – może o niej świadczyć świąd, pieczenie, ból lub nieprawidłowe upławy to sygnał, aby najpierw wyleczyć stan zapalny lub zakażenie,
• miesiączka – krwawienie uniemożliwia prawidłową ocenę materiału,
• niedawne badania ginekologiczne – po badaniu lub USG dopochwowym należy odczekać co najmniej 24 godziny,
• okres po porodzie – cytologię zaleca się wykonać po około 12 tygodniach.

Jeśli planujesz ciążę, wykonaj koniecznie badania cytologiczne przed ciążą, aby mieć pewność, że wchodzisz w ten okres z pełnym zdrowiem.

Podsumowanie

Cytologia szyjki macicy to bezbolesne i bezpieczne badanie, które polega na mikroskopowej ocenie komórek pobranych z tarczy i kanału szyjki macicy. Prawidłowe przygotowanie do badania ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności wyniku. Badanie należy wykonać między 10 a 20 dniem cyklu, a przed badaniem nie stosować tamponów, leków dopochwowych i powstrzymać się od współżycia. W przypadku wystąpienia infekcji intymnej lub miesiączki badanie należy przełożyć. 

FAQ

Źródła:

1. Cytologia czy o niej pamiętasz?, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cytologia-czy-o-niej-pamietasz, [dostęp: 06.04.2026 r.]
2. Cytologia – 5 minut, które może uratować życie, https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/aktualnosci/63105,cytologia-5-minut-ktore-moze-uratowac-zycie, [dostęp: 06.04.2026 r.]
3. Cytologia, https://onkologia.org.pl/pl/cytologia, [dostęp: 06.04.2026 r.]
4. Cytologia – zgłaszalność na badania wciąż niewystarczająca, https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/aktualnosci/182160,cytologia-zglaszalnosc-na-badania-wciaz-niewystarczajaca, [dostęp: 06.04.2026 r.]
5. Cytologia - kiedy robić badanie, co oznaczają wyniki, https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/badania-i-zabiegi/292320, [dostęp: 06.04.2026 r.]
6. Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia), https://www.gov.pl/web/zdrowie/program-profilaktyki-raka-szyjki-macicy, [dostęp: 06.04.2026 r.]
7. Cytologia – co to jest, na czym polega i co wykrywa?, https://www.dkms.pl/dawka-wiedzy/zdrowy-dawca/cytologia-co-to-jest-na-czym-polega-co-wykrywa, [dostęp: 06.04.2026 r.]
8. Cytologia i zdrowie kobiet, Diagnosta Laboratoryjny, Rok XVI nr 2(51) czerwiec 2018
9. Profilaktyka raka szyjki macicy, https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy, [dostęp: 06.04.2026 r.]
10. Cytologia – dlaczego jest tak ważna, https://pacjent.gov.pl/artykul/cytologia-dlaczego-jest-tak-wazna, [dostęp: 06.04.2026 r.]
11. Cytologia – czy o niej pamiętasz?, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cytologia-czy-o-niej-pamietasz, [dostęp: 06.04.2026 r.]
12. Kamal M. Pap Smear Collection and Preparation: Key Points. Cytojournal. 2022;19:24. Published 2022 Mar 29. doi:10.25259/CMAS_03_05_2021
13. Crifase C, Parker J. Preventing Cervical Cancer: Best Practices in Pap and HPV Testing. [Updated 2025 Jun 22]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470165/