Wyniki cytologii – jak je interpretować (grupy, skala Bethesda)

Wynik cytologii często zawiera skróty i określenia, które dla wielu osób są trudne do zrozumienia i mogą budzić niepotrzebny niepokój. Warto jednak pamiętać, że nieprawidłowy wynik nie jest równoznaczny z rozpoznaniem raka – w wielu przypadkach oznacza jedynie przejściowe zmiany, np. związane ze stanem zapalnym lub infekcją. Kluczowe znaczenie ma prawidłowa interpretacja opisu według systemu Bethesda oraz ocena, czy i jakie dalsze postępowanie jest konieczne. 

W skrócie o wynikach cytologii:

• Obecnie wyniki cytologii opisuje się według systemu Bethesda.
• Wynik NILM oznacza brak zmian nowotworowych i jest uznawany za prawidłowy.
• ASC-US to najczęstsza nieprawidłowość, która często wiąże się ze stanem zapalnym i nie musi oznaczać poważnej choroby.
• LSIL i HSIL wskazują na zmiany śródnabłonkowe o różnym stopniu zaawansowania – HSIL wiąże się z większym ryzykiem i wymaga pilnej diagnostyki.
• Nieprawidłowy wynik cytologii oznacza konieczność dalszej oceny (np. testu HPV, kolposkopii), ale sam w sobie nie stanowi rozpoznania nowotworu.

Jak wygląda wynik cytologii i co zawiera opis badania?

Opis wyniku badania cytologicznego w nowoczesnej diagnostyce jest szczegółowy i ustandaryzowany. Według obecnie obowiązującego systemu Bethesda, dokument ten musi zawierać kilka kluczowych elementów:

1. Opis rodzaju próbki – informacja, czy wykonano cytologię konwencjonalną (rozmaz na szkiełku), czy nowocześniejszą cytologię płynną (LBC – Liquid Based Cytology).
2. Opis jakości preparatu – ocena, czy pobrany materiał nadaje się do diagnozy. Wiarygodny wynik wymaga odpowiedniej liczby dobrze zachowanych komórek nabłonka Aby wynik był uznany za satysfakcjonujący, w preparacie LBC musi znaleźć się minimum 5000 dobrze zachowanych komórek nabłonka płaskiego, a w cytologii konwencjonalnej od 8000 do 12 000. Jeśli więcej niż 75% komórek jest przesłoniętych przez stan zapalny, krew lub śluz, preparat uznaje się za nieadekwatny i badanie należy powtórzyć.
3. Wskaźniki jakościowe – raport informuje o obecności komórek z kanału szyjki macicy lub strefy przekształcania (minimum 10 komórek). Co ważne, brak tych komórek nie zawsze oznacza konieczność natychmiastowego powtórzenia badania.
4. Ogólną charakterystykę i opis zmian – jeśli wykryto nieprawidłowości, są one klasyfikowane przy użyciu specyficznych skrótów (np. ASC-US, LSIL), które odnoszą się do komórek nabłonka płaskiego lub gruczołowego.

Czym jest system Bethesda i dlaczego zastąpił dawne grupy cytologiczne?

Przez wiele lat w Polsce i na świecie stosowano 5-stopniową skalę Papanicolaou (tzw. grupy cytologiczne). Z czasem uznano ją jednak za niewystarczającą, ponieważ nie dostarczała lekarzowi precyzyjnych informacji o rodzaju zmian i potencjalnym ryzyku wystąpienia nowotworu.

System Bethesda (The Bethesda System – TBS) jest rekomendowany w Polsce przez Polskie Towarzystwo Ginekologów. Zamiast cyfry (np. grupa III), lekarz otrzymuje dokładną informację o tym, co dzieje się w komórkach. System ten kładzie duży nacisk na wykrywanie zmian związanych z zakażeniem wirusem HPV (wirusem brodawczaka ludzkiego), który jest głównym czynnikiem ryzyka raka szyjki macicy.

Warto dowiedzieć się więcej na temat profilaktyki odwiedzając stronę Miesiąc Zdrowia.

Sprawdź popularne kategorie

Jak interpretować wyniki cytologii w skali Bethesda?

Interpretacja wyniku w systemie Bethesda opiera się na kategoryzacji zmian w zależności od tego, jakiego rodzaju nabłonka dotyczą (płaskiego czy gruczołowego) oraz jaki jest stopień ich zaawansowania.

Najbardziej pożądanym wynikiem jest NILM (Negative for Intraepithelial Lesion or Malignancy). Oznacza on brak zmian nowotworowych i śródnabłonkowych, czyli wynik prawidłowy. W takim przypadku kolejna cytologia zazwyczaj zalecana jest za 3 lata.

W tej kategorii mogą jednak pojawić się opisy zmian łagodnych lub mikroorganizmów, takich jak:

• Zmiany reaktywne związane ze stanem zapalnym, radioterapią lub obecnością wkładki wewnątrzmacicznej.
• Obecność drobnoustrojów, np. grzybów z rodzaju Candida, rzęsistka pochwowego (Trichomonas vaginalis), bakterii Actinomyces lub zmian sugerujących wirusa opryszczki (HSV).
• Zmiany atroficzne (zanikowe) u kobiet po menopauzie.

Jeśli w opisie pojawią się inne skróty, oznacza to znalezienie komórek o nieprawidłowej budowie. Zmiany te często określa się mianem dysplazji lub neoplazji śródnabłonkowej (CIN). Stopień zaawansowania tych nieprawidłowości (CIN1, CIN2 lub CIN3) pozwala lekarzowi ocenić ryzyko rozwoju nowotworu i zaplanować dalsze kroki.

Co oznaczają najczęstsze skróty w wyniku (ASC-US, LSIL, HSIL)?

Zrozumienie skrótów stosowanych w systemie Bethesda jest kluczowe dla spokoju pacjentki:

• ASC-US – to najczęstsza z nieprawidłowości, która może być spowodowana stanem zapalnym. Oznacza atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu. Bardzo często taki wynik nie świadczy o nowotworze, lecz o przewlekłym stanie zapalnym lub infekcji.
• LSIL – zmiana śródnabłonkowa małego stopnia (dawniej CIN1). Często wynika z aktywnego zakażenia wirusem HPV. W wielu przypadkach zmiany te mogą wycofać się samoistnie dzięki naturalnej odporności organizmu.
• HSIL – zmiana śródnabłonkowa dużego stopnia (dawniej CIN2 i CIN3). Oznacza poważniejsze nieprawidłowości w komórkach, które niosą ze sobą wyższe ryzyko przekształcenia się w raka i wymagają pogłębionej diagnostyki oraz często leczenia chirurgicznego.
• ASC-H – atypowe komórki nabłonka płaskiego, gdzie nie można wykluczyć zmian dużego stopnia (HSIL).
• AGC – atypowe komórki nabłonka gruczołowego, które mogą wskazywać na zmiany przedrakowe w kanale szyjki macicy.
• CIS / AIS – rak (odpowiednio płaskonabłonkowy lub gruczołowy) "w miejscu", czyli zmiana nowotworowa, która jeszcze nie nacieka na głębsze tkanki.

Czy dawne grupy cytologiczne (I–V) są nadal stosowane?

Choć skala Papanicolaou (grupy I-V) jest obecnie uważana za historyczną i przestarzałą, bywa czasem nadal punktem odniesienia. Dla przypomnienia:

• Grupa I – komórki prawidłowe. Odpowiadają wynikowi NILM.
• Grupa II – komórki prawidłowe i zapalne.
• Grupa III – wynik niepewny, podejrzenie dysplazji (odpowiada m.in. ASC-US czy LSIL).
• Grupa IV – podejrzenie wczesnego stadium nowotworu (odpowiada HSIL/CIS).
• Grupa V – liczne komórki atypowe, nowotwór zaawansowany.

Kiedy wynik cytologii jest nieprawidłowy i co dalej?

Nieprawidłowy wynik cytologii nigdy nie jest wyrokiem. Oznacza on jedynie, że na szyjce macicy znajdują się komórki, które wymagają baczniejszej obserwacji lub leczenia. Przyczyną złego wyniku mogą być prozaiczne powody, takie jak infekcje bakteryjne, grzybicze czy stany zapalne wywołane np. irygacjami.

Dalsze postępowanie zależy od stopnia stwierdzonych zmian. Jeśli wynik jest niejednoznaczny (np. ASC-US), lekarz może zalecić:

1. Powtórzenie badania za 6 miesięcy po wyleczeniu ewentualnego stanu zapalnego.
2. Wykonanie testu na obecność wirusa HPV.
3. Skierowanie na diagnostykę pogłębioną.

Jakie badania dodatkowe mogą być potrzebne po nieprawidłowym wyniku?

Gdy cytologia wskazuje na poważniejsze zmiany (np. LSIL, HSIL), konieczne są dodatkowe testy:

1. Kolposkopia – lekarz ogląda szyjkę macicy pod powiększeniem przy użyciu specjalnego urządzenia (kolposkopu). Pozwala to dokładnie zlokalizować miejsca zmienione chorobowo.
2. Biopsja i badanie histopatologiczne – pobranie małego wycinka tkanki do analizy pod mikroskopem. To badanie daje ostateczne rozpoznanie i pozwala odróżnić ciężką dysplazję od raka.
3. Testy molekularne HPV DNA – sprawdzają one obecność typów wirusa o wysokim potencjale onkogennym (np. 16, 18). Jest to badanie bardziej obiektywne niż sama cytologia.

W ramach profilaktyki niezwykle ważna jest również szczepionka HPV, która znacząco zmniejsza ryzyko powstania zmian przedrakowych. Obecnie dostępne są także szczepienia w aptekach, co ułatwia dostęp do tej formy ochrony.

Podsumowanie

Współczesna interpretacja wyników cytologii opiera się na systemie Bethesda, który zastąpił dawną, mniej precyzyjną skalę Papanicolaou i pozwala dokładniej określić charakter wykrytych zmian. Większość nieprawidłowych wyników – takich jak ASC-US czy LSIL – nie oznacza raka, lecz najczęściej wiąże się ze stanem zapalnym lub zakażeniem HPV. Kluczowe znaczenie ma jednak właściwa kontrola oraz, w razie potrzeby, diagnostyka pogłębiona, zwłaszcza przy zmianach o wyższym stopniu zaawansowania, takich jak HSIL.

FAQ

Źródło:

1. Cytologia - kiedy robić badanie, co oznaczają wyniki, https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/badania-i-zabiegi/292320 [dostęp: 06.04.2026 r.]
2. CYTOLOGIA KLASYCZNA – BADANIE I WYNIKI, https://www.zwrotnikraka.pl/cytologia/ [dostęp: 06.04.2026 r.]
3. Południewski G., System Bethesda zmienił jakość odczytu cytologii, Puls Medycyny 09-04-2014
4. Jug R, Bean SM. Bethesda system. PathologyOutlines.com website. https://www.pathologyoutlines.com/topic/cervixcytologybethesda.html. [dostęp: 06.04.2026 r.]
5. https://www.ptgin.pl/artykul/algorytmy-badan-przesiewowych-oraz-postepowania-w-przypadku-wynikow-nieprawidlowych-w [dostęp: 06.04.2026 r.]