Cytologia płynna (LBC) – na czym polega, zalety badania

Kluczowym narzędziem w walce z nowotworem szyjki macicy jest badanie cytologiczne, które ewoluowało od tradycyjnych metod na szkiełku do zaawansowanej technologii, jaką jest cytologia na podłożu płynnym (LBC – ang. Liquid-Based Cytology). Poniżej szczegółowo omawiamy tę metodę, jej przebieg oraz przewagi nad klasycznym wymazem.

W skrócie o cytologii płynnej:

• materiał z szyjki macicy trafia do płynu utrwalającego, co ogranicza jego utratę i poprawia jakość próbki,
• preparat jest oczyszczany z zanieczyszczeń (np. śluzu, krwi), dzięki czemu komórki są lepiej widoczne i łatwiejsze do oceny,
• komórki są równomiernie rozprowadzone i utrwalone, co zmniejsza ryzyko błędów diagnostycznych,
• z jednej próbki można wykonać dodatkowe badania, np. test HPV,
• metoda zmniejsza ryzyko konieczności powtórzenia badania.

Na czym polega cytologia płynna (LBC)?

Cytologia płynna, inaczej cienkowarstwowa, to nowoczesna technika przygotowywania materiału cytologicznego do oceny mikroskopowej, która została opracowana w celu wyeliminowania ograniczeń tradycyjnego wymazu. 

W odróżnieniu od klasycznej metody, gdzie pobrany materiał jest od razu nanoszony na szkiełko, w LBC wymaz trafia do specjalnego pojemnika wypełnionego płynnym podłożem konserwującym.

Czym charakteryzuje się podłoże konserwujące w LBC?

Płynne podłoże, zazwyczaj na bazie alkoholu (metanolu lub etanolu), zapobiega wysychaniu komórek i pozwala na zachowanie ich naturalnego kształtu, co jest kluczowe dla późniejszej, precyzyjnej oceny mikroskopowej. 

Co dzieje się z dalej pobraną próbką?

W laboratorium próbka podlega zaawansowanej obróbce, takiej jak wytrząsanie, wirowanie czy filtracja za pomocą specjalistycznych urządzeń. Proces ten umożliwia oddzielenie komórek nabłonkowych od niepożądanych składników, takich jak śluz, krew czy komórki zapalne. Efektem końcowym jest czysty, jednowarstwowy preparat o wyjątkowej czytelności.

Sprawdź popularne kategorie

Czym różni się cytologia płynna od cytologii konwencjonalnej?

Główna różnica między obiema metodami dotyczy jakości materiału diagnostycznego oraz sposobu jego utrwalania i transportu. 

Jak przebiega badanie cytologii LBC krok po kroku?

Sam proces pobrania materiału w gabinecie ginekologicznym jest dla pacjentki niemal identyczny jak w przypadku cytologii klasycznej i przebiega w kilku etapach.

1. Przygotowanie – lekarz ginekolog lub położna prosi pacjentkę o przygotowanie się do badania na fotelu ginekologicznym. 
2. Pobranie wymazu – przy użyciu jednorazowego wziernika oraz specjalnej, jałowej szczoteczki cytologicznej, specjalista pobiera komórki z tarczy oraz kanału szyjki macicy. Szczoteczka jest wprowadzana do kanału i kilkukrotnie obracana, aby zebrać odpowiednią ilość materiału. Procedura ta trwa zaledwie kilka minut.
3. Zabezpieczenie materiału – końcówka szczoteczki zostaje zanurzona w pojemniku z płynem konserwującym.
4. Transport i obróbka laboratoryjna – szczelnie zamknięty pojemnik trafia do laboratorium. Tam, za pomocą zautomatyzowanych procesorów, materiał jest oczyszczany, zagęszczany i nanoszony na szkiełko.
5. Ocena i wynik – preparat jest barwiony i oceniany przez wykwalifikowanego diagnostę pod mikroskopem, zazwyczaj według precyzyjnego systemu Bethesda (TBS). Pacjentka otrzymuje wynik zazwyczaj po około 2–3 tygodniach.

Regularne badania cytologiczne, w tym szczególnie badania cytologiczne przed ciążą są standardem nowoczesnej opieki ginekologicznej, pozwalającym na zapewnienie pełnego bezpieczeństwa przyszłej mamie i dziecku.

Jakie są zalety cytologii płynnej dla pacjentki i diagnostyki?

Zastosowanie technologii LBC przynosi szereg wymiernych korzyści:

• Znacząca redukcja wyników nieczytelnych – skuteczne oczyszczanie próbki ogranicza liczbę preparatów nienadających się do badania o ok. 90%. Oznacza to spadek odsetka suboptymalnych rozmazów z ok. 7–9% do zaledwie 1–2%.
• Większa wykrywalność zmian przednowotworowych – cytologia LBC płynna pozwala na wykrycie o 64% do nawet 200% więcej zmian śródnabłonkowych dużego stopnia.
• Możliwość wykonania wielu testów z jednej próbki – z tego samego materiału pobranego na podłoże płynne można wykonać dodatkowe testy, takie jak detekcja wysokoonkogennych typów wirusa HPV, bakterii Chlamydia trachomatis czy markerów p16/Ki-67.
• Ochrona i stabilność materiału – płynne podłoże chroni komórki przed uszkodzeniem i umożliwia ich przechowywanie do ewentualnych badań uzupełniających.

Odwiedź również Miesiąc Zdrowia, który promuje profilaktykę bez tabu – edukację zdrowotną kobiet i mężczyzn.

Jakie choroby można wykryć dzięki LBC?

Głównym zadaniem cytologii płynnej jest identyfikacja zmian przednowotworowych (dysplazji) oraz raka szyjki macicy. Metoda ta pozwala również na wykrycie szeregu innych nieprawidłowości, takich jak:

• zakażenia wirusowe – pośrednie cechy infekcji HPV i zmiany komórkowe wywołane przez wirus opryszczki (HSV),
• infekcje grzybicze – wywołane Candida,
• zakażenia pierwotniakowe – obecność rzęsistka pochwowego (Trichomonas vaginalis),
• infekcje bakteryjne – związane np. z Actinomyces i Chlamydia trachomatis,
• zmiany atroficzne – zanik nabłonka typowy dla kobiet w okresie pomenopauzalnym,
• reakcje zapalne – zmiany odczynowe związane z procesami zapalnymi lub obecnością wkładki wewnątrzmacicznej.

Kiedy warto wykonać cytologię płynną zamiast tradycyjnej?

Metody te są stosowane w programach przesiewowych, cytologia płynna LBC jest szczególnie rekomendowana przez ekspertów w następujących sytuacjach:

• przy potrzebie co-testingu – gdy pacjentka chce jednocześnie z cytologią wykonać test DNA HPV wysokiego ryzyka,
• u kobiet z grup wysokiego ryzyka – np. przy infekcjach HIV, osłabionej odporności czy leczeniu immunosupresyjnym,
• gdy poprzednie wyniki były nieczytelne lub niejednoznaczne – jeśli cytologia klasyczna była trudna do oceny z powodu silnego zapalenia lub obecności krwi,
• w celu zwiększenia pewności diagnostycznej – wyższa czułość w wykrywaniu zmian np. HSIL (zmiana śródnabłonkowa dużego stopnia).

Kobiety w wieku 25-64 lata mogą korzystać z programu profilaktyki raka szyjki macicy w ramach NFZ, w ramach którego już od czerwca 2026 będzie dostępna cytologia płynna.

Warto podkreślić, że obok regularnych badań, najskuteczniejszą formą ochrony przed rakiem szyjki macicy jest profilaktyka pierwotna, czyli szczepionka HPV, szczególnie zalecana dzieciom i młodym dorosłym.

Jak przygotować się do badania cytologii płynnej?

Prawidłowe przygotowanie jest kluczowe dla uzyskania miarodajnego wyniku, który nie będzie wymagał powtórzenia. Pacjentka powinna przestrzegać poniższych zasad:

• Powinna zgłosić się na wymaz między 10. a 20. dniem cyklu miesiączkowego. Nigdy nie pobiera się cytologii w trakcie krwawienia miesiączkowego.
• Należy powstrzymać się od współżycia na co najmniej 24–48 godzin przed badaniem.
• Przez co najmniej 4 do 7 dni przed badaniem nie należy stosować żadnych leków dopochwowych (globulek, kremów). Na dobę przed wizytą należy zrezygnować z irygacji pochwy oraz używania tamponów.
• Wymaz powinien być pobrany przynajmniej 24 godziny po klasycznym badaniu ginekologicznym lub USG dopochwowym.
• Jeśli występuje pieczenie, świąd lub nietypowe upławy, badanie płynnej cytologii najlepiej wykonać dopiero po całkowitym wyleczeniu stanu zapalnego.

Podsumowanie

Cytologia na podłożu płynnym (LBC) stanowi istotny postęp w diagnostyce ginekologicznej. Dzięki standaryzacji przygotowania preparatu, eliminacji zanieczyszczeń oraz możliwości wykonania dodatkowych badań molekularnych z jednej próbki zapewnia wysoką wiarygodność wyniku i zmniejsza ryzyko konieczności powtórzenia badania.

FAQ

Źródła:

1. Cytologia i zdrowie kobiet, Diagnosta Laboratoryjny, Rok XVI nr 2(51) czerwiec 2028
2. Cytologia czy o niej pamiętasz?, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/cytologia-czy-o-niej-pamietasz, [dostęp: 06.04.2026 r.]
3. Cytologia – zgłaszalność na badania wciąż niewystarczająca, https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/aktualnosci/182160,cytologia-zglaszalnosc-na-badania-wciaz-niewystarczajaca, [dostęp: 06.04.2026 r.]
4. Cytologia - kiedy robić badanie, co oznaczają wyniki, https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/badania-i-zabiegi/292320, [dostęp: 06.04.2026 r.]
5. Cytologia – 5 minut, które może uratować życie, https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/aktualnosci/63105,cytologia-5-minut-ktore-moze-uratowac-zycie, [dostęp: 06.04.2026 r.]
6. Cytologia na podłożu płynnym w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy – kwalifikacja świadczenia. Raport w sprawie oceny świadczenia opieki zdrowotnej, Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Wydział Świadczeń Opieki Zdrowotnej, 5 czerwca 2018
7. https://www.nfz.gov.pl/dla-pacjenta/programy-profilaktyczne/, [dostęp: 06.04.2026 r.]
8. https://www.zwrotnikraka.pl/cytologia-plynna-lbc/, [dostęp: 06.04.2026 r.]