Nadmiar wody w organizmie – jak rozpoznać i co robić?

Ciało człowieka składa się w około 70% z wody. Znajdziemy ją m.in. wewnątrz komórek, w osoczu krwi, płynie tkankowym i płynie stawowym. W stanie równowagi wody (homeostaza wodno-elektrolitowa) nadmiar płynów jest sprawnie usuwany, za co odpowiadają głównie nerki. Wiele stanów i problemów zdrowotnych może zaburzać ten mechanizm i prowadzić do zatrzymania wody w organizmie.

Co powoduje nadmiar wody w organizmie?

Ludzki organizm jest przystosowany do radzenia sobie ze zmiennymi warunkami środowiska. Za pomocą szeregu mechanizmów dąży do utrzymania homeostazy, czyli stabilności. W utrzymaniu równowagi wodnej uczestniczą nerki, układ sercowo naczyniowy, wątroba i hormony. Naruszenie sprawności któregokolwiek z tych czynników może sprawić, że nadmiar wody nie zostanie odpowiednio wydalony i dojdzie do zatrzymania płynów w organizmie.

Zatrzymanie wody w organizmie – przyczyny

Nadmiar wody w organizmie może mieć rozmaite przyczyny. Niektóre z nich mogą być składową poważnych schorzeń, podczas gdy inne są mniej groźne.

Oto możliwe przyczyny zatrzymania wody w organizmie.

• Niewydolność serca – serce działa jak pompa. Jeśli przestaje funkcjonować prawidłowo (wydajnie), może to prowadzić do zastoju krwi. Prowadzi to do rozszerzenia drobnych naczyń krwionośnych, przez co woda może przenikać z krwi do tkanek.
• Niewydolność nerek – gdy nerki są niewydolne, zmniejsza się ich zdolność do usuwania namiaru wody z organizmu.
• Choroby wątroby, np. marskość wątroby – w wątrobie produkowane są albuminy, czyli białka biorące udział w utrzymaniu ciśnienia osmotycznego krwi (przyciągania wody z tkanek do krwi). Ich niedobór sprawia, że płyn może prowadzić się w tkankach i w jamach ciała. Zwykle dochodzi do zatrzymania wody w tkankach (obrzęki nóg) i w jamie brzusznej (wodobrzusze). Chorobom wątroby może też towarzyszyć zwiększone ciśnienie w żyłach, co bezpośrednio sprzyja przeciekaniu płynu z naczyń do otaczających tkanek.
• Zbyt długie przebywanie w pozycji stojącej lub siedzącej – winowajcą jest grawitacja. Jeśli długo się nie ruszasz, krew gromadzi się w najniżej położonych elementach ciała, czyli zwykle w kończynach dolnych. Zwiększone ciśnienie w naczyniach może sprzyjać przeciekom płynu z krwi do tkanek i do zatrzymania wody.
• Przewlekła niewydolność żylna – gdy żyły nie są w stanie efektywnie transportować krwi w kierunku serca, dochodzi do jej zalegania i do zwiększenia przepuszczalności drobnych naczyń krwionośnych. Zastój krwi zwiększa napięcie na ścianę żył, a osłabione ściany naczyń łatwiej przepuszczają płyn.
• Spożywanie zbyt dużej ilości soli (nadmiar sodu w diecie) – nie tylko sól kuchenna, ale także sód zawarty w przetworzonej żywności może prowadzić do obrzęków.
• Niedobory żywieniowe – zbyt mała ilość białka w diecie może prowadzić do obrzęków.
• Przyjmowanie zbyt małej ilości płynów – w takich przypadkach organizm stara się „zaoszczędzić” wodę i mimo braku odpowiedniego nawodnienia, płyn będzie przesączał się z krwi do otaczających tkanek.
• Przyjmowanie niektórych leków, np. kortykosteroidy, leki hormonalne (w tym leki antykoncepcyjne), niesteroidowe leki przeciwzapalne.
• Ciąża – przyczyną gromadzenia płynów jest m.in. zwiększony nacisk na naczynia jamy brzusznej, przez co zwiększa się ciśnienie w drobnych naczynkach. Płyn przecieka do otaczających tkanek.
• Menstruacja – zmiany hormonalne w cyklu miesiączkowym mogą prowadzić do nagromadzenia wody w organizmie przed i podczas miesiączki.
• Menopauza – występujące wówczas wahania poziomu estrogenów i progesteronu mogą przyczyniać się do zaburzenia wodnej gospodarki organizmu.

Zatrzymanie wody w organizmie – objawy

Objawy nadmiaru płynów mogą przybierać różne formy i zależą od tego, co spowodowało ten problem.

• Opuchnięte nogi – często są jedną z pierwszych oznak nadmiaru wody w organizmie. Tej lokalizacji obrzęku sprzyja grawitacja. Charakterystycznym objawem jest ciastowaty obrzęk stóp, kostek i nóg. Nazwa wywodzi się od tego, jak zachowuje się skóra przy dotyku. Kiedy wywiera się na nią nacisk palcem, na chwilę pozostaje wgnieciony ślad – przypomina to naciśnięcie palcem na ciasto. Obrzęki nóg pojawiają się często wieczorem po całym dniu i towarzyszy im uczucie ciężkości nóg. Możesz zobaczyć odgniecenia od butów czy skarpet spowodowane obrzękami.
• Spuchnięte dłonie przy zatrzymaniu wody w organizmie pojawiają się rzadziej niż obrzęki nóg. Możesz zauważyć utrudnioną ruchomość palców oraz trudność ze zdjęciem pierścionków lub zegarka.
• Obrzęk twarzy – zauważalny obrzęk powiek, wrażenie zaokrąglenia twarzy i zwiększone napięcie skóry.
• Wzdęcia i uczucie w pełności brzuchu – płyn gromadzący się między narządami jamy brzusznej może uciskać na jelita, co utrudnia ich funkcjonowanie. Nadmiar płynu może też umiejscawiać się w ścianie jelit, co pogarsza ich pracę.
• Zwiększenie obwodu brzucha – spowodowane wodobrzuszem (gromadzeniem płynu w jamie brzusznej). Szczególnie częste w obrzękach pochodzenia wątrobowego,
• Nagły wzrost masy ciała – zatrzymanie wody w organizmie może sprawić, że pomiary na wadze wzrosną. Niekiedy przyrost jest bardzo szybki – w kilka dni masa ciała może zwiększyć się nawet o kilka kilogramów.
• Obrzęk płuc – może się objawiać jako duszność i zmniejszenie tolerancji wysiłku. Obrzęk płuc może towarzyszyć zatrzymaniu wody pochodzenia sercowego.
• Wzrost ciśnienia krwi – może pojawić się na skutek zatrzymania wody w przebiegu problemów z wątrobą, nerkami czy układem sercowo-naczyniowym.

Sprawdź popularne kategorie

Jak sprawdzić nadmiar wody w organizmie?

Przede wszystkim warto zwracać uwagę na wygląd ciała. Zatrzymanie wody w organizmie często zaczyna się od obrzęków rąk i stóp oraz od uogólnionego złego samopoczucia. Po czym poznać nadmiar wody w organizmie?

• Dokładnie przyjrzyj się dłoniom i kończynom dolnym. Odciski na skórze od ubrań, odcisk od zegarka i biżuterii – to może świadczyć o  nagromadzeniu wody pod skórą.
• Mierz obwód brzucha centymetrem krawieckim – zwiększenie obwodu brzucha może postępować szybko, jeśli przyczyną zatrzymania wody są problemy m.in. z wątrobą.
• Wejdź na wagę – nagły przyrost masy ciała może świadczyć o zatrzymaniu płynów.

Sprawdzając obecność obrzęku na kończynach, warto wykonać test skórny polegający na uciśnięciu danego miejsca. Pozwala to na odróżnienie obrzęków spowodowanych nagromadzeniem wody od obrzęku limfatycznego.

Zatrzymanie wody w organizmie – co robić?

Nadmiar wody w organizmie powoduje nie tylko zmianę wyglądu, ale także pogorszenie samopoczucia i zmniejszenie sprawności ciała. Jak pozbyć się zatrzymania wody w organizmie? Najlepsze postępowanie to takie, które jest ukierunkowane na przyczynę dolegliwości.

• Zmniejszenie spożycia soli w diecie. Warto unikać żywności wysokoprzetworzonej, bo jest ona bardzo bogata w sód. Do zmian żywieniowych pomocna może być konsultacja dietetyczna.
• Przyjmowanie odpowiedniej ilości płynów w ciągu dnia. Warto pamiętać o tym, że w ciepłe dni i w dni ze zwiększoną aktywnością fizyczną zwiększa się zapotrzebowanie na płyny.
• Regularna aktywność fizyczna – ma duże znaczenie w zatrzymaniu wody spowodowanym stylem życia oraz w przypadku chorób sercowo-naczyniowych.
• Pończochy uciskowe, doustne i miejscowe leki na żylaki – pończochy ułatwiają powrót krwi zalegającej w żyłach do serca, a farmakoterapia może pomóc w uszczelnieniu drobnych naczyń.
• Odpoczywanie z nogami uniesionymi do góry – może pomóc w przesunięciu nagromadzonych w nogach wody w górę, z dala od kończyn dolnych.
• Leki moczopędne (diuretyki) – należy je stosować pod ścisłą kontrolą lekarską. Pomagają w eliminowaniu nadmiaru wody z organizmu poprzez układ moczowy. Stosowane powszechnie w niewydolności serca, niewydolności nerek, obrzękach pochodzenia wątrobowego i w obrzęku płuc.
• Regularna kontrola przewlekłych schorzeń wątroby, nerek i serca.

Czy zatrzymanie wody w organizmie jest niebezpieczne?

Zatrzymanie wody w organizmie jest zwykle spowodowane stylem życia – zła dieta i nieadekwatna aktywność fizyczna. Zazwyczaj nie jest to niebezpieczny stan. Nadmiar płynów w ciele może jednak być groźny, jeśli utrzymuje się długo, narasta w czasie i utrzymuje się długo. Intensywne i nawracające obrzęki oraz wodobrzusze mogą wskazywać na poważne problemy z układem sercowo-naczyniowym, nerkami oraz wątrobą. Niepokojące objawy wymagają konsultacji lekarskiej.

Podsumowanie

Zatrzymanie wody w organizmie ma wiele przyczyn i może objawiać się na kilka różnych sposobów. Problem najczęściej pojawia się w okresie letnim, ale może występować przez cały rok. Pamiętaj o regularnych wizytach u lekarza, zwłaszcza jeśli stwierdzono u Ciebie choroby przewlekłe. Czujność może pomóc w zapobiegnięciu zatrzymania wody w organizmie i jego powikłaniom.

Źródła:

1. Szczeklik A., Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2023, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków, 2023
2. Jialal U., Lent-Schochet D., Physiology, Edema, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537065/, [dostęp: 28.07.2025 r.]
3. King M., Management of Edema, Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology, 2017, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5300735/, [dostęp: 28.07.2025 r.]
4. Adnan A., Vyas A., Lipedema, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK573066/, [dostęp: 28.07.2025 r.]