Opuchnięte nogi – przyczyny, leczenie i domowe sposoby

Czy zauważyłeś ostatnio, że Twoje skarpetki są ciasne, a spodnie dobrze przylegają? Wygląda na to, że masz spuchnięte nogi. Od razu pojawia się pytanie „dlaczego”? Istnieje wiele różnych przyczyn powodujących obrzęk nóg. W tym artykule dowiesz się, skąd bierze się opuchlizna na nogach, co stosować na opuchnięte nogi i kiedy powinieneś zgłosić się z tym problemem do lekarza.

Co oznaczają spuchnięte nogi?

Obrzęk i opuchlizna nóg powodować może nadmiar płynu uwięzionego w tkankach organizmu. Choć pojawić się może na każdej części ciała, najczęściej zauważa się go na dłoniach, ramionach, stopach, kostkach i nogach. Wszystko przez wpływ grawitacji na wypełniające ludzkie ciało płyny. Gromadzą się one w np. w nogach, gdy tkanki lub naczynia krwionośne w nogach zawierają ich więcej, niż powinny. Czasem do sytuacji takiej dochodzi, gdy po prostu spędzasz długi dzień na nogach lub siedzisz zbyt długo.

Spuchnięte pojawiają się często u osób, które:

• mają nadwagę,
• mało ćwiczą,
• cierpią na różnego rodzaju schorzenia - o nich opowiem poniżej. 

Spuchnięte nogi u starszej osoby mogą być objawem osłabionego krążenia żylnego, niewydolności serca lub chorób nerek. Obrzęk obejmuje stopy, kostki i łydki, skóra staje się napięta i błyszcząca. W niewydolności serca nasila się wieczorem i mogą towarzyszyć mu duszność, zmęczenie oraz przyrost masy ciała spowodowany zatrzymywaniem płynów. Urazy i towarzyszące im stany zapalne mogą powodować zatrzymanie płynów oraz obrzęk. Opuchlizna może oznaczać także choroby zapalnej, takiej jak zapalenie stawów, a także kontuzje, którym towarzyszy złamanie kości, zerwania ścięgna lub więzadła.

Spuchnięte nogi – przyczyny

Od czego puchną nogi od kolan w dół? Przyczyn może być wiele, a oto najczęstsze z nich:

• Ciepło – w czasie upałów u niektórych osób nogi puchną. Zwykle nie ma się czym martwić i nie wymaga to leczenia.
• Spuchnięte nogi po podróży to częsty problem, zwłaszcza podczas długiego siedzenia bez ruchu. Brak aktywności sprawia, że mięśnie nie wspomagają krążenia, co prowadzi do zastoju krwi i przesiąkania płynów do tkanek. Obrzęk ustępuje po ruchu lub uniesieniu nóg. Aby go uniknąć, warto regularnie wstawać, poruszać stopami i napinać mięśnie łydek.
• Ciąża – spuchnięte nogi w ciąży zwykle są typowym zjawiskiem i nie ma się czym martwić. Jeśli jednak pojawiłyby się inne objawy, jak np. podwyższone ciśnienie tętnicze i białomocz, to może oznaczać stan przedrzucawkowy. Opuchlizna nóg może wystąpić po CC (cesarskim cięciu) – wiąże się to m.in. z zatrzymywaniem płynów i unieruchomieniem.
• Niewydolność serca – jeśli Twoje serce jest niewydolne i nie działa na tyle skutecznie, aby pompować prawidłowo krew, możesz odczuwać zadyszkę, co nasila się, gdy leżysz na płasko w nocy lub podczas chodzenia. Dlatego warto wiedzieć, że opuchlizna nóg od serca to kolejna przyczyna. Dochodzi w niej do zastoju krwi w krążeniu żylnym, szczególnie w nogach.
• Choroby nerek – takie jak: zespół nerczycowy, ostre uszkodzenie nerek i przewlekła choroba nerek.
• Skutki uboczne leków – w niektórych przypadkach leki mogą powodować puchnięcie kostek lub nóg jako efekt uboczny, należą do nich:
  
  • hormony (np. estrogen),
  • steroidy,
  • niesteroidowe leki przeciwzapalne (czyli powszechne leki przeciwbólowe),
  • leki przeciwdepresyjne,
  • leki na cukrzycę,
  • blokery kanału wapniowego stosowane w nadciśnieniu tętniczym.
• Opuchlizna nóg może być objawem marskości wątroby. Towarzyszy jej hipoalbuminemia – niski poziom albumin – białek o znaczeniu dla przemieszczania się płynów do tkanek.
• Spuchnięte nogi po alkoholu – wieloletnie spożycie może przyczynić się do chorób nerek i serca (np. kardiomiopatii alkoholowej).
• Opuchlizna nóg od kręgosłupa – ucisk na korzenie nerwowe w odcinku krzyżowym i/lub lędźwiowym pogarsza krążenie żylne nóg, co powoduje zastój krwi i zatrzymywanie płynów
• Opuchlizna nóg po operacji brzucha – zabiegi mogą prowadzić do zaburzeń krążenia, utrudnionego odpływu limfy, a także zmian w zakresie zmian w ciśnieniu osocza
• Wodobrzusze a opuchlizna nóg – występuje w chorobach wątroby, serca i przy nowotworach.

Sprawdź popularne kategorie

Jeśli odczuwasz skutki uboczne swoich leków, powinieneś porozmawiać z lekarzem, który może zasugerować zmniejszenie dawki leku lub zmianę na inny.

• Niedoczynność tarczycy – zwykle towarzyszą temu inne objawy, takie jak zmęczenie i przybieranie na wadze.
• Obrzęk idiopatyczny – oznacza obrzęk bez konkretnej, poznanej przyczyny.
• Choroba nowotworowa – opuchlizna nóg przy nowotworze jest bardziej prawdopodobna, jeśli jesteś w trakcie leczenia. Dodatkowo u osoby chorej na raka może wystąpić opuchlizna nóg po chemioterapii.

Co powoduje obrzęk jednej nogi?

• Urazy − np. złamania, skręcenia, duże siniaki.
• Zwyrodnienie i zapalenie stawów − w szczególności może to dotyczyć kolana (lub obu kolan) lub dużego palca (palców). Problemy ze stawami wywołane stanem zapalnym to np. dna moczanowa, reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczycowe zapalenie stawów. Zwykle jeden lub więcej stawów będzie ciepły, zaczerwieniony i bolesny.
• Infekcje skóry – np. nagromadzenie ropy (ropnie) lub zapalenie tkanki łącznej.
• Reakcje skórne – np. uczulenie na ugryzienie, użądlenie lub nadwrażliwość na  lek.
• Zakrzepica żył głębokich – jest to zakrzep krwi w głębokich naczyniach krwionośnych, który najczęściej dotyka łydki. Możesz być narażony na zakrzepicę żył głębokich, jeśli ostatnio niewiele się poruszałeś. Przykłady takich sytuacji obejmują długą podróż samolotem, chorobę, operację.
• Infekcja kości – zapalenie kości i szpiku.
• Obrzęk limfatyczny (opuchlizna limfatyczna nóg) – w tym stanie płyn limfatyczny gromadzi się w tkankach, ponieważ nie może dobrze spłynąć. Dzieje się tak zwykle dlatego, że z jakiegoś powodu węzły chłonne są zablokowane. Może się to zdarzyć po operacji, radioterapii lub z powodu raka, urazu lub infekcji.
• Torbiel Bakera − to miękki, bolesny obrzęk zazwyczaj z tyłu kolana.

Kiedy udać się do lekarza z powodu obrzęku nóg?

Kiedy masz opuchnięte kostki lub spuchnięte nogi od kolan w dół, może Ci się wydawać, że obrzęk utrudnia chodzenie, boli, a skóra na nodze bywa napięta i rozciągnięta. Kiedy powinieneś się martwić?

Puchnięcie nóg i kostek może być skutkiem łagodnej przyczyny lub stanu potencjalnie zagrażającemu życiu. Jeśli obrzęk jest nagły, niewyjaśniony lub towarzyszą mu dodatkowe objawy związane z sercem, np.:  ból w klatce piersiowej, problemy z oddychaniem, zawroty głowy, splątanie, powinieneś pilnie zgłosić się do lekarza. Jeśli zauważysz zniekształcenie nogi, którego wcześniej nie było lub  gdy kontuzja uniemożliwia obciążenie nogi, jest to również powód do niepokoju.

Niebezpieczną sytuacją jest też to, kiedy opuchniętym nogom u kobiety w ciąży towarzyszą inne objawy związane ze stanem przedrzucawkowym lub niebezpiecznie wysokim ciśnieniem tętniczym, czyli silne bóle głowy, nudności, wymioty, zawroty głowy, skąpomocz. W takiej sytuacji zwróć się o pomoc medyczną. Chociaż spuchnięte nogi nie zawsze są powodem do niepokoju, to poznanie przyczyny tego stanu może pomóc wykluczyć poważniejszy problem.

Opuchnięte nogi − jak leczyć?

Co zrobić żeby zeszła opuchlizna z nóg? Obrzęku limfatycznego nie można wyleczyć, ale zwykle można go kontrolować, aby później nie pojawiły się powikłania. A zatem co na opuchnięte nogi?

1. Uniesienie kończyny

Za każdym razem, gdy noga jest uniesiona, płyn będzie z niej wypływał, a obrzęk się zmniejszał. Podnieś nogi, kiedy tylko możesz. Unieś je tak wysoko, jak potrafisz − podłokietnik sofy świetnie się do tego nada. Podnieś koniec łóżka (15 cm lub więcej), aby stopy były nieco wyżej niż głowa.

2. Bandaże uciskowe lub pończochy

Kompresja (czyli ucisk) jest wymagana, aby wycisnąć płyn z nóg podczas wstawania. Możliwe, że na początku trzeba będzie użyć specjalnych bandaży kompresyjnych, aby usunąć najgorszy obrzęk, a dopiero później będzie można skorzystać z pończoch lub rajstop. 

Wspomniane rajstropy i pończochy przeciwobrzękowe  oraz przeciwżylakowe to wyroby medyczne. Muszą być odpowiednio dopasowane, czyli o odpowiednim stopniu kompresji. W porównaniu do tradycyjnych rajstop gwarantują określony stopień ucisku. Jeśli obrzęk dotyczy tylko dolnej części nogi, możesz nosić podkolanówki, ale w przypadku niewydolności żylnej wspomniane pończochy wykazują również efekt przeciwobrzękowy, który chroni przed opuchlizną.

• Najczęściej do kuracji obrzęku nóg, używa się pończoch w klasie II, a czasami stosuje się silniejszą klasę III. 
• Zwykle rajstropy i pończochy klasy I są stosowane w ramach profilaktyki.

3. Leki odwadniające

Jeśli masz schorzenie, które powoduje obrzęki, lekarz może Ci zalecić leki odwadniające o działaniu moczopędnym. Mają na celu zmniejszenie objętości krwi krążącej, co przydaje się nie tylko przy obniżaniu ciśnienia. Możliwe również, że osoby z niewydolnością serca lub chorobą nerek zmagające się z obrzękami nóg dodatkowo będą musiały ograniczyć dzienną ilość przyjmowanych płynów.

Co jest dobre na opuchnięte nogi?

Opuchlizna na stopach, kostkach, łydkach powinna zniknąć samoistnie w ciągu kilku dni, ale jest kilka czynności, dzięki którym możesz spróbować sobie pomóc i przyspieszyć ten proces.

• Jeśli siedzisz, to podnoś nogi, kiedy tylko jest to możliwe – unikaj siedzenia ze spuszczonymi nogami,,
• Połóż się i użyj poduszek, aby podnieść opuchnięty obszar powyżej serca,
• Spaceruj, aby poprawić przepływ krwi, a także ćwicz regularnie, aby utrzymać dobre krążenie, Światowa Organizacja Zdrowia zaleca 150 minut ćwiczeń o umiarkowanej intensywności lub 75 minut ćwiczeń o wysokiej intensywności tygodniowo,
• Unikaj siedzenia lub stania przez długi czas, upewnij się, że okresowo wstajesz lub poruszasz się, jeśli siedzisz lub stoisz nieruchomo przez dłuższy czas,
• Noś szerokie, wygodne buty z niskim obcasem i miękką podeszwą, a jednocześnie unikaj zbyt ciasnych ubrań, skarpet i butów,
• Noś pończochy lub rajstopy uciskowe codziennie od rana do wieczora,
• Staraj się nie przybierać na wadze, a w razie konieczności zrzuć kilka kilogramów,
• Sprawdzaj stopy pod kątem siniaków, skaleczeń i zadrapań, zwłaszcza jeśli leczysz się z powodu cukrzycy (pozwoli to uchronić się przed tzw. zespołem stopy cukrzycowej),
• Stosuj zdrową dietę (m.in. bogatą w antyoksydanty i składniki mineralne), która promuje właściwe funkcjonowanie serca, nerek, wątroby i naczyń krwionośnych,
• Reguluj spożycie soli, nie więcej niż 2000 mg sodu dziennie (czyli 5 g soli kuchennej ze wszystkich jej źródeł) lub zamiast niej stosuj sól z większą ilością potasu (jej zamiennik),
• Jeśli masz żylaki może pomóc maść na żylaki z heparyną lub inne produkty wspierające krążenie, a także doustne leki, np. z diosminą, dobesylanem wapnia lub kasztanowcem. Preparaty te są pomocne nie tylko w żylakach, ale też w profilaktyce przeciwobrzękowej i do łagodzenia istniejących obrzęków. Wsparciem mogą być okłady lub żel z octowinianem glinu – odpowiedni na opuchniętą nogę po urazie.

Domowe sposoby na spuchnięte nogi

Chociaż domowe sposoby na opuchnięte nogi mogą przynieść chwilową ulgę, warto udać się do lekarza, aby przeprowadzić badania i wykluczyć ewentualne choroby oraz dolegliwości. Aby leczyć opuchnięte łydki, kostki i stopy w domu, pamiętaj o akronimie z języka angielskiego RICE:

Z czego okłady na opuchnięte nogi?

Na opuchnięte nogi można stosować okłady z:

• Octowinianu glinu – dostępny w tabletkach do rozpuszczenia w wodzie (1 tabletka na ¼ szklanki wody).
• Żelowych kompresów – stosowanych w specjalnym pokrowcu.
• Kostek lodu owiniętych w ściereczkę – pomagają zmniejszyć obrzęk i ochłodzić skórę.

W czym moczyć spuchnięte nogi?

Spuchnięte nogi można moczyć w specjalnych mieszankach soli, takich jak sól Epsom (siarczan magnezu, który działa przeciwzapalnie i relaksująco). W czym jeszcze wymoczyć spuchnięte nogi i stopy? Warto wypróbować napary ziołowe, np. z nagietka lub arniki. Do zmniejszenia obrzęków sprawdzi się także octan glinu (np. w formie tabletek do rozpuszczenia w wodzie).

Najczęstsze pytania dot. opuchniętych nóg

Podsumowanie

Nie zawsze można zapobiec opuchnięciu nóg i kostek. Warto jednak wiedzieć, co jest dobre na spuchnięte nogi i znać sposoby, które zmniejszają ryzyko ich wystąpienia lub łagodzą objawy. Należą do nich regularne ćwiczenia, przestrzeganie zdrowej diety i ochrona nóg przed urazami.

Źródła:

1. Janicki K. (red.), Domowy poradnik medyczny, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2011.
2. Ozierański K., Opolski G. (red.), Egzamin z kardiologii. Tom 3. Repetytorium nie tylko dla zdających, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2023.