Obrzęk limfatyczny − co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie

Charakterystyczne ciastowate obrzęki wskazują na obrzęk limfatyczny. Objawy towarzyszące zależą od jego przyczyny, a może nią być zarówno wrodzona wada, jak i nabyte uszkodzenie układu chłonnego, które jest spowodowane inną chorobą. 

Z tego artykułu dowiesz się:

• co to jest obrzęk limfatyczny, jakie są jego przyczyny i objawy charakterystyczne dla tej choroby,
• jakie metody diagnostyki i leczenia obrzęku limfatycznego się obecnie stosuje,
• jak zapobiegać pogłębianiu się obrzęków.

Co to jest obrzęk limfatyczny

Limfa to płyn tkankowy, który przez układ limfatyczny powraca do układu krążenia. W jej składzie zawierają się białka, limfocyty i inne cząsteczki z przestrzeni śródmiąższowej. Naczynia limfatyczne przechodzą w coraz to większe przewody, aż w końcu  łączą się z naczyniami żylnymi. W ten sposób białka osocza z płynu tkankowego, komórki układu odpornościowego i tłuszcze wchłonięte w przewodzie pokarmowym mogą dostać się do krwioobiegu.

Jedną z częstszych patologii, która dotyka układ chłonny, jest zastój limfy. Obrzęk dotyczy głównie tkanki podskórnej, a przewlekły zastój chłonki doprowadza do stanu zapalnego. Partie ciała, które najczęściej są dotknięte zastojem to nogi, ale może dotyczyć także rąk, tułowia, narządów płciowych czy twarzy i głowy.

Sprawdź też, kiedy warto stosować pończochy uciskowe.

Wtórny obrzęk limfatyczny

Wtórny obrzęk limfatyczny to najczęstsza postać choroby, pojawiająca się w wyniku uszkodzenia naczyń limfatycznych – np. po operacjach, radioterapii, urazach czy infekcjach. Często dotyka pacjentów onkologicznych. Objawy mogą rozwijać się stopniowo, dlatego ważna jest szybka diagnoza i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Jak wygląda obrzęk limfatyczny?

Podstawowym objawem jest obrzęk ciastowaty − co oznacza ta nazwa? Wyobraź sobie obrzękniętą stopę i łydkę o znacznie zwiększonym obwodzie. Jeśli uciśniesz palcem skórę − zrobisz w niej dołek, który nie zniknie od razu po odsunięciu dłoni. Odkształcenie utrzyma się przez pewną chwilę. To właśnie jest obrzęk ciastowaty.

Obrzęk limfatyczny – przyczyny

Przyczyn może być − jak to bywa w medycynie − wiele. Każda z nich wygląda nieco inaczej.

• Wrodzone obrzęki występują w przypadku mutacji czy chorób genetycznych, w których naczynia chłonne nie wykształciły się poprawnie.
• Pozapalne obrzęki stanowią powikłanie po stanach zapalnych skóry czy naczyń (np. zapalenie skóry o etiologii paciorkowcowej może prowadzić do ostrego zapalenia naczyń limfatycznych).
• Filarioza to choroba występująca w krajach tropikalnych, wywołana przez zarażenie filariami. Powtarzające się odczyny zapalne w układzie limfatycznym prowadzą ostatecznie do jego blokady, przewlekłego obrzęku limfatycznego i słoniowacizny. Najbardziej typowa jest słoniowacizna nóg i zewnętrznych narządów płciowych. Ale może dotyczyć też rąk czy sutków. U mężczyzn częsty jest obrzęk moszny, która w niektórych przypadkach może osiągać ogromne rozmiary.

Inne przyczyny obrzęków chłonnych to powikłania pourazowe i pooperacyjne, niewydolność żylna, choroby zapalne czy układowe choroby tkanki łącznej.  

Sprawdź też tabletki serce i krążenie.

Sprawdź popularne kategorie

Obrzęk limfatyczny a nowotwór

Częstą przyczyną obrzęków limfatycznych są również procesy nowotworowe albo włączone leczenie przeciwnowotworowe, np. obrzęk limfatyczny po operacji chirurgicznej i radioterapii. Szczególnie dotyczy to operacji piersi, po całkowitym usunięciu węzłów chłonnych pachowych. Rozwija się wówczas u około 10-40%  pacjentek i dotyczy kończyny górnej po operowanej stronie.

Obrzęk limfatyczny a cukrzyca

Cukrzyca może sprzyjać rozwojowi obrzęków limfatycznych na skutek uszkodzenia naczyń krwionośnych i limfatycznych oraz gorszego gojenia ran. Wysoki poziom glukozy we krwi zaburza mikrokrążenie, a to może prowadzić do zastojów limfy i pogorszenia stanu tkanek. W takich przypadkach kluczowe jest wyrównanie cukrzycy i kontrola masy ciała.

Obrzęk limfatyczny a zakrzepica

Zakrzepica żył głębokich może blokować odpływ krwi i limfy, prowadząc do wtórnego obrzęku limfatycznego. Objawy obu schorzeń mogą się pokrywać, dlatego ważna jest dokładna diagnostyka, najlepiej przy pomocy badań obrazowych. Leczenie wymaga często połączenia terapii przeciwzakrzepowej z metodami usprawniającymi krążenie limfatyczne.

Sprawdź też, jak wygląda obrzęk nóg u starszej osoby.

Obrzęk limfatyczny a Hashimoto

Choroba Hashimoto, jako schorzenie autoimmunologiczne, może prowadzić do ogólnoustrojowych zaburzeń, w tym problemów z krążeniem limfy. Niedoczynność tarczycy może powodować zatrzymanie wody i limfy w tkankach, nasilając obrzęki kończyn dolnych i górnych. Leczenie endokrynologiczne pomaga złagodzić objawy i ograniczyć postęp obrzęków.

Obrzęk limfatyczny po botoksie

Choć botoks rzadko powoduje obrzęk limfatyczny, może dojść do reakcji miejscowej, szczególnie przy nieprawidłowym podaniu lub uczuleniu. Opuchlizna może być przejściowa, ale jeśli utrzymuje się dłużej lub nasila – warto skonsultować się z lekarzem. Pomóc mogą delikatne masaże drenujące, chłodzące okłady i odpowiednia pielęgnacja skóry.

Obrzęk limfatyczny − objawy

Objawy podstawowe, czyli ciastowate obrzęki, są podobne, bez względu na przyczynę. Obrzęk ciastowaty stopniowo zaczyna powiększać się, a czasem może też ogarnąć coraz większe partie ciała. Towarzyszy temu uczucie ciężkości i rozpierania. Z biegiem czasu, obrzęk przestaje być podatny na ucisk − skóra twardnieje, ciężko uchwycić ją w fałd.

Dana część ciała może ulec deformacji, dochodzi do włóknienia i przerostu tkanki tłuszczowej. Wzrasta skłonność do bakteryjnych infekcji. Odczynowe zmiany skórne, zniekształcenie zajętego obszaru i trwałe uszkodzenie naczyń limfatycznych to słoniowacizna. Objęta kończyna, z powodu swoich wymiarów i deformacji, jest mniej sprawna, chory ma ograniczenia ruchowe, nierzadko dochodzi także do zwyrodnieniowych zmian w układzie kostno-stawowym.

Sprawdź też, czym jest prewlekła niewydolność żylna.

Czy obrzęk limfatyczny boli?

Obrzęk limfatyczny zazwyczaj nie boli, ale może powodować uczucie ciężkości, napięcia skóry i ogólny dyskomfort. W zaawansowanych stadiach może jednak pojawić się ból spowodowany stanem zapalnym tkanek, infekcją lub ograniczoną ruchomością kończyny. Warto reagować już na wczesne objawy, by uniknąć powikłań.

Obrzęk limfatyczny – jaki lekarz pomoże? Diagnostyka

W przypadku podejrzenia obrzęku limfatycznego warto udać się do lekarza rodzinnego, który następnie może skierować pacjenta do angiologa, flebologa lub limfologa. Specjalista oceni objawy i zleci odpowiednie testy. Jakie badania na obrzęk limfatyczny są wykonywane? Najczęściej są to:

• USG Doppler, 
• Limfoscyntygrafia, 
• Badania krwi wykluczające inne przyczyny opuchlizny, np. zakrzepicę lub niewydolność nerek. 

W niektórych przypadkach konieczna bywa konsultacja onkologiczna. Wczesna diagnostyka zwiększa szanse na skuteczne leczenie i zahamowanie postępu choroby.

Obrzęk limfatyczny − jak leczyć?

Objawy obrzęku limfatycznego są nieprzyjemne i utrudniają funkcjonowanie. Co więcej, bez względu na jego etiologię, w przypadku niezastosowania żadnego leczenia − obrzęk ma tendencje do narastania. Jak zlikwidować obrzęk limfatyczny?

Dowiedz się, jak wygląda drenaż limfatyczny: Drenaż limfatyczny − czy pomoże na cellulit?

Leczenie polega na kompleksowym działaniu − zmniejszania obrzęków, zapobiegania infekcjom, a w przypadku wtórnego obrzęku chłonnego − terapii choroby podstawowej. Jak pozbyć się obrzęku limfatycznego przy pomocy różnych zabiegów i wyrobów? Metody, jakie są stosowane to: 

• Drenaż limfatyczny, 
• Bandażowanie
• Stosowanie pończoch uciskowych,
• Gimnastyka i ćwiczenia, 
• Leczenie mikrochirurgiczne,
• Liposukcja. 

Wszelkie wikłające infekcje skóry wymagają szybkiej reakcji i leczenia odpowiednim preparatem (np. antybiotykoterapia). Konieczne jest zachowanie starannej higieny i unikanie urazów, a czasem nawet profilaktyczne stosowanie antybiotyków, ponieważ nawracające zakażenia skóry i tkanki podskórnej stanowią istotny problem.

Akupresura obrzęk limfatyczny

Akupresura to metoda, która polega na uciskaniu określonych punktów na ciele w celu pobudzenia przepływu limfy i zmniejszenia obrzęków. Stosowana regularnie, może wspomagać naturalne mechanizmy drenujące w organizmie i łagodzić uczucie ciężkości kończyn. Warto jednak wykonywać ją ostrożnie i najlepiej po konsultacji z lekarzem i fizjoterapeutą. 

Masaż na obrzęk limfatyczny

Drenaż limfatyczny to jedna z najczęściej polecanych metod walki z obrzękiem limfatycznym. Masaż wykonywany delikatnie i zgodnie z kierunkiem przepływu chłonki pobudza układ limfatyczny, redukuje obrzęk i poprawia komfort pacjenta. Może być wykonywany ręcznie lub za pomocą specjalistycznych urządzeń.

Kinesiotaping – obrzęk limfatyczny

Kinesiotaping polega na aplikacji specjalnych elastycznych plastrów, które unoszą skórę i poprawiają mikrokrążenie. W przypadku obrzęków limfatycznych plastry te wspomagają odpływ limfy, zmniejszają stan zapalny i ograniczają dalsze pogłębianie się obrzęku. To skuteczne uzupełnienie fizjoterapii.

Obrzęki limfatyczne – domowe sposoby leczenia

Domowe sposoby mogą wspomagać leczenie obrzęków limfatycznych, ale nie zastępują opieki specjalisty.

Wiele osób chwali sobie także okłady z kapusty na obrzęk limfatyczny – dzięki właściwościom przeciwzapalnym mogą one przynieść ulgę i zmniejszyć napięcie tkanek. Warto również zadbać o dietę wspierającą układ krążenia oraz o odpowiednie nawodnienie organizmu. Naturalne metody mogą przynieść poprawę, jeśli są stosowane regularnie i w połączeniu z zaleceniami lekarskimi.

Ćwiczenia na obrzęk limfatyczny

Aktywność fizyczna to jeden z kluczowych elementów wspomagających leczenie obrzęków limfatycznych. Regularne ćwiczenia na obrzęk limfatyczny pomagają pobudzić przepływ limfy i zmniejszyć uczucie ciężkości. Wypróbuj:

• Unoszenie kończyn, 
• Spokojny marsz, 
• Rozciąganie, 
• Ćwiczenia oddechowe. 

Ruch aktywuje mięśnie, które działają jak pompa wspierająca krążenie chłonki. Warto postawić na łagodne formy aktywności – np. nordic walking, pływanie czy joga. Zanim rozpoczniesz jakikolwiek trening, skonsultuj się z fizjoterapeutą, który dobierze bezpieczny zestaw ćwiczeń.

Jakie zioła na obrzęki limfatyczne pomogą?

W leczeniu wspomagającym obrzęki limfatyczne warto sięgnąć po zioła o działaniu moczopędnym i przeciwzapalnym. Szczególnie pomocne są: 

• Pokrzywa, 
• Skrzyp polny, 
• Mniszek lekarski, 
• Liście brzozy. 

Zioła te wspierają usuwanie nadmiaru płynów z organizmu i poprawiają pracę układu limfatycznego. Regularne stosowanie naparów z tych roślin może zmniejszyć uczucie ciężkości i opuchlizny. Warto jednak pamiętać, że zioła powinny być jedynie uzupełnieniem leczenia. 

Profilaktyka obrzęku limfatycznego

Aby skutecznie zapobiegać obrzękom limfatycznym, warto zadbać o prawidłową wagę, regularną aktywność fizyczną i unikanie długiego przebywania w jednej pozycji. Pomocne są też masaże limfatyczne oraz noszenie odzieży kompresyjnej, szczególnie po operacjach lub radioterapii. Profilaktyka obrzęku limfatycznego obejmuje również odpowiednią pielęgnację skóry – unikanie urazów, otarć i infekcji. Ważne jest także nawadnianie organizmu oraz ograniczenie soli w diecie, która może sprzyjać zatrzymywaniu wody i nasilać objawy.

Obrzęk limfatyczny – podsumowanie

Pamiętaj, że obrzęk limfatyczny to przewlekła i uporczywa choroba. Słoniowacizna może znacząco obniżyć jakość życia chorych, a oprócz fizycznych powikłań, u wielu osób jest także przyczyną zaburzeń emocjonalnych i depresji.

Źródła:

1. Fizjologia człowieka – red. Stanisław J. Konturek.
2. Medycyna Praktyczna, portal dla lekarzy, Choroby układu naczyń limfatycznych.
3. Empendium.
4. Choroby zakaźne i pasożytnicze - red. Z. Dziubek.
5. Chirurgia. – O.J. Garden, A.W. Bradbury, J.L.R. Forsythe, R.W. Parks.
6. Interna Szczeklika- opracowanie zbiorowe.