Biegunka tłuszczowa – jak wygląda i jakie są przyczyny stolca tłuszczowego?

Stolec jest końcowym produktem trawienia i wchłaniania składników odżywczych dostarczanych organizmowi drogą pokarmową. W skład stolca wchodzi głównie woda i mieszanka niestrawionych cząstek, takich jak włókna, błonnik i białka roślinne. W normalnych warunkach tłuszcz w stolcu nie występuje lub jest go bardzo mało. Jego obecność może świadczyć o patologii. Co oznacza biegunka tłuszczowa?

Co to jest biegunka tłuszczowa?

Biegunka to stan, w którym dochodzi do oddawania stolców o zbyt luźnej konsystencji (płynnych lub półpłynnych) i z większą częstotliwością (≥3 dziennie). Ze względu na czas trwania wypróżniamy biegunkę:

• ostrą – trwa do dwóch tygodni,
• przetrwałą – trwa od 14 do 29 dni,
• przewlekłą – trwa ponad 30 dni.

Biegunka tłuszczowa jest jednym z rodzajów biegunki przewlekłej, której charakterystyczną cechą jest występowanie stolców tłuszczowych. Przyczyn tej dolegliwości jest wiele i mogą wystąpić w każdym wieku. Nasilenie objawów waha się od minimalnych po utrudniające codzienne funkcjonowanie.

Biegunka tłuszczowa – przyczyny

Biegunka tłuszczowa powstaje wtedy, kiedy dochodzi do zaburzeń trawienia lub wchłaniania tłuszczu.

Do prawidłowego trawienia tłuszczów potrzebna jest obecność enzymów trzustkowych oraz kwasów żółciowych. Zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki to stan, w którym trzustka nie wytwarza i nie wydziela odpowiedniej ilości enzymów. W związku z tym trawienie jest upośledzone i składniki pokarmowe nie mogą być odpowiednio wchłonięte. Pojawia się biegunka tłuszczowa. Za niewydolność trzustki może odpowiadać:

• przewlekłe zapalenie trzustki,
• rak trzustki,
• niedrożność przewodu trzustkowego,
• resekcja trzustki w przeszłości,
• mukowiscydoza.

Kwasy żółciowe biorą udział w emulsji tłuszczów i ich rozkładzie w jelitach, co umożliwia ich prawidłowe wchłanianie. Niedobór kwasów żółciowych prowadzi do biegunki tłuszczowej i może wynikać ze stanów takich jak:

• cholestatyczne choroby wątroby, pierwotne zapalenie dróg żółciowych (PBC), np. pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych (PSC),
• marskość wątroby.

Zaburzenia wchłaniania tłuszczu są związane głównie z chorobami proksymalnej (początkowej) części jelita cienkiego. Do stolców tłuszczowych może prowadzić m.in.:

• celiakia,
• choroba Leśniowskiego-Crohna umiejscowiona w jelicie cienkim,
• choroba Whipple’a,
• giardioza,
• niedokrwienie jelita,
• zespoły krótkiego jelita,
• abetalipoproteinemia,
• naczyniakowatość limfatyczna jelit,
• enteropatia wywołana wirusem HIV.

Inne możliwe przyczyny biegunki tłuszczowej to:

• zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO).
• leki – inhibitory lipazy,
• choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi.

Stolce tłuszczowe mogą być jednym z potencjalnych skutków ubocznych diety ketogenicznej. Problem może pojawić się zwłaszcza na początku diety, kiedy zwiększenie ilości tłuszczu w spożywanych posiłkach jest zbyt dużym wyzwaniem dla układu trawiennego i nie jest on sobie w stanie poradzić z trawieniem i wchłanianiem.

Biegunka tłuszczowa – objawy

Stolce w biegunce tłuszczowej są bardzo charakterystyczne. Często wzbudzają niepokój oraz zakłopotanie. Jak wygląda stolec tłuszczowy? Oto 6 najważniejszych cech:

1. Luźna, płynna lub półpłynna struktura.
2. Jasny kolor – biały, żółtawy, pomarańczowy.
3. Połyskująca powierzchnia.
4. Konsystencja mazista, oleista, kleista – może przyklejać się do muszli klozetowej.
5. Trudność w spłukiwaniu toalety – duża zawartość tłuszczu sprawia, że stolec pływa na powierzchni wody.
6. Bardzo nieprzyjemny, gnilny zapach.

Biegunka tłuszczowa może pojawić się nagle i przebiegać dynamicznie. Może także rozwijać się powoli i być bardzo skąpoobjawowa. Czasem jej jedynym objawem jest obecność kilku kropel tłuszczu na stolcu lub na papierze toaletowym.

Biegunce tłuszczowej może towarzyszyć dyskomfort lub ból w jamie brzusznej, uczucie wzdęcia i utrata masy ciała. W chorobach dróg żółciowych może pojawić się żółtaczka, świąd skóry i ciemne zabarwienie moczu. W przypadku choroby Leśniowskiego-Crohna możliwe są stolce smoliste lub żywa krew w stolcu. Występuje także silny ból brzucha. Celiakia może przebiegać z owrzodzeniami w jamie ustnej, wysypką skórną oraz z anemią. W mukowiscydozie występują także objawy ze strony zatok i płuc.

Ile trwa biegunka tłuszczowa? W przypadku błędów dietetycznych czy wprowadzenia diety ketogenicznej objawy mijają dość szybko – w przeciągu kilku dni lub tygodni stolec normalizuje się. Biegunka tłuszczowa towarzysząca chorobom przewlekłym może trwać wiele lat i mieć charakter nawrotowy.

Stolec tłuszczowy – leczenie

Biegunka tłuszczowa jest zwiastunem różnych chorób i stanów, a nie jest chorobą samą w sobie. Leczenie jest uzależnione od przyczyny odpowiadającej za występowanie przykrych dolegliwości. Stosowane jest leczenie objawowe, którego głównym filarem jest nawadnianie. W tym celu można stosować wodę, rozcieńczone soki owocowe, napoje izotoniczne i zupy. Dostępne są także apteczne elektrolity dla dorosłych o zbilansowanym składzie.

Leki na biegunkę (np. loperamid) rutynowo nie są zalecane w biegunce tłuszczowej. Podobnie sprawa ma się, jeśli chodzi o probiotyki. Ich stosowanie może mieć uzasadnienie w przypadku biegunki ostrej. W biegunce tłuszczowej przewlekłej ich stosowanie należy omówić z lekarzem. Stosowanie ziół na biegunkę, wymioty i nudności nie powinno być stosowane bez odpowiedniej konsultacji lekarskiej.

Jak może wyglądać leczenie przyczynowe biegunki tłuszczowej?

U osób dorosłych za stolec i biegunkę tłuszczową odpowiada przede wszystkim przewlekłe zapalenie trzustki i związany z tym niedobór enzymów trzustkowych. Podstawą leczenia zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki jest substytucyjne przyjmowanie enzymów trzustkowych (terapia zastępcza enzymami trzustkowymi). Stosowanym lekiem jest pankreatyna, która w jelicie cienkim jest przekształcana w enzymy o działaniu lipolitycznym, amylolitycznym i proteolitycznym. Dzięki leczeniu możliwe jest trawienie tłuszczów, skrobi i białek. 

U dzieci częstą przyczyną zawnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki i biegunek tłuszczowych jest mukowiscydoza. Tu również stosowana jest suplementacja enzymami trzustkowymi.

W przypadku SIBO stosuje się leczenie przeciwbakteryjne. Lekiem pierwszego rzutu jest ryfaksymina. Do leczenia giardiozy stosuje się leki przeciwpierwotniakowe, np. tynidazol, metronidazol, mebendazol.

Głównym filarem leczenia celiakii jest dieta bezglutenowa przez całe życie.

Co jeść przy biegunce tłuszczowej?

Dieta w biegunce tłuszczowej ma znaczenie. Paradoksalnie dieta ze zmniejszonym spożyciem tłuszczów nie jest zalecana. Zaleca się normalną, zbilansowaną dietę, a w razie konieczności – substytucję enzymów tłuszczowych. Skąd takie podejście do tego problemu? Ograniczenie spożywania tłuszczu może łagodzić objawy biegunki tłuszczowej, ale długofalowo może prowadzić do pogorszenia stanu odżywienia i niedoborów pokarmowych.

W przypadku biegunki przewlekłej obok farmakoterapii i leczenia przyczyny dokuczliwych dolegliwości bardzo ważne jest odpowiednie poradnictwo dietetyczne i ustalenie zbilansowanego żywienia.

Dieta eliminacyjna jest konieczna w przypadku celiakii. Należy wyeliminować wszystkie produkty z pszenicy, żyta, pszenżyta i jęczmienia. Taka dieta musi być stosowana przez całe życie. Produkty bezglutenowe mają na opakowaniu symbol przekreślonego kłosa. Wiedzę na temat diety w celiakii można czerpać ze strony internetowej Polskiego Stowarzyszenia Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej.

Czy biegunka tłuszczowa jest groźna?

Nieleczenie chorób, które przyczyniają się do biegunki tłuszczowej, może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia.

Przewlekła biegunka tłuszczowa może prowadzić do niedoboru witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K) i wszystkich tego konsekwencji. U dzieci powikłaniem biegunki tłuszczowej może być zahamowanie wzrostu i opóźnione dojrzewanie. Stosunkowo częstym objawem w przypadku przewlekłych dolegliwości jest osteopenia, osteoporoza i anemia.

Podsumowanie

Stolce tłuszczowe to nie tylko nieprzyjemny zapach i trudność ze spłukaniem toalety. Za tym problemem może stać poważna jednostka chorobowa. Jeśli zauważysz obecność objawów stolca tłuszczowego, nie czekaj z konsultacją lekarską. Prawdopodobnie zostaniesz poproszony o dostarczenie próbki stolca na badanie oraz o zgłoszenie się na oddanie krwi, która zostanie poddana różnym testom mającym wyjaśnić przyczynę dolegliwości.

Źródła:

1. Daniel P., Małecka-Wojciesko E., Szczepanek M., Biegunka, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.I.1.2., [dostęp: 08.07.2025 r.]
2. Azer S.A., Sankararaman S., Stolarrhea, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541055/, [dostęp: 08.07.2025 r.]
3. Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej, https://celiakia.pl/, [dostęp: 08.07.2025 r.]
4. Szczeklik A., Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2023, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków, 2023