Biegunka u starszej osoby – jakie są jej przyczyny i co stosować?

Biegunka w każdej grupie wiekowej łączy się z dużym dyskomfortem, ale u seniorów może być szczególnie niebezpieczna i prowadzić do groźnych powikłań.

Z tego artykułu dowiesz się:

• dlaczego biegunka u seniorów jest szczególnie niebezpieczna i jakie może powodować powikłania,
• jaka dieta na biegunkę u osób starszych pomoże złagodzić dolegliwości,
• co stosować na biegunkę.

Specyfika biegunki u seniora

Biegunka, a w szczególności jej przewlekła postać, jest rosnącym problemem osób starszych. Częstość jej występowania zwiększa się po 65. roku życia. Często przyczyniają się do niej dolegliwości związane  z nietrzymaniem kału, które u seniorów  stanowi częste schorzenie, często przemilczane i wstydliwe. Może mieć wiele przyczyn, w tym choroby otępienne, słabość mięśni miednicy, uszkodzenie funkcji zwieraczy czy właśnie biegunkę.  Czynniki te mogą nakładać się na siebie i w części przypadków uniemożliwiać seniorowi życie społeczne. W skrajnych przypadkach starsza osoba boi się oddalić od domu i toalety. 

Dowiedz się więcej na temat biegunki u osób dorosłych.

Biegunka u osoby starszej powoduje nie tylko znaczne obniżenie jakości życia, ale również redukcję objętości płynów w organizmie i zaburzenia elektrolitowe. Wzrasta stężenie mocznika, może dojść do powstania niewydolności nerek lub pogłębienia już tej istniejącej. Odwodnienie organizmu może przyczyniać się do wystąpienia objawów neurologicznych, zaburzeń świadomości i majaczeń. W konsekwencji biegunka u seniorów prowadzi do zwiększonej śmiertelności.

Rodzaje biegunki u seniorów

U osób starszych występują różne rodzaje biegunek – od ostrych, trwających do kilku dni, po przewlekłe, utrzymujące się powyżej 14 dni. To właśnie przewlekła biegunka u osób starszych może być szczególnie niebezpieczna, ponieważ prowadzi do niedoborów, odwodnienia i osłabienia organizmu. Często towarzyszy chorobom przewlekłym, nietolerancjom pokarmowym lub działaniu niektórych leków. Typ biegunki wpływa na dalsze leczenie, diagnostykę oraz konieczność modyfikacji diety i farmakoterapii.

Sprawdź popularne kategorie

Przyczyny biegunki u osób starszych

Przyczyny  biegunki u starszej osoby są nieco inne niż u młodych dorosłych. Należą do nich:

• Nadużywanie leków przeczyszczających - leki przeczyszczające często stosuje się w nadmiarze u osób starszych. Dawki nie są odpowiednio modyfikowane i dopasowywane do diety i wysiłku fizycznego pacjenta,
• Infekcje wirusowe wraz z wiekiem dochodzi do upośledzenia funkcji układu odpornościowego. Wirusy wywołujące biegunkę to rotawirusy, norowirusy i adenowirusy. Wysoce zaraźliwy norowirus jest najczęstszą przyczyną epidemii biegunki takich jak te, które występują w domach opieki i placówkach opieki dziennej,
• Nietolerancja laktozy laktoza to cukier znajdujący się w mleku i innych produktach mlecznych. Wraz z wiekiem aktywność laktazy, enzymu rozkładającego laktozę, maleje,
• Cukrzyca typu 2 - wywołuje biegunkę w dwóch mechanizmach. Po pierwsze, biegunka w cukrzycy jest skutkiem wysokiego poziomu cukru. Dochodzi do uszkodzenia nerwów i ogólnego pogorszenia funkcjonowania jelit. Po drugie, biegunka w cukrzycy może być też skutkiem ubocznym leczenia. Metformina, lek stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, jest wprawdzie skuteczny, jednak u 10 % osób wywołuje objawy uboczne ze strony przewodu pokarmowego, w tym biegunki,
• Rak jelita grubego - ryzyko zachorowania rośnie wraz z wiekiem,
• Radioterapia - powoduje podrażnienie jelit,
• Niedrożność jelit - stwardniały stolec może utkwić w okrężnicy. Rozwija się u osób z ciężkimi zaparciami, następuje wtórne upłynnienie stolca,
• Zapalenie uchyłków jelita grubego (zapalenie niewielkich wypustek okrężnicy),
• Operacja bajpasu żołądka (brak odpowiedniego zmniejszania porcji pokarmu),
• Marskość wątroby,
• Leki - antybiotyki, zaburzają naturalną równowagę bakterii jelitowych. Inne leki powodujące biegunkę to leki na raka i zobojętniające sok żołądkowy zawierające magnez,
• Nadużywanie alkoholu,
• Inne przyczyny - np. choroba Leśniowskiego Crohna, chociaż rozpoznanie to jest rzadkie u osób starszych, powinno być brane pod uwagę.

Przeczytaj również, jak poradzić sobie z biegunką u dziecka.

Biegunka u starszej osoby – diagnostyka

Częstym błędem jest bagatelizowanie biegunki po części przez samych seniorów, a po części przez personel medyczny i opiekunów. Osoby starsze dodatkowo zmagają się z problemem nietrzymania moczu, muszą nosić pieluchomajtki lub specjalne wkładki. Nie usprawiedliwia to jednak pominięcia tej dolegliwości i przyjęcia, że  tak już musi być. 

Biegunka u osoby starszej, tak jak u dorosłych, wymaga diagnostyki. Kluczową rolę odgrywa wywiad lekarski, zwłaszcza dotyczący przyjmowanych leków i ich interakcji. Poza tym należy wykonać badania krwi, takie jak stężenie mocznika i jonów. W badaniu fizykalnym ważne jest napięcie mięśni brzucha, ból, perystaltyka lub jej brak. Czasami należy wykonać badanie USG lub tomografii komputerowej. Biegunka u osoby starszej często wygląda niewinnie, ale w rzeczywistości może kryć się za nią nowotwór lub zapalenie jelit. Nie lekceważ jej!

Biegunka u osób starszych – leczenie za pomocą suplementów diety i leków

Dowiedz się czym się różni probiotyk od prebiotyku.

Jak leczyć biegunkę u starszej osoby? W aptekach można też kupić np. w saszetkach i tabletkach produkty zawierające właściwe proporcje jonów, które przywracają równowagę elektrolitową. Inne suplementy na biegunkę mają w składzie substancje uszczelniające ściany jelita. Węgiel aktywowany to produkt na biegunkę mający silne właściwości adsorpcyjne, dzięki którym może wiązać i usuwać toksyny bakteryjne z organizmu. 

Skuteczny sposób na biegunkę u osób starszych i jednocześnie najczęściej stosowany lek przy biegunce to loperamid. Zwalnia on ruchy jelit i zatrzymuje w nich wodę. Przy zakażeniu bakteryjnym zatrzymuje również szkodliwe bakterie i ich toksyny w organizmie. Oktreotyd używa się często w biegunce w przebiegu chemioterapii. W przypadku biegunki poantybiotykowej u osób starszych nie należy stosować leków zapierających, wskazana jest konsultacja z lekarzem.

Biegunka u osób starszych a dieta

Co na biegunkę u seniora zastosować? Dieta jest najlepszym sposobem na tę dolegliwość w przypadku osób starszych. Oto lista pokarmów zapierających i niezalecane produkty.

Biegunka u seniora – co jeść?

Podczas biegunki warto włączyć do diety seniora:

• Banany
• Ryż (biały)
• Sos jabłkowy
• Gotowane ziemniaki
• Gotowane płatki owsiane
• Probiotyki (np. jogurt, miso lub kiszona kapusta)
• Woda
• Czarne jagody
• Białe pieczywo/tosty

Biegunka u osób starszych – czego unikać?

Na podrażniony układ pokarmowy przy rozwolnieniu źle wpływają m.in.:

• Smażone i pikantne dania
• Słodycze i sztuczne słodziki
• Napoje zawierające kofeinę
• Napoje gazowane

• Napoje gazowane.

Poznaj również dietę lekkostrawną dla osoby starszej.

Pokarmy bogate w potas

Potas ulega utracie z organizmu czasie biegunki. Nektar morelowy lub brzoskwiniowy, banany i tłuczone lub pieczone ziemniaki zawierają dużo tego makroelementu. W przypadku biegunki u osób starszych przedyskutuj podawanie tych pokarmów z lekarzem, są one czasem przeciwwskazane przy niewydolności nerek czy podczas przyjmowania niektórych leków na nadciśnienie.

Jak zatrzymać biegunkę u starszej osoby? Pozostałe domowe sposoby

W przypadku łagodnej biegunki u seniora w pierwszej kolejności warto sięgnąć po domowe sposoby. Pomóc może przykładowo wspomniana, lekkostrawna dieta, która uspokaja podrażnione jelita. Zioła, takie jak mięta czy rumianek, mogą także łagodzić objawy. Czym zatrzymać biegunkę u starszej osoby? Warto rozważyć bezpieczne preparaty dostępne bez recepty, ale ich stosowanie najlepiej skonsultować z lekarzem albo farmaceutą.

Biegunka u osoby starszej leżącej – jak sobie z tym problemem poradzić?

Biegunka u osoby starszej leżącej to szczególne wyzwanie – zwiększa ryzyko odwodnienia, odparzeń skóry oraz zakażeń układu moczowego. W takich przypadkach niezwykle ważna jest regularna zmiana pozycji ciała, właściwa higiena oraz stosowanie chłonnych materiałów zabezpieczających. Dieta, tak samo jak w przypadku seniorów normalnie poruszających się, powinna być lekkostrawna, bogata w płyny i elektrolity. Jak zahamować biegunkę u osoby starszej, która nie porusza się samodzielnie? Konieczna może być konsultacja z lekarzem i wdrożenie leczenia przyczynowego – szczególnie jeśli mowa o przewlekłych biegunkach u osób starszych. Warto też dokładnie monitorować ogólny stan chorego. Każda, najmniejsza nawet zmiana może sygnalizować konieczność pilniejszej interwencji.

Nawracające biegunki u osoby starszej – jak im zapobiegać?

Biegunka u osoby starszej jest większym problemem niż u pozostałych dorosłych. Z tego powodu lepiej jest jej zapobiegać, zwłaszcza że w przypadku seniorów powinno się unikać podawania wielu leków. Podstawą jest higiena w celu profilaktyki biegunki bakteryjnej lub wirusowej. Osoby starsze mają osłabiony układ immunologiczny, więc w razie kontaktu z mikroorganizmem szybciej ulegną zakażeniu. Poza tym ważną rolę odgrywają prawidłowe nawyki żywieniowe. Oto najważniejsze z nich:

1. Często myj ręce. Używaj mydła, płynu dezynfekującego. Przy ograniczonej możliwości poruszania się czy przy zmniejszonej sprawności rąk dobrym rozwiązaniem mogą być wilgotne chusteczki nawilżone płynem dezynfekcyjnym,
2. Zjadaj kilka małych posiłków zamiast trzech dużych. Mniejsze posiłki są łatwiejsze do strawienia. Ponadto więcej płynów  przyjmuje się z wieloma mniejszymi posiłkami niż z trzema większymi,
3. Nie jedz w pośpiechu,
4. Nawodnij się. Zalecane napoje to woda i buliony o niskiej zawartości sodu,
5. Podróżując do krajów rozwijających się, zachowaj następujące środki ostrożności: pij tylko wodę butelkowaną, unikaj lodu z wody z kranu, ulicznych sprzedawców, surowego lub niedogotowanego mięsa i owoców morza. Owoce lepiej obierać przed spożyciem.

Dlaczego biegunka u seniorów jest niebezpieczna? Konsekwencje

U osób starszych w trakcie biegunki łatwo może dojść do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. Problemem jest nie tylko utrata płynów poprzez jelito, ale również postępujące z wiekiem ogólne zmniejszenie objętości płynów w organizmie, redukcja percepcji pragnienia, pogorszenie pracy nerek i mniejsza wrażliwość na wazopresynę. Odwodnienie może być niebezpieczne dla zdrowia i życia, jeśli senior w porę nie otrzyma pomocy medycznej lub nie uzupełni płynów.

Objawy odwodnienia w przebiegu biegunki u starszej osoby obejmują:

• Ciemny mocz,
• Zawroty głowy,
• Drżenie,
• Nadmierne pragnienie,
• Zmęczenie
• Gorączkę u seniora.

W późniejszym etapie uporczywe biegunki u osób starszych mogą spowodować zbyt niskie ciśnienie tętnicze, upośledzenie pracy nerek, zaburzenia elektrolitowe, neurologiczne (np. zaburzenia uwagi) lub kardiologiczne (np. arytmie czy niedokrwienie wieńcowe). Celem terapii jest zachowanie lub przywrócenie odpowiedniej proporcji płynów i elektrolitów.

Biegunka u seniora – podsumowanie

Biegunka u starszych osób różni się nieco o od tej u osób dorosłych. Przede wszystkim inne są jej przyczyny, główne należą do nich nadużywanie środków przeczyszczających, ale również przyjmowane leki i ich interakcje. U seniorów biegunka często ma związek z nietolerancją laktozy, cukrzycą typu 2 i nowotworami. Ryzyko odwodnienia u osób starszych jest znacznie wyższe;  może prowadzić do spadku ciśnienia i niewydolności nerek oraz do majaczenia. U seniorów leki na biegunkę należy stosować ostrożnie, dużą rolę odgrywa wprowadzenie odpowiedniej diety.

Źródła:

1. Kołodziejczaj M. i wsp, Dolegliwości i choroby proktologiczne  w wieku podeszłym, przyczyny, następstwa, podejście terapeutyczne. Medycyna rodzinna 2003; 6: 190-192. Geriatria 2013; 7: 24-32.
2. Jośko-Ochojska J. i wsp., Odwodnienie osób w podeszłym wieku jako problem zdrowia publicznego, Hygeia Public Health 2014, 49(4): 712-717.
3. Crooks B. i wsp., How to manage chronic diarrhoea in the elderly?, Frontline Gastroenterol. 2019;10(4):427-433.
4. Truninger K., Diarrhoe beim älteren Patienten [Diarrhea in the elderly], Ther Umsch. 2014; 71(9):545-50.