Ashwagandha – właściwości lecznicze i działanie

Ashwagandha (Withania somnifera), potocznie żeń-szeń indyjski, należy do najcenniejszych darów natury stosowanych na wiele różnorodnych dolegliwości. Ze względu na szerokie zastosowanie i dostosowywanie się do indywidualnych potrzeb organizmu zalicza się ją do grupy ziół adaptogennych. Jak i kiedy ją stosować?

Ashwagandha – co to jest? Krótka charakterystyka i zarys historii

Ashwagandha (syn. witania ospała) należy do najważniejszych gatunków ziół wykorzystywanych w medycynie ajurwedyjskiej. Na terenie Indii już w czasach starożytnych stosowano ją w celach regeneracyjnych i wzmacniających. Jej działanie porównywano nawet do eliksirów młodości. W celach leczniczych używano korzeń, rzadziej owoce i liście. Tak zostało do dziś. Jej nazwa pochodzi z języka sanskryckiego i oznacza koński.

• Roślina jest niskim, niezdrewniałym półkrzewem wydzielającym specyficzny zapach.
• Cechą charakterystyczną są także krótkie, srebrzyste włoski pokrywające nadziemne organy.
• Liście są eliptyczno- lub szerokojajowate, o długości 4-10 cm i szerokości 2-7 cm.
• Korzenie są długie, bulwiaste, szarozielone.
• Kwiaty są drobne, niepozorne, gwiazdkowate.
• Owocem jest czerwona jagoda o średnicy 5-8 mm.
• Kwitnienie przypada na wiosnę i lato (zależnie od rejonu występowania).

Sprawdź również, jakie właściwości lecznicze ma czarna porzeczka.

Sprawdź popularne kategorie

Ashwagandha działanie lecznicze

Witania ospała to skarbnica związków aktywnie czynnych, ma szerokie spektrum właściwości leczniczych i tym samym jej działanie jest wieloobszarowe. Do tej pory wyekstrahowano 35 składników aktywnych, głównie należących do alkaloidów i witanolidów.

Ashwagandha – co daje jej stosowanie? Właściwości prozdrowotne

Warto wiedzieć jak dobroczynna jest ashwagandha. Na co pomaga? Ashwagandha to roślina lecznicza o wszechstronnym działaniu, sprawdza się zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej. Najczęściej korzysta się z niej na poprawę odporności, pamięci i koncentracji.

• Działanie przeciwbakteryjne – ashwagandha wykazuje aktywność przeciwbakteryjną na bakterie Gram-dodatnie (m.in. Staphylococcus aureus oraz Enterococcus spp) oraz w Gram-ujemne (Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Proteus mirabilis, Citrobacter freundii, Pseudomonas aeruginosa i Klebsiella pneumoniae). Dlatego roślinę warto stosować nie tylko przeciw infekcjom, ale także wspomagająco w leczeniu wielu groźnych chorób. Jednocześnie działa przeciwzapalnie. Sprawdź tabletki przeciwbólowe.
• Działanie przeciwpasożytnicze leki naturalne oparte na witanii mogą hamować rozwój Leishmania donovani, odpowiedzialnych za leiszmaniozę.
• Działanie przeciwcukrzycowe ashwagandha jest stosowana jako naturalny środek przeciw cukrzycy. Regularne korzystanie z suplementów sprzyja regulacji poziomu cukru we krwi. Sprawdź preparaty regulujące poziom cukru.

• Działanie antystresowe ashwagandha na stres działa skuteczniej od wielu innych naturalnych środków. Za takie właściwości odpowiadają m.in. glikowitanolidy.
• Zwiększenie płodności u mężczyzn ekstrakty z korzenia pobudzają produkcję plemników, a przy tym zwiększają libido.
• Poprawa koncentracji i zdolności zapamiętywania pod tym względem roślina ma podobne działanie co żeń-szeń chiński. Poznaj tabletki i witaminy z żeń-szeniem.
• Wzmocnienie układu odpornościowego wynika to z działania przeciwdrobnoustrojowego, ale także ze zwiększania tolerancji organizmu na niekorzystne warunki zewnętrzne.
• Obniża poziom złego cholesterolu, czyli LDL.
• Pomaga na bezsenność – związki zawarte w roślinie uspokajają, relaksują, pomagają w zaśnięciu i poprawiają jakość snu. W Indiach ashwagandha na sen jest bardzo powszechnie stosowana. Jest też podstawowym składnikiem (i jednym z najważniejszych obok waleriany) składników mieszanki na zasypianie. Sprawdź tabletki na zasypianie.
• Ashwagandha a tarczyca – może wspierać organizm w przypadku występowania niedoczynności. Stosowanie nie jest natomiast wskazane przy występowaniu innych schorzeń tarczycy. W szczególności w przypadku choroby Hashimoto należy skonsultować jej przyjmowanie z lekarzem.

Dowiedz się, czym są adaptogeny.

Ashwagandha – kiedy zaczyna działać?

Po jakim czasie działa ashwagandha? Zależy to od indywidualnych cech organizmu; wiele rezultatów (np. działanie relaksujące i antystresowe) uzyskuje się po 2-3 kwadransach od spożycia. Na bardziej długotrwałe i zauważalne efekty trzeba poczekać kilka tygodni.

Kiedy brać ashwagandhę? Kto powinien sięgnąć po żeń-szeń indyjski?

Ashwaganda ma wszechstronne zastosowanie. Dobrze sprawdzi się u osób zestresowanych, przebodźcowanych, przemęczonych, borykających się z chronicznym napięciem, ponieważ może przyczynić się do poprawy tolerancji na stres. Warto sięgnąć po nią np. w trakcie przygotowań do ważnego egzaminu lub wystąpienia.  Polecana jest również osobom aktywnym fizycznie i sportowcom. Ze względu na pozytywny wpływ ashwagandhy na sen, warto wspomagać się nią również w przypadku problemów z zasypianiem i pogorszoną jakością snu. 

Ashwagandha – jak stosować?

Witanię ospałą można kupić w różnorodnej formie: od fragmentów korzeni, po zmielony korzeń w proszku. Ponadto można nabyć suplementy w postaci ekstraktów, saszetek i kapsułek. Te ostatnie są najwygodniejsze w użyciu. Nie wymagają specjalnego przygotowania, można mieć je zawsze pod ręką. Natomiast proszek i ekstrakty nadają się nie tylko do leczniczego stosowania, ale stanowią również dobry dodatek do kosmetyków i potraw.

• Szacuje się, że dzienna dawka sproszkowanego korzenia ashwagandhy nie powinna przekraczać 3 g.
• W przypadku ekstraktów zwraca się uwagę na procentową zawartość witanoidów, które są główną substancją aktywną ashwagandhy. W porcji dziennej suplementu nie powinno być więcej niż 10 mg witanoidów.
• Dokładne dawkowanie zależy także od efektu, który chcemy osiągnąć, wieku, wagi oraz indywidualnej specyfiki organizmu. Dlatego w razie wątpliwości przyjmowanie ashwagandhy warto skonsultować z lekarzem.

Ashwagandha w kuchni

Ashwagandha w kuchni nie jest rozpowszechniona, ale nadaje się do przyprawiania niektórych potraw i napojów. Stosuje się wysuszony, drobno zmielony korzeń, który ma lekko gorzkawy smak. Można go dodawać do zup i sosów. Nadaje się jako posypka do kanapek oraz dodatek do kawy. Ashwagandha i herbata to również dobre połączenie. W zasadzie można używać jej podobnie jak zmielony imbir. Zaleca się dodawać przyprawę pod koniec przygotowywania potraw, które są poddawane obróbce termicznej. Wtedy straci mniej ze swoich dobroczynnych właściwości.

Ashwagandha w kosmetyce

Ashwagandha jest stosowana w formie naturalnych kosmetyków lub jako dodatek do kremów do twarzy, szamponów, odżywek. Pozytywnie wpływa na kondycję skóry, silnie odżywiając ją i oczyszczając. Ogranicza procesy starzenia. Warto ją dodawać do kremów i przyrządzać maseczki.

Ashwagandha przeciwwskazania

Czy ashwagandha jest bezpieczna? Ashwagandha należy do silnie działających leków naturalnych, dlatego należy przyjmować ją ostrożnie. Może wchodzić w interakcje ze środkami farmakologicznymi. W szczególności należy unikać jej stosowania przy przyjmowaniu leków na tarczycę, leków o działaniu ośrodkowym (np. antydepresyjnym, nasennym, przeciwlękowym), leków na nadciśnienie. Powinny jej także unikać osoby borykające się z wrzodami żołądka.

Sprawdź informacje na temat interakcji leków z alkoholem.

Ashwagandha – skutki uboczne

Ashwagandha niesie za sobą wiele korzyści dla zdrowia i jest na ogół dobrze tolerowana. U niektórych osób mogą wystąpić jednak skutki uboczne. Wśród działań niepożądanych wymienia się przede wszystkim nudności, wymioty i biegunkę, a także bóle brzucha i uczucie pieczenia w żołądku. Może pojawić się nadmierna senność, zawroty głowy, a także suchość i podrażnienia skóry. Długotrwałe stosowanie dużych dawek ashwagandhy może doprowadzić do zaburzeń pracy tarczycy, żołądka, wątroby oraz układu nerwowego. 

Czy ashwagandha uzależnia?

Dotychczas nie wykazano jednoznacznie, aby stosowanie ashwagandhy prowadziło do uzależnienia. Mimo tego, podobnie  tak jak w przypadku innych adaptogenów i suplementów, należy stosować ją ostrożnie i zgodnie z zalecanym dawkowaniem. Wskazane jest również robienie przerw w suplementacji. 

Ashwagandha – gdzie kupić?

Popularność ashwagandhy sprawia, że jest ona bardzo łatwo dostępna. Bez problemu można znaleźć ją w aptekach, drogeriach, a także sklepach zielarskich oferujących produkty azjatyckie. W zależności od preferencji można sięgnąć po sproszkowany korzeń lub suplementy z ekstraktem z ashwagandhy. 

FAQ – najczęściej zadawane pytania dot. ashwagandhy

Ashwagandha – podsumowanie

Czy ashwagandha działla? Tak! Witania ospała to silny, naturalny lek, który sprawdza się zarówno w profilaktyce (przeciw chorobom), jak i doraźnie. Warto ją włączyć do codziennej suplementacji, a nawet wykorzystywać w kuchni. 

Źródła:

1. Singh, N.; Bhalla; M.; Jager, P. D.; & Gilca, M.; An Overview on Ashwagandha: A Rasayana (Rejuvenator) of Ayurveda. African Journal of Traditional, Complementary and Alternative Medicines; 2011 8(5 Suppl); 208213.
2. Matczak M.; Rosińska K., Michel P.; Withania somnifera (ashwagandha, indyjski żeń-szeń) wskazania tradycyjnej ajurwedy w świetle współczesnych badań klinicznych; Farmacja Polska; 2017; 73 (7): 410417.
3. Połumackanycz M.; Forencewicz A.; Wesołowski M.; Viapiana A.; Ashwagandha (Withania somnifera) roślina o udokumentowanych właściwościach prozdrowotnych; Botanika Farmaceutyczna, Tom 76, 8/2020.
4. Ziauddin Z.; Phansalkar N.; Patki P.; Diwanay S.; Patwardhan B.; Studies on the immunomodulatory effects of Ashwagandha, Journal of Ethnopharmacology, 1996, tom 50, str: 69-76.
5. Wnęk D. Ashwagandha - działanie, dawkowanie i skutki uboczne, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/276890,ashwagandha-dzialanie-dawkowanie-i-skutki-uboczne [dostęp: 17.03.2025]