Niskie ciśnienie krwi u seniora - co należy wiedzieć? Kiedy podjąć leczenie?

Osoby starsze są szczególnie wrażliwe na spadki ciśnienia. Niskie ciśnienie u seniora zwiększa ryzyko upadków i zaburzeń rytmu serca, może prowadzić do omdleń i ataków dusznicy bolesnej. Podpowiadamy, jak zapobiec nagłym spadkom ciśnienia tętniczego.

Prawidłowe wartości ciśnienia u osób starszych

Prawidłowe ciśnienie krwi u osób starszych jest nieco wyższe niż u młodych dorosłych.

• U osoby dorosłej za normę uznaje się ciśnienie 120-129/80-89 mmHg,
• podczas gdy prawidłowe ciśnienie u seniora do 80. roku życia to 140/90 mmHg,
• a u osoby po 80. roku życia nawet 150 mmHg wartości skurczowej.

Według WHO niedociśnienie tętnicze definiuje się jako stałe wartości skurczowe:

• <100 mmHg u kobiet,
• <110 mmHg u mężczyzn
• lub wartości rozkurczowe <60 mmHg.

Niskie ciśnienie u osób starszych najczęściej przybiera formę hipotonii ortostatycznej, związanej z szybką zmianą pozycji ciała z siedzącej/leżącej na stojącą. W tej dolegliwości spadek ciśnienia wynosi minimum 20 mmHg ciśnienia skurczowego lub 10 mmHg rozkurczowego w ciągu trzech minut przy zmianie z pozycji leżącej na pionową.

Sprawdź, jak wykonać pomiar ciśnienia tętniczego krwi.

Rodzaje hipotonii

Stale występujące niskie ciśnienie u starszych osób jest stosunkowo łagodne i organizm seniora może się do niego zaadaptować. Znacznie większym problem stanowi szybki spadek ciśnienia przy zmianie pozycji ciała (czyli wspomniana już hipotonia ortostatyczna). Dlaczego ten typ niskiego ciśnienia krwi szczególnie często występuje u seniorów?

Niskie ciśnienie krwi u osób starszych może przybierać poniższe formy. 

Niedociśnienie samoistne

Występuje powszechnie i może dotyczyć nawet 15% społeczeństwa. Przyczyna nie jest znana. Może wiązać się z czynnikami genetycznymi lub stylem życia. Niskie ciśnienie i tętno u osób starszych w przebiegu nadciśnienia samoistnego najczęściej nie wymaga przyjmowania leków.

Hipotonia ortostatyczna

Szczególnie często ten typ niskiego ciśnienia krwi występuje u osób starszych. Związany jest z nagłą zmianą pozycji ciała np. z leżącej na stojącą. Objawy hipotonii ortostatycznej mogą dotyczyć nawet 30% osób w wieku powyżej 65 lat.

Sprawdź, jak wybrać ciśnieniomierz dla seniora.

Dlaczego osoby starsze są szczególnie narażone na spadki ciśnienia?

Hipotonia ortostatyczna częściej dotyka u osób z chorobami współistniejącymi, zwłaszcza z nadciśnieniem tętniczym. Niskie ciśnienie u osoby starszej często związane jest ze zmniejszoną elastycznością tętnic. Miażdżyca i sztywne ściany naczyń krwionośnych sprawiają, że ciśnienie u starszych osób spada, zamiast wzrastać przy zmianie pozycji na stojącą. Do rozwoju hipotonii ortostatycznej prowadzą też:

• choroby układu krążenia (niewydolność serca),
• choroby nadnerczy,
• niedoczynność przysadki mózgowej,
• choroba Parkinsona,
• cukrzyca typu I i II
• oraz leki przyjmowane w przebiegu tych chorób.

U osób starszych maleje też zdolność adaptacji. Zmniejszona reaktywność baroreceptorów prowadzi do opóźnionej reakcji krążenia i zbyt późnego skurczu naczyń obwodowych podczas wstawania. Paradoksalnie wysokie ciśnienie u starszej osoby (wiążące się z koniecznością stosowania leków na nadciśnienie) może przyczyniać się do słabej reakcji baroreceptorów i zwiększać podatność na hipotonię ortostatyczną.

Objawy niskiego ciśnienia krwi u seniorów

Charakterystyczne objawy hipotonii u osób starszych to m.in.:

• Zaburzenia widzenia - opisywane jako uczucie mroczków przed oczami,
• Dzwonienie w uszach,
• Zawroty głowy - bardzo niskie ciśnienie u osób starszych związane jest ze zmniejszonym dopływem krwi do mózgu,
• Ból głowy,
• Zmęczenie, wyczerpanie fizyczne i psychiczne,
• Obniżenie koncentracji, senność,
• Drżenie,
• Kołatanie serca, tachykardia - związane ze zwiększoną aktywnością serca, które próbuje dostarczyć krew do ważnych narządów,
• Napady dusznicy bolesnej,
• Zaburzenia równowagi, chwiejność, ryzyko upadku - szczególnie niebezpieczne u seniora,
• Zimne dłonie i stopy - związane ze zmniejszeniem ilości krwi w naczyniach obwodowych. 

Niskie ciśnienie krwi u osób starszych - leczenie

Bezobjawowa hipotonia samoistna nie wymaga leczenia.

W leczeniu hipotonii ortostatycznej kładzie się nacisk zwłaszcza na leczenie niefarmakologiczne.

• Zalecane jest zwiększenie aktywności fizycznej i zdrowe odżywianie.
• W hipotonii ortostatycznej szybko dochodzi do odwodnienia, dlatego seniorzy powinni dodatkowo zwrócić uwagę na picie wystarczającej ilości wody (przynajmniej 2 litrów dziennie) i unikanie wysokich temperatur.
• Rekomenduje się też zwiększenie spożycia soli kuchennej (lub chlorku potasu).
• Odpowiednia technika wstawania może zminimalizować ryzyko upadków. Najpierw powinno się przyjąć pozycję siedzącą, a następnie dopiero po paru minutach pozycję stojącą z podparciem.

Sprawdź, jak rozpoznać odwodnienie u seniora.

Dodatkowo należy wyeliminować czynniki ryzyka tj. napoje zawierające kofeinę i alkohol.  Czasami niezbędne jest odstawienie niektórych farmaceutyków. Hipotonię ortostatyczną mogą powodować następujące leki: przeciwdepresyjne, nitraty i preparaty stosowane w chorobie Parkinsona (lewodopa, bromokryptyna).

Jeśli powyższe metody okażą się niewystarczające, można zastosować leki stosowane w leczeniu niskiego ciśnienia, tj. α-sympatykomimetyki lub substancje stymulujące α-β-receptory. Alternatywnie można wypróbować substancje roślinne tj. ekstrakty z konwalii, cebuli morskiej, oleandra oraz kamfory z głogiem.

Niskie ciśnienie u seniorów - podsumowanie

Osoby starsze są szczególnie narażone na hipotonię ortostatyczną. Objawy mogą wystąpić już przy stosunkowo niewielkich spadkach ciśnienia. Leczenie obejmuje głównie modyfikację stylu życia, spożywanie odpowiedniej ilości płynów, powolne wstawanie czy spożywanie zwiększonych ilości soli.

Źródła:

1. Ownes P.E., Lyons S.P., O'Brien E.T, Arterial hypotension: Prevalence of low blood pressure in the general population using ambulatory blood pressure monitoring, J Hum Hypertens 2000, 14: 243-247
2. Figueroa J.J., Basford J.R., Low P.A., Preventing and treating orthostatic hypotension: As easy as A, B, C. Cleveland ClinJ Med 2010, 77: 298-306.
3. Głuszek J, Kosicka T., Przewlekłe niedociśnienie – leczyć czy nie leczyć? Kardiologia po Dyplomie 2012.