Odparzenia u dorosłych. Czym są i jak je leczyć?

Odparzenia u dorosłych to dosyć często spotykany problem. Mogą pojawić się niemal we wszystkich obszarach ciała. Dolegliwość powoduje nieprzyjemne pieczenie i swędzenie. Uszkodzona skóra stanowi doskonałą pożywkę dla bakterii oraz grzybów, dlatego wymaga odpowiedniej pielęgnacji.

Z tego artykułu dowiesz się:

• kto jest najbardziej narażony na odparzenia,
• jak można się przed nimi uchronić,
• jakie sytuacje i choroby zwiększają ryzyko odparzeń oraz dlaczego nie należy ich lekceważyć.

Jak wyglądają odparzenia u dorosłych?

Odparzenia (wyprzenia) to zaczerwienione, podrażnione miejsca na skórze, które mogą być bolesne i powodować dyskomfort. Jak mogą wyglądać odparzenia? W łagodniejszych przypadkach skóra jest sucha i zaczerwieniona, ale jeśli odparzenie się nasili, może stać się rozpulchniona, wilgotna lub nawet pokryta nadżerkami i pęcherzami. Najczęściej zmiany pojawiają się w miejscach narażonych na tarcie, wilgoć i brak dostępu powietrza, takich jak pachwiny, fałdy skórne czy okolice ud. Jeśli dojdzie do nadkażenia, odparzeniu może towarzyszyć nieprzyjemny zapach oraz wydzielina.

W jaki sposób dochodzi do powstania odparzeń?

Odparzenia to zmiany rumieniowe skóry. Powstają w wyniku długotrwałego tarcia skóry o skórę lub skóry o inną powierzchnię, np. ubranie, obuwie czy biżuterię. Czynniki takie jak wilgoć, ciepło i brak dostępu powietrza – np. noszenie obcisłych lub nieprzewiewnych ubrań – sprawiają, że skóra staje się bardziej podatna na podrażnienia. Szczególnie narażone są osoby z nadwagą lub otyłością, u których fałdy skórne częściej ocierają się o siebie, co sprzyja powstawaniu zmian.

Sprawdź popularne kategorie

Jakie miejsca są najbardziej narażone na odparzenia?

U osób unieruchomionych odparzenia mogą dotyczyć teoretycznie każdej okolicy ciała. Warto jednak pamiętać, że pacjenci leżący i przewlekle chorzy są również narażeni na odleżyny – zmiany, która powstaje na skutek długotrwałego ucisku na skórę. Zatem odparzenia i odleżyny mają inny mechanizm powstawania, ale mogą hipotetycznie ze sobą współistnieć. Najczęściej pojawiają się w miejscach dobrze ocieplonych ze skłonnością do wzmożonej potliwości. Są to: 

• Pachwiny i okolice krocza, 
• Uda (szczególnie wewnętrzne strony), 
• Pachy,
• Stopy (przede wszystkim przestrzenie międzypalcowe)
• Okolice podbrzusza. 

Osoby z nadmierną masą ciała bardzo często zmagają się z odparzeniami skóry pomiędzy jej fałdami, a u kobiet bolesne zmiany powstają również pod biustem. Nierzadko zdarzają się również odparzenia między pośladkami u dorosłych. Zaniedbane odparzenia często prowadzą do pogorszenia się stanu skóry – dochodzi do wysięku płynu surowiczego, co w efekcie może skutkować zakażeniem bakteryjnym lub grzybiczym – w takich sytuacjach mówi się o wyprzeniu bakteryjnych lub drożdżakowym. To częsta sytuacja u pacjentów z cukrzycą lub stosujących immunosupresanty To sytuacja szczególnie niebezpieczna dla osób leżących, które zmagają się z odparzeniami w wielu miejscach.

Odparzenia pachwin i miejsc intymnych

Odparzenia w pachwinach i okolicach intymnych są częstym problemem, któremu sprzyja intensywna aktywność fizyczna, noszenie obcisłej i syntetycznej bielizny, a także wzmożona potliwość. Dotyczą także osób z nadwagą lub otyłością, u których fałdy skórne ocierają się o siebie, tworząc wilgotne środowisko podatne na podrażnienia. Powstawaniu tych zmian sprzyja również zbyt rzadka zmiana podpasek, wkładek higienicznych lub na wkładek na nietrzymanie moczu.

Odparzenia okolic odbytu u dorosłych i na pośladkach

Odparzenia w okolicy odbytu i na pośladkach powstają na skutek działania typowych czynników sprzyjających odparzeniom, a także biegunki, nietrzymania stolca oraz długotrwałego przebywania w jednej pozycji. Częściej występują u osób korzystających z pieluchomajtek lub innych produktów dedykowanych problemowi inkontynencji (nietrzymania moczu i kału).

Odparzenia jąder i moszny u dorosłych

Odparzenia moszny (często określane jako odparzenia jąder) powstają na skutek tarcia, wilgoci i ograniczonego dostępu powietrza. Sprzyja im noszenie obcisłej, syntetycznej bielizny. Objawiają się zaczerwienieniem, pieczeniem i uczuciem dyskomfortu, które może nasilać się podczas ruchu. Nieleczone prowadzi do nadkażenia bakteryjnego, które w skrajnych przypadkach zwiększa ryzyko rozwinięcia się zapalenia moszny Fourniera – poważnej infekcji obejmującej skórę i tkanki podskórne moszny, penisa i krocza.

Jakie mogą być przyczyny odparzeń u dorosłych?

Czynnikami, które sprzyjają powstawaniu odparzeń, są przede wszystkim:

• Długotrwałe przebywanie w jednej pozycji – dotyczy to przede wszystkim osób stale leżących, które korzystają z pomocy pieluchomajtek (borykają się one najczęściej z odparzeniami pośladków, pachwin i odbytu),
• Brak dbałości o właściwą higienę,
• Nadmierne pocenie się,
• Wrażliwa skóra, ze skłonnościami do alergii,
• Drażniące środki kosmetyczne lub chemiczne,
• Intensywne uprawianie sportów, szczególnie w specyficznych warunkach pogodowo-klimatycznych (upał, pobyt w tropikach),
• Noszenie zbyt ciasnych ubrań ze sztucznych materiałów.

Nie bez znaczenia dla odparzeń są również inne choroby, np.:

• Cukrzyca (spowalnia gojenie się ran, zwiększa ryzyko nadkażeń),
• Przewlekłe infekcje grzybicze skóry wywołane przez patogeny z rodzaju Candida,
• Nietrzymanie moczu i/lub kału towarzyszące chorobom neurologicznym,
• Otyłość lub nadwaga (odparzenia powstają w fałdach skóry), gdzie cyrkulacja powietrza jest utrudniona.

Odparzenia u dorosłych leżących

Do zmian skórnych bardzo często dochodzi również u chorych osób leżących. Tutaj warto podkreślić, że niedostateczna pielęgnacja może mieć wpływ na tempo i proces powstawania owrzodzeń i odleżyn. Odparzenia od pampersa u dorosłych przytrafiają się przede wszystkim osobom, które zbyt długo nie miały zmienionej pieluchy i nie zostały odpowiednio przygotowane do jej założenia (przy użyciu np. kosmetyków pielęgnacyjnych). Dlatego zmianę pampersa u dorosłych zawsze należy poprzedzić użyciem specjalnych produktów pielęgnacyjnych, w skład których wchodzą kremy i maści nawilżające.

W przypadku gdy osoba leżąca dodatkowo zmaga się z nietrzymaniem moczu, trzeba zwrócić szczególną uwagę na systematyczną wymianę podkładów oraz pieluchomajtek na czyste, które zagwarantują niezakłóconą cyrkulację powietrza. Jeśli jednak zauważymy zaczerwienienie na skórze, należy działać od razu, by nie dopuścić do pogłębienia zmian. Czym smarować odparzenia u dorosłych leżących? Gdy opiekujemy się osobą leżącą, w apteczce obowiązkowo powinny znaleźć się maści na odleżyny oraz leki na owrzodzenia. Oprócz tego powinna pamiętać o profilaktyce przeciwodleżynowej i przeciwodparzeniowej – stosować przeznaczone do tego celu materace i krążki przeciwodleżynowe.

Co na odparzenia u dorosłych zastosować?

Odparzenia są dolegliwością trudną do leczenia i bardzo bolesną, dlatego w momencie pojawienia się zmian w pierwszej kolejności trzeba zadbać o właściwą pielęgnację, by przede wszystkim zahamować ich dalszy rozwój i złagodzić występujące dolegliwości. 

Czym smarować odparzenia w pachwinach u dorosłych? Skórę z odparzeniami należy traktować specjalistycznymi produktami aptecznymi. Kosmetyki lecznicze zawierają w składzie substancje czynne, takie jak cynk, alantoina, pantenol, arginina czy grupy witamin F. Odpowiednie na odparzenia są również maści na rany, które zależnie od składu łagodzą ból, działają bakteriobójczo i przeciwgrzybiczo. Pomocniczo stosuje się również maści z antybiotykami, np. neomycyną lub kremy przeciwgrzybicze, np. z klotrimazolem lub terbinafiną.

Preparaty na odparzenia dla dorosłych mogą zawierać również składniki odżywcze, np. witaminę F (nienasycone kwasy tłuszczowe). Są w stanie poradzić sobie z odparzeniami w różnych miejscach, jednocześnie sprzyjając gojeniu.

Aplikując lek na odparzenia, trzeba pamiętać o wcześniejszym przygotowaniu. Skórę z odparzeniami warto delikatnie przemywać preparatami powierzchniowo nieczynnymi (czyli takimi bez detergentów) – na przykład solą fizjologiczną. Następnie należy dokładnie ją osuszyć lub pozostawić do samoistnego wyschnięcia i dopiero wtedy aplikować preparat leczniczy. Pomocne są również kąpiele w nadmanganianu potasu lub w letniej / chłodnej wodzie.

Sprawdź też oparzenia u dzieci.

 Co na odparzenia pupy u dorosłych zastosować?

W leczeniu odparzeń na pupie u dorosłych stosuje się łagodne środki myjące. Pomocne są kremy barierowe, np. z tlenkiem cynku. W przypadku odparzonego odbytu u dorosłego pomocne są również preparaty na bazie klotrimazolu, który wykazuje właściwości zarówno przeciwgrzybicze, jak i słabe działanie przeciwbakteryjne – kremy z tym składnikiem stosuje się także przy odparzeniach pieluszkowych u niemowląt, aby zapobiec powikłaniom skórnym.

Domowe sposoby na odparzenia u dorosłych

Leczenie odparzeń można również wspierać za pomocą domowych sposobów. W tym przypadku wachlarz możliwości jest naprawdę duży, a większość potrzebnych składników znajdziesz w swojej kuchni. 

Ziołowe kąpiele na odparzone stopy

Twoim problemem są odparzenia stóp? Ten, kto chociaż raz się z nimi zmagał, wie, jak potrafią utrudnić lub nawet uniemożliwić chodzenie. Najczęściej pojawiają się w okolicach pięty, palców oraz powierzchni na podeszwie. Często towarzyszą im modzele i odciski. Wystarczą niewygodne, nieadekwatne do pogody buty noszone w upały. Spocona, mokra i przegrzana skóra bez dostępu do powietrza ociera się o skarpetkę i but, powodując bolesne podrażnienia. Odparzenia  wymagają szybkiej reakcji i zminimalizowania dolegliwości bólowych. 

• W pierwszej kolejności należy dokładnie umyć oparzone miejsce. Jednym z polecanych domowych sposobów na odparzone stopy jest kąpiel w ciepłej wodzie z dodatkiem wyciągu z rumianku, kory dębowej, szałwii czy mięty. 
• Po ziołowej kuracji ważnym elementem jest delikatne osuszenie skóry (można to zrobić za pomocą ciepłego nawiewu suszarki) – szczególnie przestrzeni pomiędzy palcami. 
• W ciągu dnia warto wietrzyć rany i chodzić boso po mieszkaniu.

Jak zapobiegać powstawaniu odparzeń u dorosłych?

W profilaktyce odparzeń w pierwszej kolejności należy zadbać o prawidłową higienę ciała. Do kąpieli stosujemy delikatne środki myjące o działaniu nawilżającym. Osoby z nadwagą lub otyłością, które zmagają się z licznymi odparzeniami okolic ud, pachwin czy fałdów skórnych, powinny podjąć odpowiednie kroki i zredukować masę ciała – to w tym przypadku najlepszy sposób na przeciwdziałanie bolesnym zmianom. 

Odparzenia u dorosłych a okres letni

W letni, upalny dzień zawsze zakładajmy przewiewną odzież wykonaną z naturalnych materiałów, która łatwo odprowadza wodę i zapobiega nadmiernemu poceniu. Dodatkowo ubrania powinny zapewniać dostęp do powietrza. Pamiętajmy, że odparzenia okolic intymnych mogą wystąpić na skutek noszenia nieodpowiedniej bielizny z obcierającego materiału. Dlatego szczególnie podczas upalnych dni najlepiej zaopatrzyć się w bawełnianą bieliznę. 

Odparzenia u dorosłych a sport

Sportowe aktywności również mogą przyczynić się do powstawania odparzeń. Jak temu zapobiec? Wystarczy zabezpieczyć miejsce narażone na pojawienie się otarć, stosując talk lub maści chroniące przed nadmiernym poceniem. Wrażliwe miejsca możemy też chronić wodoodpornymi plastrami. Warto także prześledzić skład używanego antyperspirantu, ponieważ może on zawierać glinowe wodziany chloru lub inne składniki, które podrażniają skórę, tym samym zwiększając ryzyko powstawania zmian zapalnych.

Odparzenia u dorosłych – podsumowanie

Skóra pełni funkcję ochronną organizmu, jednak długotrwałe tarcie i wilgoć mogą naruszyć jej barierę, prowadząc do odparzeń. Uszkodzona skóra jest bardziej podatna na podrażnienia i infekcje, dlatego przy pierwszych objawach istotne jest jak najszybsze podjęcie działania. W aptekach dostępnych jest wiele maści i kremów na odparzenia, które pomagają chronić i regenerować skórę. W przypadku nasilonych zmian warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem.

Źródła:

1. A. Wojtaszek., NTM – nietrzymanie moczu. Etiologia, diagnostyka i farmakologia, Pielęgniarstwo Polskie, wyd. 4.
2. T. P. Habif, J. L. Campbell Jr, M. S. Chapman i wsp., Dermatologia. Diagnostyka różnicowa, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2014.
3.  S. Jabłońska, T. Chorzelski, Choroby skóry, PZWL, Warszawa 2001.
4. Janicki K., Turystyczny poradnik medyczny, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2015.
5. Zalewska-Janowska A., Błaszczyk H. (red.), Dermatologia w gabinecie lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej, Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2021.