Pletyzmografia − badanie swobody przepływu krwi

Pletyzmografia to metoda diagnostyczna służąca do pomiaru zmian objętości narządów lub części ciała, które wynikają z przepływu krwi lub powietrza. W praktyce medycznej analiza tych zmian umożliwia ocenę drożności naczyń tętniczych i żylnych w kończynach, ale jest również fundamentem zaawansowanej diagnostyki układu oddechowego. Pletyzmografia płuc pozwala na dokładną ocenę całkowitej objętości powietrza w płucach, dostarczając informacji o tzw. objętości zalegającej, której nie można zmierzyć podczas standardowej spirometrii.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Pletyzmografia to nieinwazyjna metoda diagnostyczna, która pozwala ocenić zarówno krążenie (tętnice i żyły), jak i funkcję płuc poprzez analizę zmian objętości i przepływów.
• Badanie ma szerokie zastosowanie kliniczne – pomaga wykrywać m.in. miażdżycę, niewydolność żylną, POChP czy choroby restrykcyjne płuc, często dokładniej niż standardowe metody (np. spirometria).
• Wiarygodność wyników zależy od odpowiedniego przygotowania pacjenta oraz współpracy podczas badania, a mimo wysokiego bezpieczeństwa istnieją określone przeciwwskazania do jego wykonania.

Pletyzmografia − co to jest?

Pletyzmografia to technika diagnostyczna oparta na rejestrowaniu zmian objętości badanych struktur. W przypadku układu krążenia pozwala ona ocenić przepływy w naczyniach kończyn, analizując pulsowanie krwi wywołane pracą serca. W przypadku układu oddechowego (bodypletyzmografia) pozwala natomiast zmierzyć całkowitą pojemność płuc oraz opory w drogach oddechowych dzięki pomiarom ciśnień w szczelnej kabinie. Wyróżnia się kilka technik tego badania, takich jak pletyzmografia klasyczna, segmentarna, fotopletyzmografia, pneumatyczna czy impedancyjna, z których każda pozwala na monitorowanie dynamiki procesów fizjologicznych bez naruszania ciągłości tkanek.

Pletyzmografia tętnic

Głównym celem pletyzmografii tętniczej jest wykluczenie zatorów, ocena zmian miażdżycowych, zwężeń oraz niedrożności naczyń doprowadzających krew. Pletyzmografia klasyczna umożliwia proste porównanie ciśnienia krwi we wszystkich czterech kończynach. Przy użyciu mankietu powietrznego lekarz ocenia ciśnienie skurczowe w każdej kończynie, a wyniki analizuje w oparciu o parametry zdrowej kończyny, co pozwala uzyskać informacje o symetryczności ukrwienia rąk i nóg. 

Innym sposobem oceny jest założenie mankietów na nogi w okolicy łydki, uda i kostki, które wychwytują zmiany objętości podczas krążenia krwi. Czasami mankiety powietrzne zastępuje się elektrodami przyklejanymi do skóry, co określa się mianem pletyzmografii impedancyjnej.

Sprawdź też, jak zapobiegać żylakom nóg.

Sprawdź popularne kategorie

Pletyzmografia żył

Pletyzmografia układu żylnego umożliwia analizę wydolności zastawek żylnych, ocenę zwężeń i przyjrzenie się wydolności pompy mięśniowej łydek (mięśnie podudzi kurczą się podczas ruchu, a równocześnie uciskają żyły i wspomagają przepływ krwi). Żyły wyraźnie różnią się swoją budową od tętnic. Ich ściany są cieńsze i mniej sprężyste niż ściany tętnic, zawierają też znacznie mniej komórek mięśniowych. Posiadają jednak zastawki, których funkcją jest zapobieganie cofaniu się krwi (refluks żylny). Największe znaczenie mają właśnie w kończynach dolnych, gdzie krew żylna płynie niezgodnie z grawitacją − od dołu do góry. Niewydolność zastawek prowadzi do zastoju krwi i powstawania żylaków.

Ocenę żył przeprowadza się za pomocą pletyzmografii pneumatycznej, gdzie specjalny mankiet powietrzny obejmuje nogę od kostki po kolano, a zapisy przeprowadza się w różnych pozycjach: na leżąco, z uniesioną nogą, na stojąco oraz podczas wspięcia na palce. Stosuje się również fotopletyzmografię, która wykorzystuje światło do oceny przepływu w niewielkich naczyniach pod skórą.

Sprawdź też leki na żylaki i obrzęki.

Pletyzmografia płuc

Bodypletyzmografia to badanie czynności płuc, które pozwala ocenić całkowitą pojemność płuc (TLC), jej składowe i opór w drogach oddechowych. Jest to badanie szersze niż spirometria, ponieważ pozwala na precyzyjne wyliczenie objętości powietrza, której nie da się wydmuchać z płuc. Pletyzmografia płuc wykonywana jest zazwyczaj w trybie ambulatoryjnym po uprzednim skierowaniu przez lekarza.

Dowiedz się więcej o spirometrii z artykułu: Spirometria − na czym polega badanie pojemności płuc?

Pletyzmografia płuc – interpretacja wyników

W trakcie badania wylicza się wskaźnik rozdęcia RV/TLC (RV to objętość zalegająca, a TLC to całkowita pojemność płuc) oraz FRC (czynnościowa pojemność zalegająca). Analiza tych parametrów pozwala ocenić zjawisko pułapki powietrznej i hiperinflacji, czyli nadmiernego rozdęcia płuc powietrzem. Wyniki te są kluczowe dla oceny drożności dróg oddechowych i zdiagnozowania stopnia ich ewentualnego uszkodzenia.

Najważniejsze wskazania do pletyzmografii

Pletyzmografia kończyn jest przydatna w diagnostyce bólu i drętwienia nóg, owrzodzeń skóry, żylaków oraz obrzęków, a także przy uczuciu tzw. „ciężkich nóg”. Z kolei pletyzmografia płuc jest niezbędna przy podejrzeniu choroby restrykcyjnej (np. sarkoidoza, pylice, choroby śródmiąższowe płuc), która powoduje zmniejszenie pojemności płuc. Badanie to okazuje się również bardzo pomocne w diagnostyce POChP.

Pletyzmografia – jak wygląda badanie? Krok po kroku

W przypadku diagnostyki naczyniowej pacjentowi zakłada się mankiety powietrzne lub elektrody, a pomiary mogą wymagać zmiany pozycji ciała. Pletyzmografia płuc przebiega inaczej – pacjent zostaje zamknięty na kilka minut w specjalnej, szczelnej kabinie. Ma on zaciśnięty nos klipsem i musi oddychać wyłącznie przez ustnik, ściśle współpracując z personelem wykonującym badanie.

Jak przygotować się do pletyzmografii?

W przypadku pletyzmografii kończyn (tętnic i żył) najważniejsze jest unikanie substancji wpływających na napięcie ścian naczyń krwionośnych. Na kilka godzin przed badaniem należy zrezygnować z picia kawy, mocnej herbaty oraz napojów energetyzujących, ponieważ zawarta w nich kofeina może powodować skurcz naczyń i zafałszować pomiar przepływu. Bardzo ważne jest również ubranie – należy założyć luźną odzież, która nie uciska kończyn i pozwala na swobodne odsłonięcie rąk lub nóg do założenia mankietów. Jeśli badanie dotyczy nóg, warto zrezygnować z obcisłych rajstop czy skarpet z mocnym ściągaczem, które mogłyby zostawić ślady na skórze i zaburzyć krążenie żylne. Dodatkowo, na badanie należy przybyć z wyprzedzeniem, aby pozwolić organizmowi na aklimatyzację do temperatury panującej w gabinecie; zbyt zimne lub zbyt rozgrzane ciało bezpośrednio wpływa na objętość naczyń krwionośnych.

Przygotowanie do pletyzmografii płuc jest bardziej rygorystyczne i opiera się na zasadach znanych ze spirometrii. Najważniejszym punktem jest całkowita rezygnacja z palenia papierosów (również e-papierosów) na co najmniej dwie godziny przed badaniem, ponieważ dym tytoniowy drażni drogi oddechowe i wpływa na ich drożność. Przez cztery godziny przed wizytą należy powstrzymać się od spożywania alkoholu, a na dwie godziny przed testem nie powinno się jeść obfitych posiłków – pełny żołądek unosi przeponę, co fizycznie ogranicza możliwość wykonania głębokich manewrów oddechowych wymaganych w kabinie. Zaleca się również unikanie intensywnego wysiłku fizycznego na pół godziny przed badaniem.

Przeciwwskazania do pletyzmografii

Choć pletyzmografia jest badaniem bezpiecznym, istnieją sytuacje, w których jej wykonanie jest niewskazane lub technicznie niemożliwe.

W pletyzmografii płuc (bodypletyzmografii) głównymi przeszkodami są:

• tętniak aorty lub tętnic mózgowych;
• świeży zawał serca;
• niedawno przebyta operacja na oku (np. usunięcie zaćmy) lub odwarstwienie siatkówki;
• klaustrofobia – ze względu na konieczność przebywania w małej, szczelnej kabinie;
• brak możliwości współpracy pacjenta z personelem (np. silny ból lub zaburzenia poznawcze).

W pletyzmografii kończyn (tętnic i żył) przeciwwskazania obejmują:

• rozległe rany, oparzenia lub aktywne infekcje skóry w miejscu zakładania mankietów;
• świeże złamania, zwichnięcia lub niedawne operacje w obrębie badanego odcinka kończyny;
• obecność rozrusznika serca lub metalowych implantów (dotyczy wyłącznie metody impedancyjnej);
• duże tatuaże lub bardzo ciemna karnacja w miejscu pomiaru (może utrudniać fotopletyzmografię).

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Pletyzmografia to metoda diagnostyczna pozwalająca na skuteczną analizę wydolności zastawek żylnych, drożności tętnic oraz mechaniki oddychania. Dzięki możliwości zmierzenia całkowitej pojemności płuc oraz powietrza zalegającego, daje dokładniejszy obraz wielu schorzeń, których nie wykryje standardowa spirometria. Dla uzyskania wiarygodnych wyników ważne jest odpowiednie przygotowanie do badania.

Źródła:

1. Dezotti NRA, Dalio MB, Ribeiro MS, Piccinato CE, Joviliano EE. The clinical importance of air plethysmography in the assessment of chronic venous disease. J Vasc Bras. 2016 Oct-Dec;15(4):287-292. doi: 10.1590/1677-5449.002116. PMID: 29930606; PMCID: PMC5829727.
2. Montemayor E, Ben Aziz M. Arterial Doppler Imaging, ABI, and Plethysmography. [Updated 2023 Mar 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK589652/
3. Sharma P, Sankari A. Body Plethysmography. 2025 Jun 2. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan–. PMID: 40465812.