Przerost endometrium – co oznacza i kiedy jest groźny?

Wszelkie zaburzenia w zakresie miesiączkowania mogą być związane z ginekologicznymi lub uogólnionymi problemami zdrowotnymi. Obfite krwawienia miesiączkowe lub wystąpienie krwawienia z dróg rodnych po menopauzie może wskazywać na zmiany w zakresie błony śluzowej macicy, czyli endometrium. Jedną z przyczyn nadmiernych krwawień jest rozrost endometrium.

W skrócie:

• Przerost endometrium jest stanem zależnym od nadmiaru estrogenów względem progesteronu u kobiet.
• Diagnostyka przerostu endometrium rozpoczyna się od wizyty u ginekologa.
• W leczeniu przerostu endometrium uwzględniane są farmakoterapia oraz leczenie chirurgiczne.

Co to jest przerost endometrium?

Endometrium, czyli błona śluzowa macicy, jest tkanką, która podlega cyklicznym zmianom. Jego grubość i funkcja są regulowane przez żeńskie hormony płciowe, czyli przez progesteron i estrogeny. W początkowej fazie cyklu menstruacyjnego wzrasta poziom estrogenów, co koreluje z odbudową i wzrostem endometrium. Po owulacji progesteron przygotowuje endometrium do zagnieżdżenia zapłodnionej komórki jajowej. Jeśli jednak nie dojdzie do zapłodnienia, to pod koniec cyklu miesiączkowego poziom hormonów płciowych spada, co prowadzi do złuszczenia endometrium i krwawienia miesiączkowego.

W przypadku nadmiaru estrogenów przy niedoborze progesteronu dochodzi do przerostu endometrium, czyli stanu, w którym błona śluzowa macicy staje się zbyt gruba. Nieregularny i nadmierny wzrost gruczołów endometrium w literaturze medycznej nazywany jest rozrostem endometrium. Określenie „przerost” endometrium jest stwierdzeniem potocznym, ale często używanym przez pacjentów i lekarzy. Ilekroć w tym artykule będzie mowa o przeroście endometrium, będziemy mieli na myśli jego rozrost.

Jakie są przyczyny i czynniki ryzyka przerostu endometrium?

Rozrost endometrium jest spowodowany nadmierną stymulacją tkanki endometrium przez estrogeny przy względnym niedoborze progesteronu. W rezultacie macica nie złuszcza wyściółki endometrium w taki sposób, jak u kobiet z zachowaną równowagą hormonalną. Błona śluzowa macicy wciąż wzrasta i ulega pogrubieniu.

Jakie są czynniki ryzyka rozrostu endometrium?

• Otyłość.
• Wczesna pierwsza miesiączka (zwykle u osób poniżej 12. roku życia).
• Późna menopauza (powyżej 55 roku życia).
• Cykle bezowulacyjne związane z :
• zespołem policystycznych jajników (PCOS),
• hiperprolaktynemią,
• zaburzeniami hormonalnymi okresu okołomenopauzalnego.
• Obecność guzów wydzielających estrogeny (np. ziarniszczak – guz jajnika).
• Niektóre leki, np. tamoksyfen (stosowany w leczeniu raka piersi), estrogeny stosowane w ramach hormonalnej terapii zastępczej.
• Zespół Lyncha – choroba genetyczna.

Sprawdź popularne kategorie

Jakie są rodzaje przerostu endometrium?

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje rozrostu endometrium: rozrost endometrium bez atypii (łagodna hiperplazja endometrium) oraz atypowa hiperplazja/śródnabłonkowa neoplazja endometrium.

Rozrost bez atypii polega na namnażaniu się prawidłowych komórek endometrium. Rzadko rozwija się ona w raka endometrium.

Inaczej jest z rozrostem z atypią. Tu dochodzi do namnażania się nieprawidłowych, zmienionych komórek błony śluzowej endometrium. Ryzyko rozwoju raka endometrium jest duże.

Jakie objawy wskazują na nieprawidłowy przerost endometrium?

Najczęstszym objawem rozrostu endometrium są nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych:

• obfite i długo trwające krwawienia menstruacyjne,
• krwawienia między miesiączkami,
• krótkie cykle menstruacyjne (krótsze niż 21 dni),
• wystąpienie krwawienia z dróg rodnych po menopauzie.

Przerost endometrium dotyczy zwykle kobiet w okresie około- i pomenopauzalnym. Każde krwawienie i plamienie po menopauzie (czyli po roku od ostatniej miesiączki) jest nieprawidłowe i wymaga pilnej konsultacji ginekologicznej.

Czy przerost endometrium boli?

Możliwy jest ból w okolicy dolnej części brzucha oraz ból podczas stosunku, ale nie jest to dominujący problem.

Jak przebiega diagnostyka przerostu błony śluzowej macicy?

Kto powinien zgłosić się do ginekologa na diagnostykę rozrostu endometrium? Powinny o tym pomyśleć przede wszystkim kobiety z zaburzeniami miesiączkowania i nieprawidłowymi krwawieniami z macicy.

Pierwszym etapem diagnostyki jest dokładny wywiad zebrany przez lekarza. Rozmowa powinna uwzględniać historię chorób ginekologicznych, plany położnicze (ważne m.in. przy zespole policystycznych jajników i ciąży), obecne schorzenia pacjentki oraz historię chorób w rodzinie.

Podczas wizyty ginekologicznej wykonywane jest USG przezpochwowe. Jest to szybkie narzędzie do wykrycia nieprawidłowości w budowie macicy oraz grubości endometrium.

Do ostatecznego rozpoznania rozrostu endometrium oraz oceny, czy przebiega ono z atypią czy bez niej, konieczna jest biopsja endometrium. Biopsję można wykonywać w warunkach ambulatoryjnych lub podczas pobytu w szpitalu. Podczas biopsji pobierane są próbki do badania histopatologicznego, które następnie są analizowane przez lekarza patomorfologa. Tylko wynik badania histopatologicznego pozwala na postawienie pewnej diagnozy.

Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, a także oznaczanie markerów we krwi nie są rutynowo wykorzystywane w diagnostyce rozrostu endometrium.

Jakie metody leczenia stosuje się przy przeroście endometrium?

Spośród dostępnych metod leczenia u pacjentek z rozrostem endometrium zaleca się leczenie farmakologiczne lub chirurgiczne. Terapia jest dobierana indywidualnie do każdej pacjentki i uwzględnia rodzaj rozrostu endometrium (z atypią lub bez) oraz plany co do zajścia w ciążę. Ważnym elementem terapii jest zmiana stylu życia – zmniejszenie masy ciała, modyfikacja diety i podjęcie aktywności fizycznej.

Podstawą leczenia rozrostu endometrium jest dążenie do równowagi hormonalnej, czyli uzupełnianie niedoborów progesteronu względem nadmiaru estrogenów. W tym celu stosowane są progestageny w postaci leków przyjmowanych doustnie. Dawkowanie jest dobierane indywidualnie. Inną metodą leczenia hormonalnego jest stosowanie wkładki domacicznej z lewonorgestrelem. Uważa się, że terapia wkładką skutkuje wyższym wskaźnikiem regresji choroby. W dodatku hormony uwalniane z wkładki domacicznej zapewniają większe miejscowe stężenie leku w macicy, co pozwala na uniknięcie działań niepożądanych związanych z ogólnoustrojowym działaniem hormonów podawanych w tabletkach. 

U kobiet z atypowym rozrostem endometrium, które nie planują ciąży, oraz u kobiet po menopauzie, zwykle zalecane jest leczenie chirurgiczne polegające na całkowitej histerektomii (usunięciu macicy). Usunięcie macicy nie jest leczeniem pierwszego rzutu w przypadku rozrostu endometrium bez współistniejącej atypii.

Inne wskazania do usunięcia macicy w przebiegu przerostu endometrium to:

• stwierdzenie w badaniu kontrolnym (w kontrolnej biopsji) progresji zmian do rozrostu z atypią,
• nawracający przerost endometrium po zakończeniu leczenia farmakologicznego,
• utrzymywanie się krwawień z macicy,
• brak ustąpienia zmian rozrostowych w endometrium po 12 miesiącach terapii farmakologicznej,
• nieprzestrzeganie przez pacjentkę zasad leczenia farmakologicznego lub brak zgody pacjentki na wykonywanie badań kontrolnych podczas farmakoterapii.

U kobiet z atypowym rozrostem endometrium, które planują ciążę, można stosować leczenie farmakologiczne. Ryzyko nawrotu choroby jest jednak znacznie wyższe niż przy przeroście bez atypii.

Preferowaną metodą usunięcia macicy jest chirurgia laparoskopowa.

Podsumowanie

Za nieprawidłowymi krwawieniami z macicy może stać wiele przyczyn, a jedną z nich jest rozrost endometrium. Każde nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych wymagają konsultacji ginekologicznej. Nie sięgaj po preparaty dostępne bez recepty (np. fitoestrogeny), ponieważ mogą one nie tylko nie pomóc w uśmierzeniu dolegliwości, ale także pogorszyć objawy i opóźnić właściwą diagnostykę.

FAQ

Źródła:

1. Bomba-Opoń D., Czajkowski K., Kotarski J., Nowak-Markwitz E., Oszukowski P., Paszkowski T., Poręba R., Spaczyński M., Wielgoś M., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące stosowania progesteronu w ginekologii i położnictwie, Ginekologia Polska, 2015
2. Klimkowska M. (tłum.), Postępowanie w przypadku rozrostu endometrium. Wytyczne RCOG i BSGE, https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/rcog/150923,postepowanie-wprzypadku-rozrostu-endometrium-2016, [dostęp: 22.02.2024 r.]
3. Cue L., Puckett Y., Singh G., Endometrial Hyperplasia, StatPearls Publishing LLC, 2025
4. Bręborowicz G.H., (red.), Ginekologia, wyd. III, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2020