Szczepionka na malarię – jaką ma skuteczność i kto powinien się zaszczepić?

Malaria to poważna choroba pasożytnicza przenoszona przez komary, występująca w wielu krajach rejonów tropikalnych i subtropikalnych. Obecnie istnieją dwie zatwierdzone szczepionki przeciwko tej chorobie. Nie stosuje się ich profilaktycznie u turystów z Polski czy innych krajów Europy. 

Zanim przeczytasz dalej o szczepionce na malarię:

• WHO rekomenduje obecnie dwie szczepionki – RTS,S/AS01 i R21/Matrix-M – przeznaczone dla dzieci mieszkających w regionach endemicznych, głównie w Afryce Subsaharyjskiej.
• Nie jest to szczepionka profilaktyczna – osoby podróżujące powinny stosować chemoprofilaktykę oraz ochronę przed ukłuciami komarów.

Jakie szczepionki na malarię są obecnie rekomendowane przez WHO?

Obecnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) rekomenduje dwie szczepionki przeciwko malarii:

• RTS,S/AS01 (Mosquirix) – pierwsza zatwierdzona szczepionka przeciwmalaryczna,
• R21/Matrix-M – nowsza szczepionka o podobnym mechanizmie działania.

Są stosowane w krajach o umiarkowanej i wysokiej transmisji malarii i przeznaczone dla dzieci od około 5. miesiąca życia, mieszkających w regionach endemicznych. Szczepienie nie zastępuje repelentów ani moskitier – to element kompleksowej strategii przeciwmalarycznej.

Warto podkreślić, że szczepionki te nie są elementem medycyny podróży i nie stanowią opcji jako szczepienie przed wyjazdem za granicę dla turystów z Polski ani innych krajów Unii Europejskiej.

Czym różnią się od siebie obie szczepionki na malarię?

Szczepionki RTS,S/AS01 (Mosquirix) oraz R21/Matrix-M działają w podobny sposób – pobudzają układ odpornościowy do rozpoznawania białka CSP znajdującego się na powierzchni pasożyta Plasmodium falciparum.

Różnią się przede wszystkim:

• zastosowanym adiuwantem, 
• konstrukcją antygenu,
• wynikami badań klinicznych – w badaniach R21 wykazywała nieco wyższą skuteczność w pierwszym roku po szczepieniu oraz większy potencjał do masowej, tańszej produkcji.

W jaki sposób szczepionka ogranicza zarodźce Plasmodium falciparum?

RTS,S/AS01 oraz R21/Matrix-M działają na bardzo wczesnym etapie zakażenia – tuż po ugryzieniu komara. Po podaniu szczepionki organizm wytwarza przeciwciała skierowane przeciwko specyficznemu białku zarodźca malarii. Dzięki temu układ odpornościowy może:

• rozpoznać pasożyta po jego wniknięciu,
• ograniczyć zakażanie komórek wątroby,
• zmniejszyć ryzyko przejścia infekcji do fazy pełnoobjawowej.

Szczepionki te nie zapobiegają całkowicie zakażeniu, ale redukują liczbę zachorowań i ciężkich przypadków choroby.

Nowe technologie szczepionek na malarię

Trwają również badania nad szczepionkami pełnokomórkowymi na malarię (np. PfSPZ-LARC2), które zawierają osłabione sporozoity pasożyta. Ich celem jest silniejsze pobudzenie odpowiedzi komórkowej, zwłaszcza limfocytów T, które rozpoznają i niszczą zakażone komórki wątroby.

Postępy związane z nowymi szczepionkami na malarię można sprawdzać na stronie WHO review of malaria vaccine clinical development. Więcej informacji dostępnych jest na stronie Malaria vaccines / WHO.

Jak przebiega schemat dawkowania szczepionki przeciwmalarycznej?

Schemat zalecany przez WHO obejmuje cztery dawki szczepionki na malarię:

• pierwsze trzy dawki podaje się w odstępach miesięcznych,
• czwartą – przypominającą – po około 12–18 miesiącach od trzeciej dawki, aby przedłużyć ochronę. 

W obszarach o bardzo wysokiej transmisji malarii WHO dopuszcza podanie piątej dawki w kolejnym roku życia dziecka.

Jakie metody profilaktyki malarii stosować zamiast szczepienia podczas podróży?

Obecnie dostępne szczepionki przeciw malarii nie są przeznaczone dla turystów z Europy. 

U podróżujących stosuje się inne metody ochrony. Są to:

• chemioprofilaktyka – polega na przyjmowaniu leków przeciwmalarycznych przed wyjazdem, w trakcie pobytu oraz po powrocie z rejonu zagrożenia; najczęściej stosowane substancje to atowakwon/proguanil (np. Malarone), doksycyklina, chlorochina (np. Arechin),
• repelenty zawierające np. DEET w wysokich dawkach,
• moskitiery impregnowane insektycydem,
• odzież zakrywającą kończyny.

Szczepionka na malarię – podsumowanie

Obecnie dostępne są dwie zatwierdzone przez WHO szczepionki przeciwko malarii. Są one przeznaczone dla dzieci mieszkających w rejonach endemicznych, głównie w Afryce Subsaharyjskiej, i nie stanowią opcji dla turystów z Europy. Osoby planujące podróż do krajów zagrożonych malarią powinny stosować chemoprofilaktykę oraz konsekwentnie chronić się przed ukłuciami komarów.

FAQ

Źródła:

1. Verma A, Ranjha R, Singh K, et al. Malaria vaccines: Current developments and immunological insights. New Microbes New Infect. 2025;68:101646. Published 2025 Oct 3. doi:10.1016/j.nmni.2025.101646
2. https://www.global-health-edctp3.europa.eu/results-and-insights/new-and-better-medicines/first-ever-malaria-vaccines_en, [dostęp: 14.03.2026 r.]
3. https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/diseases/malaria, [dostęp: 14.03.2026 r.]
4. https://www.technet-21.org/en/topics/programme-management/malaria-vaccine, [dostęp: 14.03.2026 r.]
5. https://www.who.int/observatories/global-observatory-on-health-research-and-development/monitoring/who-review-of-malaria-vaccine-clinical-development, [dostęp: 14.03.2026 r.]
6. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/q-a-on-rts-s-malaria-vaccine, [dostęp: 14.03.2026 r.]
7. https://www.unicef.org/supply/documents/malaria-vaccine-questions-and-answers, [dostęp: 14.03.2026 r.]
8. https://medycynatropikalna.pl/niezbednik-podroznika/przygotowania-do-wyjazdu-chemioprofilaktyka-przeciwmalaryczna, [dostęp: 14.03.2026 r.]
9. https://www.technet-21.org/en/resources/report/full-evidence-report-on-the-r21-matrix-m-malaria-vaccine, [dostęp: 14.03.2026 r.]
10. Laurens MB. RTS,S/AS01 vaccine (Mosquirix™): an overview. Hum Vaccin Immunother. 2020;16(3):480-489. doi:10.1080/21645515.2019.1669415