Chikungunya – objawy, leczenie i powikłania

Zoonozy są chorobami zakaźnymi przenoszonymi między zwierzętami a ludźmi. Tego typu schorzenia są obecne na całym świecie, a zarazić się można poprzez kontakt z kotem, psem czy komarem. Chikungunya jest zoonozą przenoszoną na ludzi przez komary, która zasięgiem obejmuje przede wszystkim tereny tropikalne i subtropikalne.

W tego artykułu dowiesz się, że:

• chikungunya jest chorobą zakaźną przenoszoną przez komary Aedes Aegypti,
• chikungunya występuje na terenach tropikalnych i subtropikalnych, ale zanotowano już rodzime przypadki zakażeń w Europie,
• najważniejszym i najdłużej trwającym objawem choroby jest ból stawów,
• na rynku dostępne są szczepionki na chorobę chikungunya, ale ich dostępność jest ograniczona.

Czym jest gorączka chikungunya i skąd pochodzi jej nazwa?

Chikungunya, nazywana także gorączką chikungunya (czytaj: „czikungunia”) jest tropikalną chorobą wirusową przenoszoną przez komary. Wirus wywołujący chorobę również nosi nazwę chikungunya (CHIKV). Zakażenie wirusem CHIKV dochodzi głównie poprzez przeniesienie wirusa do krwiobiegu człowieka poprzez ukłucie komara z rodzaju Aedes.

Doniesienia na temat epidemii gorączki z bólem stawów pod nazwą chikungunya były obecne już w 1824 roku, ale wirus CHIKV został odkryty dopiero w 1952 roku w Tanzanii. Uznaje się, że wirus CHIKV wywodzi się z Afryki, skąd rozprzestrzenił się w inne rejony świata głównie poprzez podróże ludzi.

Nazwa choroby wywodzi się z języka plemienia Makonde (język należący do grupy etnicznej w południowo-wschodniej Tanzanii i północnym Mozambiku). Słowo chikungunya pochodzi od słowa „kungunyala”, co można przetłumaczyć jako „być wykręconym”, „zginać się w pół”. Odnosi się do bezpośrednio do jednego z głównych objawów choroby, czyli do dolegliwości stawowych.

W jaki sposób dochodzi do zakażenia wirusem chikungunya?

Do zakażenia wirusem chikungunya dochodzi głównie przez ukłucie zakażonego komara rodzaju Aedes. Komar Aedes zaraża się, gdy pije krew od zakażonego człowieka lub małpy. Następnie podczas kolejnego ukłucia innej osoby wprowadza do jej krwiobiegu cząsteczki wirusa.

Istnieje możliwość przeniesienia zakażenia pomiędzy ludźmi, ale jest to niezwykle rzadkie. Mowa o drodze krwiopochodnej, czyli np. poprzez transfuzję zakażonej krwi. Wirus może też przenieść się z matki na dziecko podczas porodu.

Gdzie występuje ryzyko zakażenia i czy wirus zagraża mieszkańcom Polski?

Ryzyko zakażenia wirusem chikungunya występuje wszędzie tam, gdzie występują komary Aedes Aegypti. Infekcja wirusem chikungunya mogą wystąpić w Afryce Subsaharyjskiej, Azji Południowo-Wschodniej, na Subkontynencie Indyjskim oraz w Ameryce Środkowej i Południowej. W 2006 roku odnotowano masowe zachorowania na wyspach Oceanu Indyjskiego.

Przypadki zachorowań występujące w Europie są zwykle zawleczone i dotyczą osób, które miały kontakt z wirusem podczas podróży w tropikach. W Polsce w 2025 roku odnotowano 22 zachorowania zaimportowane z innych regionów.

Rodzime przypadki zachorowania na chikungunię na terenie Europy odnotowano po raz pierwszy we Włoszech w 2007 roku. Wektorem zakażenia był występujący w południowej Europie komar Aedes albopictus. Jak dotąd nie ma pewności, czy komar zwiększy swoją inwazję na bardziej północne regiony Europy.

Sprawdź popularne kategorie

Objawy chikungunya

Okres wylęgania choroby, czyli czas od ugryzienia komara do pojawienia się pierwszych objawów, wynosi od 1 do 12 dni (średnio 3-7 dni). Objawy zakażenia wirusem Chikungunya przebiega jako zespół grypopodobny, w którym początkowo pojawia się wysoka gorączka, a następnie ból mięśni i stawów.

Obustronny i symetryczny ból stawów pojawia się po 2-5 dniach od wystąpienia gorączki. Dolegliwości bólowe stawów są dominującym objawem gorączki chikungunya. Zajęte są głównie stawy kończyn z ich obrzękiem i ograniczeniem ruchomości. Ból trwa długo i może utrzymywać się lub nawracać miesiącami.

Kolejnym objawem choroby jest uogólniona, krótko trwająca plamisto-grudkowa wysypka z wybroczynami. Wysypka ustępuje samoistnie.

Inne objawy, które mogą pojawić się w przebiegu choroby, to:

• ból brzucha,
• ból głowy
• nudności i wymioty,
• biegunka,
• uogólnione powiększenie węzłów chłonnych.

Ostre objawy gorączki chikungunya zwykle ustępują samoistnie w ciągu 7-10 dni. Ból stawów może utrzymywać się dłużej. 

U niemal 30% zakażonych infekcja wirusem chikungunya może przebiegać bezobjawowo.

Na czym polega leczenie i czy istnieją leki przeciwwirusowe?

Jak dotąd nie opracowano żadnych skutecznych leków przeciwwirusowych ukierunkowanych na walkę z wirusem. Stosuje się leki objawowe: przeciwgorączkowe i przeciwbólowe.

Lekiem zalecanym w pierwszej kolejności do łagodzenia bólu i gorączki jest paracetamol. W ciągu pierwszych 48 godzin trwania objawów odradza się stosowanie kwasu acetylosalicylowego oraz innych leków z grupy niesterydowych leków przeciwzapalnych. Dopiero po ustaleniu pewnego rozpoznania i wykluczenia innych chorób można sięgnąć po inne leki niż paracetamol.

Jakie powikłania i przewlekłe dolegliwości stawowe mogą wystąpić?

Tropikalna choroba Chikungunya jest zwykle chorobą samoograniczającą się – organizm z czasem sam zwalcza wirusa. Nie oznacza to jednak, że choroba jest wolna od powikłań.

Najczęstszym powikłaniem chikungunii są przewlekłe bóle stawów. Problem może utrzymywać się przez wiele miesięcy lub nawet lat, a ból znacznie utrudnia jakość życia.

Wirusowa choroba tropikalna Chikungunya rzadko jest śmiertelna, ale ciężki i powikłany przebieg jest możliwy u niemowląt, noworodków i seniorów oraz u osób z chorobami serca lub cukrzycą. Możliwe poważne komplikacje to:

• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• uszkodzenie układu nerwowego,
• zapalenie mięśnia sercowego,
• zapalenie wątroby,
• niewydolność wielonarządowa.

Jak zapobiegać zachorowaniu na gorączkę chikungunya?

Podstawową metodą walki z zakażeniem wirusem chikungunya są działania profilaktyczne. Możemy je podzielić na profilaktykę nieswoistą i swoistą.

Chikungunya – profilaktyka zakażenia wirusem

Profilaktyka choroby chikungunya opiera się przede wszystkim na zapobieganiu ukłuciom przez komary. Oto przykłady takich działań:

• ograniczenie podróży do miejsc występowania gorączki chikungunya.
• stosowanie repelentów (środki odstraszające owady) – np. DEET, ikarydyna.
• noszenie ubrań z długimi rękawami i nogawkami.
• stosowanie moskitier i siatek w oknach i drzwiach.
• spanie w szczelnych, klimatyzowanych pomieszczeniach.
• stosowanie środków owadobójczych w pomieszczeniach.
• ograniczanie miejsc lęgowych komarów – osuszanie bagien, regularne opróżnianie pojemników z wodą na dworze.

Chikungunya – profilaktyka swoista

Aktualnie w krajach Unii Europejskiej dostępne są 2 szczepionki przeciwko wirusowi chikungunya. Do podania szczepionki mogą być kwalifikowane osoby powyżej 12. roku życia.

Najważniejsze informacje na temat szczepionek zebrano w poniższej tabeli. 

W Polsce dostępna jest szczepionka żywa. Poradnictwem i szczepieniami przed wyjazdem za granicę zajmują się ośrodki medycyny podróży oraz niektóre poradnie chorób zakaźnych.

Podsumowanie

Objawy chorób tropikalnych nakładają się na siebie. Warto także pamiętać, że istnieje możliwość zakażenia różnymi patogenami jednocześnie. Wszyscy, u których pojawiła się gorączka po powrocie z krajów tropikalnych, powinni zgłosić się na konsultację do lekarza. Chikungunya to tropikalna choroba wirusowa, która coraz częściej pojawia się w kontekście globalnych zmian klimatycznych i rozszerzania zasięgu występowania komarów takich jak Aedes albopictus. Choć przebieg zakażenia rzadko jest śmiertelny, jego objawy mogą być uciążliwe i długotrwałe, dlatego kluczowe znaczenie ma profilaktyka oraz szybkie rozpoznanie pierwszych symptomów. Rosnąca świadomość na temat tego, czym jest zakażenie wirusem CHIKV i jakie są objawy zakażenia wirusem, pozwala skuteczniej ograniczać ryzyko zachorowania i jego konsekwencje.

Źródła:

1. Wroczyńska A., Gorączka chikungunya, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.18.1.14., [dostęp: 20.03.2026 r.]
2. Zachorowania na wybrane choroby zakaźne w Polsce od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. oraz w porównywalnym okresie 2024 r., Zakład Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru NIZP PZH – PIB, https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/2025/INF_25_12B.pdf, [dostęp: 20.03.2026 r.]
3. Wroczyńska A., Szczepienie przeciwko gorączce chikungunya – cz. 1, https://www.mp.pl/szczepienia/ekspert/szczepienia_przed_podroza_ekspert/395956,szczepienie-przeciwko-goraczce-chikungunya-cz-1, [dostęp: 20.03.2026 r.]
4. Hills S.L., Powers A.M., Staples J.E., CDC Yellow Book: Health Information for International Travel, https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/travel-associated-infections-diseases/chikungunya.html, [dostęp: 20.03.2026 r.]
5. Haftel A., Ojeda Rodriguez J.A., Walker, III J.R.. Chikungunya Fever, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534224/, StatPearls Publishing LLC, 2026 [dostęp: 20.03.2026 r.]
6. Cebula-Byrska I., Kucharz E.J., Gorączka chikungunya, Reumatologia, 2011, https://www.termedia.pl/Journal/-18/pdf-17891-10?filename=Gor, [dostęp: 20.03.2026 r.]