Tabletka „dzień po" – działanie, przeciwwskazania i skutki uboczne antykoncepcji awaryjnej

Antykoncepcja awaryjna to metoda zapobiegania ciąży, której celem jest opóźnienie lub zahamowanie owulacji po niezabezpieczonym stosunku. W Polsce dostępne są 2 substancje czynne – lewonorgestrel i octan uliprystalu – które różnią się skutecznością i mechanizmem działania. Tabletkę dzień po warto stosować świadomie, zgodnie z zaleceniami i mieć na uwadze jej ograniczenia.

Czym jest antykoncepcja awaryjna?

Antykoncepcja awaryjna (postkoitalna), inaczej „tabletka dzień po”, znajduje zastosowanie w przypadku niezabezpieczonego stosunku płciowego (np. stosunku przerywanego) albo wtedy, gdy zastosowana metoda antykoncepcji okazała się nieskuteczna, np.:

• doszło do pęknięcia prezerwatywy, jej zsunięcia się lub wypadnięcia,
• kobieta zapomniała przyjąć antykoncepcję hormonalną,
• nastąpiło odklejenie plastra hormonalnego.

Pamiętaj!

Antykoncepcja awaryjna jest skuteczna w okresie przedowulacyjnym i przeznaczona wyłącznie do sytuacji nagłych. Nie powinna być stosowana regularnie. Po jej zastosowaniu należy powrócić do stosowania sprawdzonej metody lub antykoncepcji hormonalnej uzupełnionej o barierowe metody antykoncepcji do kolejnego cyklu.

Rodzaje antykoncepcji awaryjnej

W ramach antykoncepcji awaryjnej stosuje się 1 z 2 substancji czynnych:

• Lewonorgestrel (LNG) – to syntetyczny progestagen przyjmowany najlepiej w ciągu 12-24 godzin od stosunku, a maksymalnie do 72 h. Naśladuje naturalny progesteron, który fizjologicznie wzrasta kilka dni po owulacji. Skuteczność lewonorgestrelu w ciągu pierwszych 24 godzin szacuje się ją na około 85–95%.
• Octan uliprystalu (UPA) – to selektywny modulator receptora progesteronowego (SPRM), który można zastosować do 120 godzin (5 dni) po stosunku. Ma zdolność zarówno hamowania, jak i częściowej aktywacji receptora progesteronowego. Wykazuje skuteczność nawet przed spodziewaną owulacją, gdy poziom hormonu luteinizującego zaczyna wzrastać. W przypadku UPA częstość ciąży wyniosła 2,1% przy jego przyjęciu w ciągu 48-120h.

Sprawdź popularne kategorie

Czym różni się lewonorgestrel od octanu uliprystalu?

Octan uliprystalu działa skutecznie nawet w późnej fazie cyklu, tuż przed owulacją, gdy poziom LH zaczyna rosnąć – w przeciwieństwie do lewonorgestrelu, który w tym czasie traci swoją skuteczność. Jako modulator receptora progesteronowego, UPA ma silniejsze i bardziej precyzyjne działanie. Dodatkowo można go stosować do 120 godzin po stosunku, co czyni go ogólnie skuteczniejszym niż lewonorgestrel.

Warto wiedzieć:

W ramach antykoncepcji awaryjnej nie należy łączyć ze sobą uliprystalu i lewonorgestrelu. Jeżeli w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki wystąpią wymioty, konieczne jest ponowne przyjęcie tej samej substancji!

Zobacz, czym jest antykoncepcja niehormonalna.

Jak działa tabletka dzień po?

Tabletka dzień po, niezależnie od substancji czynnej, działa przede wszystkim poprzez opóźnienie lub zahamowanie owulacji. Kluczowe znaczenie ma tu wpływ na poziom hormonu luteinizującego (LH), którego nagły wzrost odpowiada za pęknięcie pęcherzyka jajnikowego i uwolnienie komórki jajowej.

Im wcześniej po stosunku zostanie przyjęta antykoncepcja awaryjna, tym większa szansa na zahamowanie owulacji i zapobieżenie zapłodnieniu. Dlatego tak istotne jest, by sięgnąć po tabletkę dzień po możliwie jak najszybciej – najlepiej w ciągu pierwszych 24 godzin.

Zobacz również: Naturalne metody antykoncepcji.

Pigułka dzień po – przeciwwskazania

Stosowanie antykoncepcji awaryjnej jest przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub którykolwiek ze składników pomocniczych preparatu.

Warto pamiętać, że zarówno octanu uliprystalu, jak i lewonorgestrelu nie należy stosować:

• w ciąży lub w przypadku podejrzenia ciąży – leki te nie przerywają istniejącej ciąży,
• w okresie karmienia piersią.

Dodatkowo nie zaleca się octanu uliprystalu u pacjentek z ciężką astmą oskrzelową leczoną doustnymi glukokortykosteroidami. Innymi ograniczeniami jest równoczesne stosowanie leków indukujących enzym metabolizujący antykoncepcję awaryjną CYP3A4, takich jak karbamazepina, fenytoina czy wyciąg z dziurawca.

Tabletka dzień po – skutki uboczne

Tabletka dzień po, mimo wysokiej skuteczności, jak każdy lek może powodować działania niepożądane. Do najczęściej zgłaszanych skutków ubocznych należą:

• bóle i zawroty głowy,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha lub pleców,
• zaburzenia nastroju, bezsenność,
• zmęczenie,
• obrzęk i tkliwość piersi,
• ból sromu lub pochwy,
• krwawienia niezwiązane z miesiączką.

Zobacz, co to jest antykoncepcja długoterminowa.

Ile kosztuje tabletka dzień po?

Tabletka dzień po jest lekiem na receptę z odpłatnością 100%. Cena zależy od zastosowanej substancji czynnej (octan uliprystalu lub lewonorgestrel) i waha się zazwyczaj od 70 do 150 zł – w zależności od apteki.

Pigułka „dzień po" – podsumowanie

Tabletka z uliprystalem lub lewonorgestrelem to forma antykoncepcji awaryjnej stosowanej w sytuacjach nagłych. Jej skuteczność zależy od zastosowanej substancji czynnej oraz czasu przyjęcia. Choć nie zastępuje regularnych metod antykoncepcji, może być skutecznym rozwiązaniem, jeśli zostanie użyta zgodnie z zaleceniami.

FAQ

Źródła:

1. Antykoncepcja awaryjna – z jakimi mitami może mierzyć się farmaceuta? https://farmacja.expert/wiedza/experci-expertom/antykoncepcja-awaryjna-z-jakimi-mitami-moze-zmierzyc-sie-farmaceuta/ [dostęp: 16.06.2025]
2. Jak antykoncepcja awaryjna wpływa na menstruację? O czym warto powiedzieć pacjentce? https://farmacja.expert/wiedza/experci-expertom/jak-antykoncepcja-awaryjna-wplywa-na-menstruacje-o-czym-warto-powiedziec-pacjentce/ [dostęp: 16.06.2025]
3. Pigułka „dzień po” – co farmaceuta wiedzieć powinien? https://farmacja.expert/wiedza/praktyka-apteczna/pigulka-dzien-po-co-farmaceuta-wiedziec-powinien/ [dostęp: 16.06.2025]
4. Antykoncepcja awaryjna - Wytyczne dla farmaceutów, Zespół do spray Standaryzacji Opieki Farmaceutycznej Naczelnej Izby Aptekarskiej i Polskie Towarzystko Farmaceutyczne, Wydanie I, 2024, https://www.nia.org.pl/wp-content/uploads/2024/05/antykoncepcja-awaryjna-wytyczne-dla-farmaceutow-wyd-I.pdf [dostęp: 16.06.2025]
5. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące stosowania antykoncepcji awaryjnej zawierającej lewonorgestrel lub octan uliprystalu, https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2024-03/EC-PTGiP%2025.03.2024.pdf

6. CHPL EllaOne 30 mg, Escapelle 1500 µg dostępne na stronie https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, [dostęp: 16.06.2025]