Rak endometrium a cytologia

Rak endometrium jest jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych narządu rodnego u kobiet w Polsce. Choć medycyna dysponuje skutecznymi narzędziami diagnostycznymi, wciąż pokutuje wiele mitów dotyczących badań profilaktycznych. Najgroźniejszym z nich jest przekonanie, że prawidłowy wynik cytologii wyklucza zmiany nowotworowe w obrębie całej macicy.

Najważniejsze fakty na początek:

• Cytologia NIE służy do wykrywania raka endometrium.
• To badanie dedykowane profilaktyce raka szyjki macicy, a nie zmian rozwijających się wewnątrz jamy trzonu macicy. 
• Cytologia jest nadal ważnym przesiewowym badaniem, ale jest uzupełniana o inne badania, np. USG.
• Istnieją zasadne różnice między nowotworami trzonu macicy a szyjki macicy.

Czym jest rak endometrium i jak się rozwija?

Rak endometrium, inaczej rak trzonu macicy, to nowotwór złośliwy wywodzący się z błony śluzowej wyściełającej jamę macicy, czyli endometrium. Pod wpływem hormonów płciowych (estrogenów i progesteronu) tkanka ta ulega cyklicznym zmianom podczas cyklu miesięcznego, przygotowując się do zagnieżdżenia zarodka. Jeśli jednak dochodzi do zaburzeń tej równowagi, może dojść do patologicznych zmian.

Rozwój raka endometrium opiera się na serii mutacji komórek oraz stymulatora do podziałów – najczęściej są nim estrogeny.

Rak endometrium – rodzaje

Klasyczny podział wyróżnia dwa typy tego nowotworu:

• Typ I (gruczolakorak endometrioidalny) – stanowi 80–90% przypadków i jest silnie związany z nadmierną stymulacją estrogenami przy niedoborze progesteronu. Często rozwija się na podłożu takich zmian jak przerost endometrium. Zazwyczaj dotyczy kobiet w wieku okołomenopauzalnym i rokuje dobrze.
• Typ II (nieendometrioidalny) – występuje rzadziej, głównie u starszych kobiet (6.–7. dekada życia) i nie ma związku z hormonami. Jest bardziej agresywny, częściej daje przerzuty i ma gorsze rokowania.

Czy cytologia wykrywa raka endometrium?

NIE, ponieważ cytologia jest badaniem przesiewowym, które pozwala na ocenę komórek nabłonka szyjki macicy. Jego czułość w wykrywaniu zmian wewnątrz trzonu macicy jest znikoma.

Zdarzają się sytuacje, gdy w badaniu cytologicznym zostaną znalezione nieprawidłowe komórki pochodzące z trzonu macicy. Dzieje się to zazwyczaj w bardzo zaawansowanych stadiach choroby, gdy komórki nowotworowe "złuszczają się" do kanału szyjki. Dlatego nie należy ignorować pojawiających się objawów ginekologicznych przy dobrym wyniku cytologii.

Sprawdź popularne kategorie

Dlaczego cytologia nie jest podstawowym badaniem w diagnostyce raka trzonu macicy?

Główną przyczyną jest anatomia narządu rodnego. Macica składa się z dwóch głównych części, takich jak:

• Szyjka macicy to dolna część narządu, dostępna bezpośrednio podczas badania ginekologicznego za pomocą wziernika. To z niej, a konkretnie z jej tarczy i kanału, pobierany jest wymaz cytologiczny.
• Trzon macicy znajduje się wyżej, a jego wnętrze (jama macicy) jest oddzielone od pochwy kanałem szyjki. Rak endometrium rozwija się w błonie śluzowej wyściełającej wnętrze trzonu.

Inną kwestią jest to, że szczoteczka cytologiczna nie sięga do wnętrza jamy macicy. Dlatego badanie to nie może dostarczyć wiarygodnych informacji o stanie endometrium.

Jakie objawy mogą wskazywać na raka endometrium?

Rak endometrium zazwyczaj daje objawy we wczesnym etapie rozwoju. Do objawów alarmowych należą przede wszystkim:

• Krwawienia i plamienia po menopauzie – każde, nawet najmniejsze plamienie z dróg rodnych u kobiety, która przestała już miesiączkować, jest sygnałem alarmowym wymagającym pilnej konsultacji lekarskiej.
• Nieprawidłowe krwawienia u kobiet miesiączkujących – krwawienia międzymiesiączkowe, bardzo obfite miesiączki lub zmiana ich charakteru.
• Wodniste lub krwiste upławy – często lekceważone, mogą świadczyć o procesie chorobowym wewnątrz macicy.
• Bóle w podbrzuszu i okolicy krzyżowej – zazwyczaj pojawiają się w bardziej zaawansowanych stadiach choroby.

Jakie badania są stosowane w diagnostyce raka endometrium?

Skoro cytologia jest niewystarczająca, jakie badania należy wykonać? Diagnostyka raka trzonu macicy opiera się na trzech filarach:

1. USG przezpochwowe (transwaginalne) – to podstawowe badanie obrazowe. Lekarz ocenia w nim grubość i strukturę endometrium. U kobiet po menopauzie grubość śluzówki nie powinna przekraczać 10 mm (u kobiet nieprzyjmujących hormonów normy są często znacznie niższe – ok. 5 mm). Niejednorodny obraz lub nadmierny rozrost jest wskazaniem do dalszej diagnostyki.
2. Biopsja endometrium lub łyżeczkowanie (abrazja) jamy macicy – to najważniejsze badanie, pozwalające na postawienie ostatecznego rozpoznania. Polega na pobraniu fragmentu tkanki do badania histopatologicznego pod mikroskopem. Zabieg łyżeczkowania wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, jest krótki i zazwyczaj nie wiąże się z dużym dyskomfortem.
3. Histeroskopia – polega na wprowadzeniu do macicy miniaturowej kamery. Pozwala ona lekarzowi obejrzeć wnętrze jamy macicy w powiększeniu i precyzyjnie pobrać wycinki z podejrzanych miejsc.

Dodatkowo w diagnostyce pogłębionej stosuje się rezonans magnetyczny, tomografię komputerową oraz nowoczesne badania molekularne (NGS), które analizują profil genetyczny nowotworu.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza z podejrzeniem choroby?

Każde nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych wymaga wizyty u ginekologa. Szczególną czujność powinny zachować kobiety po menopauzie. Szybka reakcja pozwala na wykrycie nowotworu na etapie, gdy jest on wyleczalny w 80–90% przypadków.

Warto wykorzystać inicjatywy, takie jak Miesiąc Zdrowia, aby nadrobić zaległości w badaniach profilaktycznych i porozmawiać z lekarzem o swoich wątpliwościach. Niepokojące sygnały często są bagatelizowane i przypisywane zmianom hormonalnym związanym z klimakterium, co jest błędem mogącym kosztować życie.

Jaką rolę odgrywa profilaktyka i regularne badania ginekologiczne?

Profilaktyka raka endometrium to przede wszystkim eliminacja czynników ryzyka i regularna kontrola ginekologiczna. Do głównych czynników zwiększających prawdopodobieństwo zachorowania należą:

• otyłość – tkanka tłuszczowa produkuje estrogeny, co drastycznie podnosi ryzyko nowotworu.
• cukrzyca i nadciśnienie – często współistnieją z otyłością w ramach zespołu metabolicznego.
• zaburzenia hormonalne – np. zespół policystycznych jajników  i związane z nim cykle bezowulacyjne,
• późna menopauza i wczesna pierwsza miesiączka.

Regularne wizyty u ginekologa (raz w roku) połączone z badaniem USG przezpochwowym to najlepszy sposób na wykrycie zmian w stadium przedrakowym (atypowy rozrost endometrium), który można skutecznie leczyć.

Niektóre badania sugerują również, że korzystny wpływ mogą mieć fitoestrogeny zawarte w diecie, choć ich rola powinna być zawsze konsultowana z lekarzem, zwłaszcza w kontekście równowagi hormonalnej. 

Cytologia a rak endometrium – podsumowanie

Rak endometrium to nowotwór, który często daje wczesne objawy, zwłaszcza nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych. Warto pamiętać, że cytologia nie służy do jego wykrywania i nie chroni przed tym typem raka. Kluczowe znaczenie ma szybka diagnostyka w przypadku wystąpienia objawów – w tym badanie USG oraz ocena histopatologiczna endometrium.

FAQ

Źródła:

1. Endometrium, https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/endometrium, [dostęp: 06.04.2026 r.]
2. Blecharz P., Rak endometrium, https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/99421,rak-endometrium, [dostęp: 06.04.2026 r.]
3. Rak endometrium – objawy, badania i diagnostyka, https://www.zwrotnikraka.pl/rak-endometrium/, [dostęp: 06.04.2026 r.]
4. Citation: Sznurowski, J.J.; Ryś, J.; Kowalik, A.; Żółciak-Siwińska, A.; Bodnar, L.; Chudecka-Glaz, A.; Blecharz, P.; Zielińska, A.; Marszałek, A.; Bidziński, M.; et al. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej dotyczące diagnostyki i leczenia raka endometrium (2023). J. Clin. Med. 2023, 12, 1480. (2023). https://doi.org/10.3390/jcm12041480 [dostęp: 06.04.2026 r.]
5. Sznurkowski, J.J.; Bodnar, L.; Dańska-Bidzińska, A.; Marszałek, A.; Blecharz, P.; Chudecka-Głaz, A.; Klasa-Mazurkiewicz, D.; Kowalik, A.; Zołciak-Siwinska, A.; Zielinska, A.; et al. Updated Guidelines for the Diagnosis and Treatment of Endometrial Carcinoma: The Polish Society of Gynecological Oncology (2025v). Curr. Oncol. 2025, 32, 340. https://doi.org/10.3390/curroncol32060340