Pokrzywka stresowa – przyczyny, objawy i leczenie

Stres to reakcja organizmu na wyzwania, które stawia mu środowisko – wewnętrzne i zewnętrzne. Każda sytuacja, która zakłóca homeostazę (równowagę), może indukować złożony ciąg wydarzeń, których celem jest walka z zagrożeniem. Stres ma także złe strony. Wiadomo, że może pogarszać przebieg chorób, w tym także schorzeń skórnych. Może je także prowokować. W tym artykule przybliżamy problem pokrzywki stresowej.

Czym jest pokrzywka stresowa?

Pokrzywka stresowa (pokrzywka wywołana stresem, wysypka stresowa) to rodzaj pokrzywki, w której czynniki psychologiczne, takie jak stres i silne emocje, wywołują pokrzywkową wysypkę skórną. Pokrzywkę stresową zalicza się zwykle do pokrzywki przewlekłej, ponieważ uporczywe objawy są nawracające i trwają ponad 6 tygodni.

Pokrzywka stresowa – przyczyny

Czynnikiem wywołującym pokrzywkę stresową oraz nasilającym jej przebieg jest stres psychiczny. Badania wykazują, że zarówno przewlekłe stresory, jak i nagłe lub znaczące wydarzenia życiowe przyczyniają się do rozwoju przewlekłej pokrzywki spontanicznej.

Stresujące wydarzenia życiowe mogą dotyczyć m.in. zdrowia, finansów, atmosfery w pracy i w szkole oraz relacji społecznych. Sytuacje stresowe mogą poprzedzać pojawienie się wysypki na tle nerwowym nawet o kilka miesięcy.

Szacuje się, że nawet co trzecia osoba z przewlekłą skórną pokrzywką zmaga się z zaburzeniami snu lub z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak depresja czy zaburzenia lękowe. Warte zaznaczenia jest to, że stres psychiczny wywołuje i nasila pokrzywkę, ale jednocześnie wysypka ze stresu obniża jakość życia i pogarsza przebieg chorób psychicznych.

Poza przewlekłą pokrzywką spontaniczną, za wysypką ze stresu mogą stać jeszcze dwa mechanizmy – pokrzywka cholinergiczna i pokrzywka adrenergiczna.

W pokrzywce cholinergicznej w reakcji na rozgrzanie ciała dochodzi do wysiewu bąbli pokrzywkowych pokrywających duże obszary skóry. Czynniki prowadzące do rozgrzania skóry to m.in. wysiłek fizyczny i stres psychiczny.

Pokrzywka adrenergiczna jest rzadką odmianą pokrzywki spowodowaną reakcją na silny stres i trudne emocje. Jest spowodowana wzrostem poziomu katecholamin (np. adrenaliny) we krwi.

Pokrzywka stresowa – objawy

Jak wygląda pokrzywka stresowa? Podstawowym wykwitem skórnym jest bąbel pokrzywkowy. Nazwa pochodzi od zmian na skórze powstałych po kontakcie z pokrzywą. Zmiany skórne w przebiegu tej choroby są dość charakterystyczne i ciężko pomylić je np. z wypryskiem kontaktowym.

Oto najważniejsze cechy bąbla pokrzywkowego.

• Zmiana jest wyniosła ponad powierzchnię skóry, a jej rozmiary i kształt mogą być rozmaite – od małych i okrągłych po duże i nieregularne twory. 
• Ma różowe lub porcelanowobiałe zabarwienie.
• Szybko powstaje i szybko ustępuje, bez pozostawiania śladu.
• Towarzyszy mu świąd.
• Niekiedy towarzyszy mu ból i/lub uczucie pieczenia.

Skóra wokół bąbla pokrzywkowego może być zaczerwieniona. Ile trwa pokrzywka stresowa? Pojedynczy wykwit zwykle utrzymuje się około 24 godziny, ale całkowity czas trwania wysiewania się zmian na skórze może trwać nawet kilka tygodni.

Niekiedy bąble pokrzywkowe współistnieją z obrzękiem skóry, tkanki podskórnej i błon śluzowych. Pokrzywka stresowa na twarzy może współistnieć z obrzękiem dróg oddechowych i dusznością, co jest stanem zagrożenia życia.

Pokrzywka stresowa – leczenie

Leczenie pokrzywki przewlekłej jest dużym wyzwaniem. Istotna jest próba identyfikacji czynników wywołujących wysiew zmian skórnych. W przypadku pokrzywki stresowej często jest to utrudnione lub nawet niemożliwe. Właśnie dlatego dużą rolę odgrywa leczenie objawowe.

Pokrzywka przewlekła spontaniczna – leczenie

Podstawą leczenia jest stosowanie doustnych leków antyhistaminowych (przeciwalergicznych), często w bardzo wysokich dawkach (nawet 4 razy większa niż standardowo zalecana). Udokumentowaną skuteczność mają m.in. preparaty z bilastyną, feksofenadyną, lewocetyryzyną. Miejscowo na swędzące miejsca można stosować kremy i maści sterydowe, np. z hydrokortyzonem.

W razie braku skuteczności leków przeciwalergicznych można rozważyć zastosowanie w terapii cyklosporyny lub omalizumabu.

Duże znaczenie mają interwencje psychoterapeutyczne u tych osób, u których stwierdzono zaburzenia psychiczne. U osób ze współistniejącą depresją czy zaburzeniami lękowymi, odpowiednia farmakoterapia może pomóc w hamowaniu pokrzywki. Niektóre leki przeciwdepresyjne i przeciwlękowe (potocznie – leki poprawiające nastrój) wpływają na skórne receptory pośredniczące w kaskadzie reakcji prowadzącej do powstania pokrzywki.

Pokrzywka cholinergiczna – leczenie

W leczeniu tego rodzaju wysypki od stresu najważniejsze znaczenie ma stosowanie doustnych leków przeciwhistaminowych. Dopuszczalne jest przyjęcie leków zapobiegawczo (np. przed planowanym wysiłkiem fizycznym) w celu zmniejszenia częstości występowania lub nasilenia objawów.

Pokrzywka adrenergiczna – leczenie

Obok unikania czynników wyzwalających, w terapii proponuje się stosowanie leków z grupy beta-blokerów, np. propranololu. Wspomagająco można stosować leki przeciwhistaminowe oraz leki uspokajające.

Czy można zapobiegać wysypce na tle nerwowym?

Nie można całkowicie uniknąć wystąpienia pokrzywki od stresu i jej nawrotów u osób do tego predysponowanych. Można natomiast próbować zmniejszać narażenie na stres w życiu codziennym.

Kluczową rolę odgrywa identyfikacja sytuacji życiowych wzmagających poczucie napięcia psychicznego i stres. Pomocna może okazać się psychoterapia prowadzona przez doświadczonego specjalistę zdrowia psychicznego.

Jak opanować stres w codziennym życiu? Warto dbać o zdrowy sen, odpowiednią dietę i regularną aktywność fizyczną, które mogą redukować poziom stresu. W sytuacjach zwiększonego napięcia może pomóc zastosowanie różnych technik relaksacyjnych (np. medytacja, ćwiczenia oddechowe, joga).

Podsumowanie

Pokrzywka stresowa zwykle ma charakter przewlekły i nawrotowy przebieg. Stres psychiczny wpływa na częstość występowania i nasilenie objawów. Identyfikacja czynników przyczyniających się do wzrostu napięcia emocjonalnego może pomóc w opanowaniu choroby. Pamiętaj jednak o tym, żeby nie leczyć się samemu. Stosowanie każdego preparatu aptecznego, nawet ziołowych tabletek na stres, powinno być uzgodnione z lekarzem.

FAQ

Źródła:

1. Jabłońska S., Majewski S., Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2010 (wydanie I – 5 dodruk)
2. Olszewska M., Rakowska A., Rudnicka L., Sar-Pomian M., Współczesna Dermatologia, Tom I, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2022
3. Gliński W., Padjas A., Szepietowski J., Pokrzywka, https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.17.4., [dostęp: 21.06.2025 r.]
4. Xiang YK., Türk M., Ojeda I.C. i in., Psychological Stress and Urticaria: Pathophysiologic and Therapeutic Updates, Current Treatment Options in Allergy, 2024, https://link.springer.com/article/10.1007/s40521-024-00375-8, [dostęp: 21.06.2025 r.]
5. Eilers D., Hogan S.R., Mandrell J., Adrenergic urticaria: Review of the literature and proposed mechanism, Journal od the American Academy of Dermatology, 2014, https://www.jaad.org/article/S0190-9622(13)01258-9/abstract, [dostęp: 21.06.2025 r.]